વિધી શર્મા
માનવ જીવન ટકાવી રાખવાની મર્યાદાઓ
આપણા આ માનવ શરીરની ક્ષમતા હોય છે. ચાલો જાણીએ કે ખોરાક અને પાણી વગર માણસ કેટલો સમય જીવી શકે છે. માનવ શરીર સ્થિતિસ્થાપક છે, પરંતુ તેની કેટલીક જૈવિક મર્યાદાઓ પણ છે. ખોરાક અને પાણી વગર જીવવું એટલે મગજ, હૃદય અને કિડની જેવા મહત્ત્વપૂર્ણ અંગોને નુકસાન પહોચાડવું, જેના પર માનવ શરીર આધાર રાખે છે. ચાલો જાણીએ કે ખોરાક અને પાણી વગર માણસ કેટલો સમય જીવી શકે છે.
રક્ત પરિભ્રમણ, તાપમાન નિયંત્રણ અને કચરાના નિકાલ માટે પાણી જરૂરી છે. આનું કારણ એ છે કે માનવ શરીરનો લગભગ 60 ટકા થી 70 ટકા ભાગ પાણીથી બનેલો છે.આને કારણેડિહાઇડ્રેશન ઝડપથી અંગોના કાર્યને બગાડે છે. વ્યક્તિ પાણી વગર ફક્ત ત્રણથી પાંચ દિવસ જ જીવી શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં જીવિત રહેવાનું એક અઠવાડિયા સુધી ટકી શકે છે, પરંતુ ગંભીર કિડની નિષ્ફળતા અને અંગ નિષ્ફળતાના કિસ્સા સામાન્ય રીતે ખૂબ વહેલા થાય છે.
પાણી વિના, લોહી જાડું થાય છે. કિડની ખરાબ પદાર્થોને ફિલ્ટર કરવાનું બંધ કરે છે અને શરીરનું તાપમાન અનિયંત્રિત રીતે વધે છે. ઇલેક્ટ્રોલાઇટ સંતુલન ખોરવાવાથી મગજ પણ પ્રભાવિત થાય છે. ડિહાઇડ્રેશનથી મૃત્યુ ઘણીવાર ભૂખમરાથી મૃત્યુ કરતાં ઝડપી અને વધુ પીડાદાયક હોય છે. આ જ કારણ છે કે હાઇડ્રેશનને હંમેશા અસ્તિત્વ માટે સર્વોચ્ચ પ્રાથમિકતા માનવામાં આવે છે.
જો કોઈ વ્યક્તિ પાણી પીવાનું ચાલુ રાખે છે, તો શરીર સર્વાઇવલ મોડમાં જાય છે. સંગ્રહિત ચરબીનો ઉપયોગ પહેલા ઉર્જા ઉત્પાદન માટે થાય છે, ત્યારબાદ સ્નાયુ પેશીઓનો ઉપયોગ થાય છે. આવા કિસ્સાઓમાં એક સ્વસ્થ પુખ્ત વ્યક્તિ ખોરાક વિના 3 થી 8 અઠવાડિયા સુધી જીવી શકે છે. તબીબી કિસ્સાઓ સૂચવે છે કે જીવિત રહેવાનો સમય 70 દિવસ સુધી લંબાવી શકાય છે. જો કે આવા કિસ્સાઓમાં શરીર નોંધપાત્ર રીતે નબળું પડી જાય છે.
વધુ ચરબીવાળા લોકો સામાન્ય રીતે ખોરાક વિના લાંબા સમય સુધી જીવી શકે છે. આનું કારણ એ છે કે ચરબી ઊર્જા અનામત તરીકે કાર્ય કરે છે. જેમ જેમ ભૂખ વધે છે, રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે છે, સ્નાયુઓનો સમૂહ ઘટે છે, અને અંગોનું કાર્ય ધીમું પડે છે. આખરે હૃદય અને મગજમાં કાર્ય કરવા માટે પૂરતી ઊર્જાનો અભાવ હોય છે.
માનવ સહનશક્તિને સમજવા માટે ત્રણનો નિયમ સમજવો મહત્વપૂર્ણ છે. ઓક્સિજન વિના 3 મિનિટ, પાણી વિના 3 દિવસ અને ખોરાક વિના 3 અઠવાડિયા.
વધુ પડતી ગરમી ડિહાઇડ્રેશન વધારે છે. ઠંડા વાતાવરણમાં ઊર્જાનો વપરાશ વધે છે. શારીરિક શ્રમ ઝડપથી પાણી અને ઊર્જા અનામતનો ક્ષય કરે છે, જેનાથી બચવાનો સમય ઓછો થાય છે.
