નવી દિલ્હી: પૂર્વ વડાપ્રધાન ડો. મનમોહન સિંહનું એક એવું ભાવુક અને આશ્ચર્યચકિત કરનારું નિવેદન સામે આવ્યું છે, જેની કદાચ કોઈએ કલ્પના પણ નહીં કરી હોય. પૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર એસ.વાય. કુરેશીએ તેમના પુસ્તક ‘ઇન્ડિયા એન્ડ આઇ: એ હન્ડ્રેડ મેમોરીઝ, નોટ એ મેમોયર’ માં આ સનસનાટીભર્યો ખુલાસો કર્યો છે. કુરેશીના જણાવ્યા અનુસાર, વર્ષ 2012માં ચૂંટણી પંચ પ્રત્યે કેટલાક મંત્રીઓના વલણને કારણે ઊભા થયેલા વિવાદ દરમિયાન ડો. સિંહે તેમને કહ્યું હતું કે, "જો તમે એવું વિચારતા હોવ તો હું આત્મહત્યા કરી લઈશ."

આ ઘટના જાન્યુઆરી 2012ની ઉત્તર પ્રદેશ વિધાનસભા ચૂંટણી સાથે જોડાયેલી છે. તે સમયે કેન્દ્રમાં યુપીએ (UPA) સરકાર હતી અને તત્કાલીન કાયદા મંત્રી સલમાન ખુર્શીદે એક ચૂંટણી રેલીમાં મોટો દાવ ખેલ્યો હતો. તેમણે જનતાને વચન આપ્યું હતું કે જો તેમની પાર્ટી સત્તામાં આવશે, તો સરકારી નોકરીઓમાં મુસ્લિમો માટે અનામતની મર્યાદા 4.5 ટકાથી વધારીને સીધી 9 ટકા કરી દેવામાં આવશે. ખુર્શીદનું આ જ ચૂંટણી વચન મોટા રાજકીય અને બંધારણીય વિવાદનું મુખ્ય કારણ બન્યું હતું.

ચૂંટણી પંચની કડક કાર્યવાહી અને કાનૂની ચર્ચા

સલમાન ખુર્શીદના આ નિવેદનને ભાજપે આચારસંહિતાનો સીધો ભંગ ગણાવીને તાત્કાલિક ચૂંટણી પંચમાં ફરિયાદ નોંધાવી હતી. કુરેશીના જણાવ્યા અનુસાર, આ બાબત પર ચાર દિવસ સુધી લાંબી અને ગહન સુનાવણી ચાલી હતી. કોંગ્રેસ વતી પ્રખ્યાત વકીલ અભિષેક મનુ સિંઘવી અને ભાજપ તરફથી અરુણ જેટલીએ પોતપોતાનો પક્ષ રજૂ કર્યો હતો. આ તીખી કાનૂની ચર્ચા પછી ચૂંટણી પંચે સ્વીકાર્યું કે ચૂંટણી પ્રક્રિયા શરૂ થયા પછી નવી જાહેરાતો ન કરી શકાય, અને તેના કારણે પંચે ખુર્શીદની આકરી ટીકા કરી.

કોંગ્રેસ નેતાઓની નારાજગી

ચૂંટણી પંચ દ્વારા કરવામાં આવેલી આ કડક કાર્યવાહીથી તત્કાલીન કાયદા મંત્રી સલમાન ખુર્શીદ અને કોંગ્રેસના અન્ય નેતાઓ ખૂબ જ નારાજ થઈ ગયા. પક્ષની અંદરથી જ એવા અવાજો ઉઠવા લાગ્યા કે ચૂંટણી પંચ મનસ્વી અને અહંકારી વર્તન કરી રહ્યું છે. સત્તારૂઢ પક્ષના મંત્રીઓ દ્વારા ચૂંટણી પંચ જેવી સ્વતંત્ર બંધારણીય સંસ્થા સામે જાહેરમાં કરવામાં આવી રહેલી આ પ્રકારની નિવેદનબાજીએ રાજકીય વાતાવરણને ખૂબ જ તણાવપૂર્ણ બનાવી દીધું હતું.

કુરેશીની ફરિયાદ

મંત્રીઓની આ અર્થહીન અને સંસ્થાઓની શાખને નુકસાન પહોંચાડનારી નિવેદનબાજીથી તત્કાલીન સીઈસી (CEC) એસ.વાય. કુરેશી ખૂબ જ આહત થયા હતા. તેમણે પોતાની આ નારાજગી સીધી વડાપ્રધાન કાર્યાલય (PMO) સુધી પહોંચાડી. કુરેશીની આ જ આપત્તિ પર ડો. મનમોહન સિંહે પોતાનું એ ભાવુક નિવેદન આપ્યું હતું. તેમણે મંત્રીઓના આચરણ બદલ ખેદ વ્યક્ત કરતા ચૂંટણી પંચના વખાણ કર્યા અને કહ્યું કે આ સંસ્થા માત્ર દેશનું ગૌરવ નથી, પરંતુ આપણા ‘લોકશાહીનો આત્મા’ છે. તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે જો આપણે આને ગુમાવી દઈશું, તો દેશ બધું જ ગુમાવી દેશે.

ભારતના પૂર્વ મુખ્ય ચૂંટણી કમિશનર એસ.વાય. કુરેશીએ તેમના પુસ્તકમાં લખ્યું છે કે એ જ ગાળામાં ઈદના અવસર પર આયોજિત એક સમારોહમાં તેમણે તત્કાલીન વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહના પ્રેસ સેક્રેટરી હરીશ ખરે સમક્ષ પોતાની નારાજગી વ્યક્ત કરી હતી. હરીશ ખરેએ પૂછ્યું કે શું તેઓ આ વાત વડાપ્રધાન સુધી પહોંચાડી દે, જેના પર કુરેશીએ હા પાડી દીધી. પુસ્તક અનુસાર, બીજા જ દિવસે વડાપ્રધાન કાર્યાલયથી તેમને ફોન આવ્યો અને સાંજે વડાપ્રધાન નિવાસસ્થાને મનમોહન સિંહ સાથે તેમની મુલાકાત નક્કી થઈ.

મનમોહન સિંહ પોતે દરવાજા પર રાહ જોઈ રહ્યા હતા

એસ.વાય. કુરેશી લખે છે કે જ્યારે તેઓ પહોંચ્યા ત્યારે મનમોહન સિંહ પોતે દરવાજા પર તેમની રાહ જોઈ રહ્યા હતા. બેસતાની સાથે જ તેમણે ભાવુક થઈને કહ્યું, 'હરીશે મને જણાવ્યું કે તમે શું કહ્યું. જો તમને એવું લાગતું હોય, તો હું આત્મહત્યા કરી લઈશ.' કુરેશીના જણાવ્યા અનુસાર, તેઓ આ સાંભળીને સ્તબ્ધ થઈ ગયા. તેમણે સ્પષ્ટતા કરી કે તેમની ફરિયાદ વડાપ્રધાન સામે નહીં, પરંતુ કેટલાક મંત્રીઓના નિવેદનોને લઈને હતી.