હિંદુ ધર્મમાં એકાદશીનું વ્રત ભગવાન વિષ્ણુને સમર્પિત માનવામાં આવે છે, પરંતુ ફાગણ મહિનાના શુક્લ પક્ષમાં આવતી 'રંગભરી એકાદશી' કંઈક વિશેષ છે. આ એકમાત્ર એવી એકાદશી છે જે ભગવાન વિષ્ણુની સાથે સાથે દેવાધિદેવ મહાદેવને પણ સમર્પિત છે. હોળીના તહેવારના થોડા દિવસો પહેલા આવતો આ પવિત્ર દિવસ ભક્તો માટે આધ્યાત્મિક અને સાંસ્કૃતિક ઉલ્લાસનો સમન્વય છે. આ દિવસે કાશીમાં ખાસ ઉત્સવ મનાવવામાં આવે છે, જેને 'આમલકી એકાદશી' તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.

વર્ષ 2026માં તિથિ અને શુભ મુહૂર્ત

પંચાંગ અનુસાર, વર્ષ 2026માં રંગભરી એકાદશીની 27 ફેબ્રુઆરી 2026ના રોજ મધ્યરાત્રિએ 12:33 વાગ્યે શરૂ થશે અને તે જ દિવસે રાત્રે 10:32 વાગ્યે પૂર્ણ થશે. ઉદયાતિથિના શાસ્ત્રોક્ત નિયમ મુજબ, આ વર્ષે રંગભરી એકાદશીનું વ્રત 27 ફેબ્રુઆરી 2026, શુક્રવારના રોજ રાખવામાં આવશે. આ દિવસે ભક્તો ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીની વિશેષ આરાધના કરીને ધન્યતા અનુભવશે.

ભગવાન શિવ અને માતા પાર્વતીના ગૌણાની કથા

આ પર્વ મનાવવા પાછળ એક અત્યંત સુંદર પૌરાણિક માન્યતા જોડાયેલી છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે ભગવાન શિવ માતા પાર્વતી સાથે લગ્ન કર્યા બાદ પ્રથમ વખત પોતાની નગરી કાશી આવ્યા હતા. ભક્તોએ પિતા-પુત્રીના વિદાય બાદ પુત્રવધૂ તરીકે માતા પાર્વતીના પ્રથમ આગમન (ગૌણા) પ્રસંગે અબીલ-ગુલાલ ઉડાડીને તેમનું ભવ્ય સ્વાગત કર્યું હતું. ત્યારથી જ કાશી વિશ્વનાથ મંદિરમાં આ દિવસે ભોલેનાથ અને ગૌરીને ગુલાલ અર્પણ કરવાની પરંપરા ચાલી આવે છે, જે ભક્તોમાં અનેરો ઉત્સાહ જગાડે છે.

પૂજા વિધિ અને આમળાના વૃક્ષનું મહત્વ

આ દિવસે પૂજા કરવાની રીત ખૂબ જ પ્રભાવશાળી છે. વ્રત રાખનારે સવારે સ્નાન કરી શિવ-પાર્વતી અને વિષ્ણુ ભગવાનનો અભિષેક કરવો જોઈએ. આ દિવસે ખાસ કરીને આમળાના વૃક્ષની પૂજાનું વિશેષ મહત્વ છે, કારણ કે શાસ્ત્રોમાં આમળાને પાપોનો નાશ કરનાર માનવામાં આવ્યું છે. પૂજામાં ફળ, ફૂલ અને ગુલાલ અર્પણ કરી આરતી અને મંત્રજાપ કરવાથી મોક્ષની પ્રાપ્તિ થાય છે. આ દિવસે આમળાનું સેવન કરવું પણ અત્યંત શુભ માનવામાં આવે છે, જે સ્વાસ્થ્ય અને સૌભાગ્ય બંનેમાં વધારો કરે છે.