મુંબઈ: કાશ્મીર ખીણની દેશના અન્ય ભાગો સાથેની કનેક્ટિવિટી મજબૂત બનતાં હવે પ્રવાસીઓની સાથે વેપારીઓ અને ખેડૂતોને પણ મોટો ફાયદો થઈ રહ્યો છે. ઉધમપુર-શ્રીનગર-બારામુલા રેલ લિંક (યુએસબીઆરએલ) પ્રોજેક્ટે કાશ્મીર સુધી તમામ ઋતુમાં રેલવે કનેક્ટિવિટી આપી છે. ચિનાબ નદી પર બનેલા વિશ્વના સૌથી ઊંચા રેલવે આર્ચ બ્રિજ સહિતના આ પ્રોજેક્ટથી માલસામાનના પરિવહનનો ખર્ચ ઘટ્યો છે અને વેપાર, પ્રવાસન, કૃષિ તથા ઉદ્યોગના વિકાસ માટે નવી તકો ઊભી થઈ છે.
  
આ પ્રોજેક્ટનો 111 કિલોમીટર લાંબો કટરા-બનિહાલ વિભાગ પૂર્ણ થતાં પીર પંજાલ પર્વતમાળાના મુશ્કેલ ભૌગોલિક અવરોધો પાર કરીને કાશ્મીર ખીણને દેશના રેલવે નેટવર્ક સાથે જોડવામાં આવી છે. આ વિભાગમાં કટરા-સંગલદાનનો અંતિમ 63 કિલોમીટરનો માર્ગ પણ સામેલ છે. વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ 6 જૂન, 2025ના યુએસબીઆરએલ પ્રોજેક્ટનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું. પશ્ચિમ રેલવેના મુખ્ય જનસંપર્ક અધિકારી વિનીત અભિષેકે જણાવ્યું હતું કે 111 કિલોમીટરનો કટરા-બનિહાલ વિભાગ અગાઉની ખૂટતી કડી હતો, જેના કારણે કાશ્મીર ખીણ દેશના બાકીના રેલવે નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી નહોતી.

મુંબઈ સુધી ઝડપથી પહોંચશે કાશ્મીરી ફળ 

રેલવે કનેક્ટિવિટીથી કાશ્મીરનાં સફરજન, ચેરી, જરદાળુ અને અન્ય કૃષિ ઉત્પાદનોને દેશનાં મોટાં બજારો સુધી પહોંચાડવાનું સરળ બન્યું છે. પશ્ચિમ રેલવેના મુખ્ય જનસંપર્ક અધિકારી વિનીત અભિષેકના જણાવ્યા અનુસાર, અગાઉ કાશ્મીરથી રસ્તા માર્ગે સફરજન દિલ્હી પહોંચતાં 30થી 35 કલાક લાગતા હતા, જ્યારે હવે રેલવે દ્વારા 20થી 22 કલાકમાં દિલ્હી પહોંચે છે. એ જ રીતે, ચેરીને મુંબઈ પહોંચાડવામાં પહેલાં 46થી 47 કલાક લાગતા હતા, જ્યારે હવે રેલવે દ્વારા 30થી 32 કલાકમાં પહોંચાડી શકાય છે. નાશવંત કૃષિ પેદાશો ઓછા સમયમાં અને ઓછા ખર્ચે બજાર સુધી પહોંચે તેનાથી ખેડૂતો અને વેપારીઓને લાભ થવાની અપેક્ષા છે.

રોજ છ માલગાડી અને વંદે ભારત દોડે છે 

હાલમાં આ માર્ગ પર દરરોજ ઓછામાં ઓછી છ માલગાડીઓ દોડે છે, જેમાં બંને દિશામાં ત્રણ-ત્રણ ટ્રેનોનો સમાવેશ થાય છે. આ ઉપરાંત, જમ્મુ અને શ્રીનગર વચ્ચે વંદે ભારત ટ્રેનોની બે જોડી તથા શ્રીનગર અને કટરા વચ્ચે ડીઈએમયુ સેવાઓ પણ ચાલે છે. અગાઉ રેલવે સેવા જમ્મુ તરફથી કટરા સુધી અને શ્રીનગર તરફથી બનિહાલ સુધી મર્યાદિત હતી. મુસાફરો અને માલસામાનના પરિવહન માટે રસ્તા પર વધુ નિર્ભર રહેવું પડતું હતું. શિયાળામાં ખરાબ હવામાન અને મુશ્કેલ ભૌગોલિક પરિસ્થિતિઓને કારણે રસ્તા માર્ગે અવરજવરમાં વિક્ષેપ પડતો હતો, જ્યારે રેલવે કનેક્ટિવિટી વિશ્વસનીય વિકલ્પ પૂરો પાડી રહી છે.

1.5 લાખ ટનથી વધુ સિમેન્ટનું પરિવહન   

કાશ્મીર ખીણમાં 9 ઑગસ્ટ, 2025ના પ્રથમ માલગાડી પહોંચી હતી. સિમેન્ટનો જથ્થો લઈને આવેલી આ ટ્રેન અનંતનાગના નવા શરૂ કરાયેલા ગુડ્સ શેડ પર પહોંચી હતી. ત્યારથી ઔદ્યોગિક મીઠું, વાહનો, સિમેન્ટ, અનાજ અને પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો પણ રેલવે દ્વારા પહોંચાડવામાં આવ્યાં છે. 

રેલવે અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, પ્રથમ જથ્થો પહોંચ્યો ત્યારથી અત્યાર સુધી 1.5 લાખ ટનથી વધુ સિમેન્ટ કાશ્મીર ખીણમાં રેલવે દ્વારા પહોંચાડવામાં આવ્યું છે. સપ્ટેમ્બર 2025થી કાશ્મીરમાંથી 20 હજાર ટનથી વધુ સફરજન પણ રેલવે દ્વારા અન્ય વિસ્તારોમાં મોકલવામાં આવ્યાં છે. આ વ્યવસ્થાથી રસ્તા માર્ગે પરિવહન પરની નિર્ભરતા ઘટી રહી છે.

એન્જિનિયરિંગની મોટી સિદ્ધિ 

હિમાલયના ઊંડા ખીણપ્રદેશ, ઊંચા પર્વતો અને નદીઓ વચ્ચે આ રેલવે પ્રોજેક્ટનું નિર્માણ કરવું મોટો પડકાર હતો. તેમાં ચિનાબ રેલ બ્રિજ અને અંજી ખડ બ્રિજ મુખ્ય આકર્ષણ છે. રિયાસી જિલ્લામાં આવેલો ચિનાબ રેલ બ્રિજ નદીના પટથી 359 મીટર ઊંચો અને 1,315 મીટર લાંબો છે. તેની ડિઝાઇન મુજબ 120 વર્ષનું આયુષ્ય નક્કી કરવામાં આવ્યું છે અને તેના પર 100 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની ઝડપે ટ્રેન દોડી શકે છે. 

સિસ્મિક ઝોન-5માં આવેલા આ બ્રિજને 266 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકની પવનની ઝડપ સહન કરી શકે તે રીતે તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. રેલવે અધિકારીઓએ જણાવ્યું હતું કે તેની રચનાને 40 કિલોગ્રામ TNTના વિસ્ફોટની સમકક્ષ અસર સામે ટકી શકે તેવું પ્રમાણપત્ર પણ મળ્યું છે.

કેબલ-સ્ટેઇડ રેલવે બ્રિજ પણ આ પ્રોજેક્ટનો ભાગ

અંજી ખડ બ્રિજ ભારતનો પ્રથમ કેબલ-સ્ટેઇડ રેલવે બ્રિજ છે. તેની લંબાઈ 725 મીટર અને નદીના પટથી ઊંચાઈ આશરે 331 મીટર છે. લગભગ ₹580 કરોડના ખર્ચે બનેલા આ અસમતોલ બ્રિજમાં 96 કેબલ અને માળખાની સ્થિતિ પર સતત નજર રાખવા માટે 189 સાધનો લગાવવામાં આવ્યાં છે. 

અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, શ્રીનગર અને જમ્મુ વચ્ચે દોડતી વંદે ભારત ટ્રેનોની મહત્તમ ઝડપ પણ તાજેતરમાં 70 કિલોમીટર પ્રતિ કલાકથી વધારીને 100 કિલોમીટર પ્રતિ કલાક કરવામાં આવી છે. રેલવે કનેક્ટિવિટીમાં થયેલા આ સુધારાથી કાશ્મીરનાં ફળો, હસ્તકલા અને અન્ય ઉત્પાદનોને નવા બજારો સુધી પહોંચાડવાની સાથે પ્રવાસન અને ઔદ્યોગિક પ્રવૃત્તિઓને પણ વેગ મળવાની અપેક્ષા છે.