વિશેષ પ્લસ -રશ્મિ શુકલ

અમેરિકાના ધાર્મિક માળખા વિશે એક નવી વાસ્તવિકતા પ્યુ રિસર્ચ સેન્ટરના એક અહેવાલમાં બહાર આવી છે. આ અભ્યાસમાં જાણવા મળ્યું છે કે શિક્ષણની દ્રષ્ટિએ એક ચોક્કસ ધર્મ અમેરિકાના અન્ય તમામ જૂથોને પાછળ છોડી ગયો છે.

વિશ્ર્વના સૌથી શક્તિશાળી દેશ અમેરિકાને ‘તકની ભૂમિ’ કહેવામાં આવે છે, જ્યાં વિશ્ર્વભરના લોકો તેમના સપના પૂરા કરવા માટે આવે છે. પરંતુ શું ધર્મ અને શિક્ષણ વચ્ચે કોઈ ઊંડો સંબંધ હોઈ શકે છે? 

પ્યુ રિસર્ચ સેન્ટરના તાજેતરના ‘ધાર્મિક લેન્ડસ્કેપ સ્ટડી’ એ આ વાતનો ખુલાસો કર્યો છે. આ ચોંકાવનારો અહેવાલ અમેરિકામાં રહેતા વિવિધ ધાર્મિક જૂથો વચ્ચે શૈક્ષણિક સ્તરમાં મોટો તફાવત દર્શાવે છે. જ્યારે કેટલાક લઘુમતી સમુદાયો શિક્ષણની દ્રષ્ટિએ સરેરાશ અમેરિકન નાગરિક કરતાં ઘણા આગળ નીકળી ગયા છે, ત્યારે કેટલાક પરંપરાગત જૂથો માટે આ યાત્રા પડકારજનક રહે છે.

અમેરિકામાં શિક્ષણનું ધાર્મિક ગણિત

પ્યુ રિસર્ચ સેન્ટર દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા એક સર્વેમાં બહાર આવ્યું છે કે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં હિન્દુઓ અને યહૂદીઓ ચાર વર્ષની કોલેજ ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરવામાં અન્ય તમામ ધાર્મિક જૂથો કરતાં વધુ દરે છે. માહિતી અનુસાર યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં રહેતા 70 ટકા હિન્દુઓ પાસે સ્નાતકની કે તેથી વધુ ડિગ્રી છે. 

હિન્દુઓ પછી યહૂદી સમુદાય આવે છે, જેમાં 65 ટકા લોકો ઉચ્ચ શિક્ષણ ધરાવે છે. આ આંકડો નોંધપાત્ર છે કારણ કે એકંદર યુએસ સરેરાશની તુલનામાં ફક્ત 35 ટકા અમેરિકન પુખ્ત વયના લોકો પાસે કોલેજ ડિગ્રી છે. આનો અર્થ એ છે કે હિન્દુ સમુદાયનો શિક્ષણ દર રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા બમણો છે.

ખ્રિસ્તી સમુદાયોમાં શિક્ષણમાં ભિન્નતા

ખ્રિસ્તી ધર્મ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં સૌથી મોટો ધાર્મિક જૂથ છે, પરંતુ તેના વિવિધ પેટાજૂથોમાં શિક્ષણનું સ્તર નોંધપાત્ર રીતે બદલાય છે. 

મુખ્ય પ્રોટેસ્ટંટ જૂથોમાં 40 ટકા કોલેજ સ્નાતક છે, જે રાષ્ટ્રીય સરેરાશ કરતા થોડું સારું છે. ખાસ કરીને એપિસ્કોપલ ચર્ચના સભ્યોનો સાક્ષરતા દર 67 ટકા જેટલો ઊંચો હોવાનું જણાય છે, જે યહૂદીઓની નજીક છે. તેનાથી વિપરીત ઇવેન્જેલિકલ પ્રોટેસ્ટંટમાં આ આંકડો ઘટીને 29 ટકા અને ઐતિહાસિક રીતે કાળા પ્રોટેસ્ટંટ ચર્ચમાં માત્ર 24 ટકા થાય છે.

કેથોલિક સમુદાયમાં 35 ટકા કોલેજ સ્નાતક છે, જે બરાબર રાષ્ટ્રીય સરેરાશ છે. જો કે કેથોલિકોમાં નોંધપાત્ર વંશીય અસમાનતાઓ જોવા મળે છે. 53 ટકા એશિયન કેથોલિક અને 43 ટકા શ્વેત કેથોલિક ઉચ્ચ શિક્ષિત છે, જ્યારે હિસ્પેનિક કેથોલિકોમાં આ દર માત્ર 20 ટકા છે.

મુસ્લિમો અને અન્ય ધર્મોની સ્થિતિ

અહેવાલ મુજબ યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં મુસ્લિમ સમુદાય અને અન્ય ધાર્મિક જૂથો (જેમ કે બૌદ્ધ અને રૂઢિચુસ્ત ખ્રિસ્તીઓ) નો સાક્ષરતા દર 35 ટકાથી 45 ટકા સુધીનો છે. મુસ્લિમ સમુદાયનો સાક્ષરતા દર રાષ્ટ્રીય સરેરાશની નજીક અથવા તેનાથી થોડો સારો રહે છે.
 
જો કે હિન્દુઓની તુલનામાં આ તફાવત નોંધપાત્ર રીતે મોટો છે. તે જ સમયે, જે લોકો કોઈ ધર્મનો દાવો કરતા નથી (નાસ્તિક અને અજ્ઞેયવાદી), શિક્ષણનું સ્તર પણ ઘણું ઊંચું છે. 53 ટકા અજ્ઞેયવાદી અને 48 ટકા નાસ્તિક કોલેજ ગ્રેજ્યુએટ છે. તેનાથી વિપરીત, જેઓ ‘ખાસ કંઈ નહીં’ તરીકે ઓળખાવે છે, તેમાં ફક્ત 29 ટકા ડિગ્રી ધરાવે છે.

આ શિક્ષણ અંતર પાછળનાં મુખ્ય કારણ

નિષ્ણાતો માને છે કે હિન્દુઓના ઉચ્ચ શિક્ષણ દર પાછળ પસંદગીયુક્ત ઇમિગ્રેશન મુખ્ય કારણ છે. ભારતમાંથી અમેરિકા સ્થળાંતર કરનારા મોટાભાગના લોકો ડોક્ટર, એન્જિનિયર, વૈજ્ઞાનિક અથવા આઇટી પ્રોફેશનલ્સ છે જેમની પાસે પહેલેથી જ ઉચ્ચ શિક્ષણની ડિગ્રીઓ છે. યુએસ વિઝા નીતિઓ પણ ઘણીવાર ઉચ્ચ કુશળ વ્યક્તિઓને પ્રાથમિકતા આપે છે. 

યહૂદી સમુદાય હંમેશા શિક્ષણને ઐતિહાસિક અને સાંસ્કૃતિક મહત્ત્વ આપે છે, જે તેમના આંકડાઓમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. બીજી બાજુ સામાજિક-આર્થિક પરિબળો, સંસાધનોની મર્યાદિત પહોંચ અને ઐતિહાસિક અસમાનતાઓ કેટલાંક જૂથોમાં શિક્ષણના અભાવ માટે જવાબદાર હોઈ શકે છે.