નવી દિલ્હી: આજે 14 માર્ચ એટલે કે વિશ્વભરના ગણિતશાસ્ત્રીઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને વિજ્ઞાન પ્રેમીઓ માટે ઉત્સવનો દિવસ છે. દર વર્ષની જેમ આ વર્ષે પણ 'પાઇ ડે' (Pi Day) નિમિત્તે ગણિતના સૌથી લોકપ્રિય સ્થિરાંક $\pi$ નું સન્માન કરવામાં આવી રહ્યું છે. વર્ષ 2026 ના આ ખાસ પ્રસંગે ટેક જાયન્ટ ગૂગલે પણ એક વિશેષ અને ઇન્ટરેક્ટિવ ડૂડલ બનાવીને પાઇની શોધ અને તેની ગણિતીય મુસાફરીને સુંદર રીતે રજૂ કરી છે. આ ડૂડલ દ્વારા પાઇના ઇતિહાસ અને આધુનિક યુગમાં તેની અનિવાર્યતા પર પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો છે.

કેમ 14 માર્ચ જ છે આ દિવસ માટે ખાસ?

પાઇ ડે ઉજવવા પાછળનું કારણ પાઇની કિંમતમાં જ છુપાયેલું છે. ગણિતમાં પાઇની અંદાજિત કિંમત 3.14 માનવામાં આવે છે. અહીં '3' એ વર્ષનો ત્રીજો મહિનો એટલે કે માર્ચ દર્શાવે છે, જ્યારે '14' એ મહિનાની તારીખ છે. પાઇ એ વર્તુળના પરિઘ અને તેના વ્યાસનો ગુણોત્તર છે. તે એક 'અપરિમેય સંખ્યા' છે, જેનો અર્થ છે કે તેના દશાંશ પછીના અંકો ક્યારેય સમાપ્ત થતા નથી અને કોઈ ચોક્કસ ક્રમમાં પુનરાવર્તિત પણ થતા નથી. બ્રહ્માંડની ગૂંચવણો ઉકેલવાથી લઈને એન્જિનિયરિંગ સુધીના દરેક ક્ષેત્રમાં આ આંકડો પાયારૂપ છે.

આર્કિમિડીઝની શોધ અને ભારતીય કનેક્શન

પાઇનો ઇતિહાસ ઘણો પ્રાચીન છે. ગ્રીક ગણિતશાસ્ત્રી આર્કિમિડીઝે સદીઓ પહેલા બહુભુજોની મદદથી પાઇની સચોટ કિંમત શોધવાની પદ્ધતિ વિકસાવી હતી. જોકે, પાઇ માટે '$\pi$' પ્રતીકનો સૌપ્રથમ ઉપયોગ 1706 માં વિલિયમ જોન્સે કર્યો હતો. આ વિષયમાં ભારતનું નામ પણ ગર્વથી લેવામાં આવે છે; પાઇના સૌથી વધુ અંકો યાદ રાખવાનો વર્લ્ડ રેકોર્ડ ભારતીય મૂળના રાજવીર મીણાના નામે છે. તેમણે વર્ષ 2015 માં પાઇના 70,000 અંકો મોઢે બોલીને ગિનીસ વર્લ્ડ રેકોર્ડમાં પોતાનું નામ નોંધાવ્યું હતું.

આ દિવસની સત્તાવાર શરૂઆત 1988માં ભૌતિકશાસ્ત્રી લેરી શો દ્વારા કરવામાં આવી હતી. પાઇ ડે ઉજવવાની રીત પણ ઘણી રમુજી છે. અંગ્રેજી શબ્દ 'Pi' અને ખાવાની વાનગી 'Pie' નો ઉચ્ચાર સમાન હોવાથી, લોકો આ દિવસે ગોળાકાર પાઇ ખાઈને મોં મીઠું કરે છે. આ સિવાય શાળાઓમાં ગણિતની સ્પર્ધાઓ યોજાય છે અને લોકો 'Life of Pi' જેવી ફિલ્મો જોવાનું પસંદ કરે છે. ઘણા ઉત્સાહીઓ તો પોતાની આસપાસની વસ્તુઓ કે રજીસ્ટ્રેશન નંબરોમાં પણ 3.14 શોધવાની રમત રમે છે.