મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં ચાલી રહેલી જોરદાર ખેંચતાણ વચ્ચે એક મોટા સમાચાર સામે આવ્યા છે. શિવસેના (UBT)માં ચાલી રહેલી ઉથલપાથલની વચ્ચે મહારાષ્ટ્ર સરકારે 6 બળવાખોર લોકસભા સાંસદોને 'Y+' શ્રેણીની સુરક્ષા આપવાનો મહત્વનો નિર્ણય કર્યો છે. આવી સ્થિતિમાં જો તમને પણ એવો સવાલ થાય કે આખરે આ બાગી સાંસદોને આપવામાં આવનારી સિક્યોરિટીનો ખર્ચ કોણ ઉઠાવશે તો આ સ્ટોરી તમારા માટે જ છે... 

મહારાષ્ટ્રના રાજકારણમાં ચાલી રહેલી ઉથલપાથલ વચ્ચે બાગી સાંસદોને સુરક્ષા આપવાનો આ નિર્ણય એવા સમયે લેવામાં આવ્યો છે જ્યારે રાજકીય વર્તુળોમાં એવી અટકળો તેજ થઈ ગઈ છે કે આ સાંસદો ટૂંક સમયમાં જ ઉદ્ધવ ઠાકરેનો સાથ છોડીને એકનાથ શિંદેના જૂથમાં સામેલ થઈ શકે છે. મહારાષ્ટ્રના ગૃહ વિભાગે આ મામલે ગંભીરતા દાખવીને રાજ્ય પોલીસને આ તમામ સાંસદોની સુરક્ષા વ્યવસ્થા તાત્કાલિક અસરથી વધારવાનો આદેશ આપ્યો છે. પરંતુ આ બધાની વચ્ચે સૌથી મોટો સવાલ એ ઊભો થાય છે કે આ હાઈ-પ્રોફાઈલ અને મોંઘી સુરક્ષાનો ખર્ચ આખરે કોણ ભોગવશે?

ભારતના સુરક્ષા પ્રોટોકોલના નિયમો અનુસાર, જ્યારે પણ ગુપ્તચર એજન્સીઓ દ્વારા કોઈ વ્યક્તિ પરના જોખમનું મૂલ્યાંકન કરીને સત્તાવાર રીતે સુરક્ષા આપવામાં આવે છે, ત્યારે તેનો સંપૂર્ણ આર્થિક બોજ સરકાર જ ઉઠાવે છે. એટલે કે, આ સુરક્ષાનો બધો જ ખર્ચ આખરે સામાન્ય જનતાના ટેક્સના પૈસામાંથી એટલે કે સરકારી તિજોરીમાંથી ચૂકવવામાં આવે છે.

આ સુરક્ષા વ્યવસ્થા હેઠળ તૈનાત કરવામાં આવતા સુરક્ષાકર્મીઓનો પગાર, તેમના કાફલા માટેની ગાડીઓનો ખર્ચ, ગાડીઓનું પેટ્રોલ-ડીઝલ, તેમની પાસે રહેતા અત્યાધુનિક કોમ્યુનિકેશનના સાધનો, તેમજ તેમના રહેવા-જમવાની તમામ લોજિસ્ટિક્સ સગવડોનો સમાવેશ થાય છે. આ બધો જ નાણાકીય ભાર ગૃહ વિભાગ અને પોલીસ પ્રશાસન દ્વારા રાજ્ય સરકારની તિજોરી પર પડે છે.

અહેવાલો અનુસાર, ગુપ્તચર એજન્સીઓએ આ 6 સાંસદો પર રહેલા જોખમના સ્તરની સમીક્ષા કર્યા બાદ જ આ સુરક્ષા વધારવાની ભલામણ કરી હતી. વાસ્તવમાં આ રાજકીય વિવાદ ત્યારે વધુ વકર્યો જ્યારે આ સાંસદોએ શિવસેના (UBT)ની મહત્ત્વની સંસદીય બેઠકમાં હાજરી આપી ન હતી.

આ બેઠકમાંથી ગાયબ રહેવાને કારણે એવી શંકાઓ દ્રઢ બની કે તેઓ ટૂંક સમયમાં જ શિંદે જૂથમાં જોડાઈ શકે છે. ગુપ્તચર એજન્સીઓના રિપોર્ટમાં એવી આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી હતી કે આ સંભવિત બગાવતને કારણે સાંસદો, તેમના પરિવારો, તેમના ઘરો અથવા તેમની ગાડીઓ પર હુમલો થઈ શકે છે, અથવા તો તેમની વિરૂદ્ધ હિંસક વિરોધ પ્રદર્શનો અને ધમકીઓ મળી શકે છે. આ જ કારણસર કોઈ પણ અણધારી ઘટનાને રોકવા માટે આ કદમ ઉઠાવવામાં આવ્યું છે.

શું હોય છે 'Y+' સિક્યોરિટી અને તેમાં શું મળે છે?
'Y+' સુરક્ષા એ ભારતમાં વીઆઈપી લોકોને મળતી મધ્યમથી ઉચ્ચ સ્તરની સુરક્ષા શ્રેણી માનવામાં આવે છે. આ સુરક્ષા કવચ હેઠળ સામાન્ય રીતે અંદાજે 11 સુરક્ષાકર્મીઓ તૈનાત કરવામાં આવતા હોય છે.

આ આખી ટીમમાં 1 કે પછી 2 અત્યાધુનિક હથિયારોથી સજ્જ કમાન્ડો (જેમ કે સ્પેશિયલ ફોર્સ કે પછી સીઆરપીએફના જવાનો) સામેલ હોય છે. આ સિવાયના બાકીના સુરક્ષાકર્મીઓ રાજ્ય પોલીસ દળમાંથી લેવામાં આવે છે જેઓ અલગ-અલગ શિફ્ટમાં ફરજ બજાવે છે. આ સુરક્ષા સાંસદોને તેમના ઘર પર તેમજ પ્રવાસ દરમિયાન ચોવીસે કલાક પૂરી પાડવામાં આવે છે. આખી ટીમ સાંસદોની દરેક ગતિવિધિ પર નજર રાખે છે અને સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશન સાથે સતત તાલમેલ જાળવી રાખે છે.

સુરક્ષા કવર નક્કી કરવાની અસલી પ્રક્રિયા શું છે?
ઘણા લોકોને એવું લાગતું હોય છે કે સુરક્ષા આપવાનો નિર્ણય માત્ર રાજકીય વગ કે પસંદગીના આધારે લેવાતો હોય છે, પરંતુ વાસ્તવમાં એવું નથી. કોઈપણ વ્યક્તિને સુરક્ષા આપવા પાછળ ઈન્ટેલિજન્સ બ્યુરો અને સ્ટેટ ઈન્ટેલિજન્સ ડિપાર્ટમેન્ટ જેવી એજન્સીઓની મોટી ભૂમિકા હોય છે.

આ એજન્સીઓ સૌપ્રથમ જોખમનું વિગતવાર મૂલ્યાંકન કરતો એક ગુપ્ત રિપોર્ટ તૈયાર કરે છે. આ રિપોર્ટમાં એ જોવામાં આવે છે કે શું સંબંધિત વ્યક્તિને તેમની રાજકીય પ્રવૃત્તિઓ, જાહેર ઓળખ, કાયદાકીય વિવાદો કે અન્ય કોઈ કારણોસર જીવનું વાસ્તવિક જોખમ છે કે નહીં. જો ગુપ્તચર એજન્સીઓ ખાતરીપૂર્વક જણાવે કે જોખમ ગંભીર છે અને તે વ્યક્તિની જાહેર જવાબદારીઓ સાથે જોડાયેલું છે, ત્યારે જ સરકારના ખર્ચે સત્તાવાર રીતે આવી સુરક્ષા મંજૂર કરવામાં આવે છે.