નવી દિલ્હીઃ ઈરાન સાથેના સંઘર્ષને કારણે મહત્વપૂર્ણ ઉર્જા કોરિડોર તરીકે પ્રખ્યાત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા તેલ-ગેસ સપ્લાયમાં વિક્ષેપ પડ્યા બાદ, ભારત હવે એક મેગાપ્રોજેક્ટ પર કામ કરી રહ્યો છે. જો આ પ્રોજેક્ટ સફળ થાય તો આ પ્રોજેક્ટ અંદાજે ₹40,000 કરોડનો થશે. જેનાથી ભારતને આવનારા કેટલાક દાયકાઓ સુધી ગેસની અછતનો સામનો કરવો પડશે નહીં.પશ્ચિમ એશિયામાં વધતા તણાવને કારણે એશિયાથી યુરોપ સુધી ફેલાયેલી ઊર્જા પુરવઠા શૃંખલામાં ગંભીર વિક્ષેપો સર્જાયા છે. ભારત પણ આ પરિસ્થિતિથી પ્રભાવિત થયું છે.દેશની મોટાભાગની તેલ અને ગેસ જરૂરિયાતો ગલ્ફ દેશોમાંથી આયાત કરવામાં આવે છે.તેથી મિડલ ઈસ્ટના યુદ્ધની માઠી અસર ભારત પર થઈ રહી છે.
પ્લાનિંગ શું છે અને કેવી રીતે મદદરૂપ થશે
સૂત્રોમાંથી મળતી વિગત અનુસાર ભારત હવે LNG (Liquefied Natural Gas) સ્પોટ બજારના મોટાભાગની નિર્ભરતામાંથી બાહર નીકળવા માગે છે. એક વરિષ્ઠ અધિકારીએ કહ્યું હતું કે, પશ્ચિમ એશિયાથી ડાયરેક્ટ પાઈપલાઈન ભારત આવી શકે છે. જે સ્થિર અને અપેક્ષિત, સસ્તી અને ઝડપથી ગેસની સપ્લાય આપી શકે છે. આ સાથે મોટું કામ એ થશે કે, સમુદ્ર પરની નિર્ભરતા ઓછી થઈ જશે.ભારતમાં પ્રાકૃતિક ગેસની માગ દિવસે દિવસે વધી રહી છે. ઊર્જાની જરૂરિયાત પૂરી કરવા માટે અને એનર્જી સેક્ટરમાં ભાગીદારી વધારવા માટે હાલના ઉપયોગ 190-195 મિલિયન સ્ટાન્ડર્ડ ક્યુબિક મીટર પ્રતિદિવસ છે, જે 2030 સુધીમાં વધીને 290-300 mmscmd સુધી પહોંચશે એવું અનુમાન છે.
2000 કિમી લાંબી પાઈપલાઈન
'મધ્ય પૂર્વ-ભારત ડીપ-વોટર પાઇપલાઇન' (MEIDP) આશરે 2,000 કિલોમીટર લાંબી હશે. અરબી સમુદ્રની નીચેથી પસાર થતી, ઓમાનને ગુજરાતના દરિયાકાંઠા સાથે સીધી રીતે જોડશે. આ પાઇપલાઇન દ્વારા, દરરોજ આશરે 31 mmscmd કુદરતી ગેસ સપ્લાય કરવાનું શક્ય બનશે. પ્રોજેક્ટ રૂટ ઓમાન અને UAE દ્વારા અરબી સમુદ્રમાંથી પસાર થવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવશે, જેનાથી ભૂ-રાજકીય રીતે સંવેદનશીલ પ્રદેશો ટાળી શકાય.આ પાઇપલાઇન દ્વારા, ભારત ઓમાન, UAE, સાઉદી અરેબિયા, ઈરાન, તુર્કમેનિસ્તાન અને કતાર જેવા દેશોના વિશાળ ગેસ ભંડારો સુધી પહોંચશે. સામૂહિક રીતે, આ રાષ્ટ્રો પાસે આશરે 2,500 ટ્રિલિયન ઘન ફૂટ ગેસ ભંડાર છે. આ પાઇપલાઇન દરિયાની સપાટીથી આશરે 3,450 મીટર નીચે સેટ કરી શકાય છે,જે તેને વિશ્વના સૌથી ઊંડા સબસી પાઇપલાઇન પ્રોજેક્ટ્સમાંનો એક બનાવી શકે છે.
ટેકનિકલ અભ્યાસથી પ્રોજેક્ટ શક્ય
તાજેતરના ટેકનિકલ અભ્યાસોએ આ પ્રોજેક્ટને શક્ય ગણાવ્યો છે, જેમાં ઊંડા સમુદ્રમાં પાઇપ નાખવા અને સમારકામ તકનીકોમાં પ્રગતિનો ઉલ્લેખ કરવામાં આવ્યો છે.સરકારને આપેલા એક સબમિશનમાં, SAGE એ જણાવ્યું છે કે, સમુદ્રતળની સ્થિતિનો અભ્યાસ કરવા માટે પ્રસ્તાવિત માર્ગ પર લગભગ 3,000 મીટર સુધી ફેલાયેલી એક પરીક્ષણ પાઇપલાઇન પહેલેથી જ નાખવામાં આવી છે. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં તાજેતરના સંકટને આ પ્રોજેક્ટને આગળ વધારવા પાછળ એક મુખ્ય પ્રેરકબળ માનવામાં આવે છે.વર્ષ 2025 માં, ભારતની લગભગ બે તૃતીયાંશ LNG આયાત હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાંથી પસાર થતી હતી. ફેબ્રુઆરીમાં, જ્યારે ઇરાને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ અને ઇઝરાયલ સાથે વધતા તણાવ વચ્ચે આ માર્ગને અસરકારક રીતે અવરોધિત કર્યો, ત્યારે વૈશ્વિક LNG પુરવઠામાં 20 ટકાથી વધુનો ઘટાડો જોવા મળ્યો, જેના કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ગેસના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો.
