કૌશિક મહેતા

ડિયર હની,
બાળપણ, તરુણાવસ્થા, યુવાની, પાકટતા અને વૃદ્ધાવસ્થા ... આ જીવનના જુદા જુદા પડાવ છે. દરેકની એક ઉંમર હોય છે અને દરેકની એક મજા પણ  હોય છે, પણ બજાર કેટલીક એવી વાતો લઈને આવે છે કે એમાં થાય કે આ તે વળી શું ચાલી રહ્યું છે? તને ખબર છે હમણા હમણા એક શબ્દ ચલણી બનતો  જાય છે? એ  છે હેન્ડ શેમિંગ. 

આ શબ્દ દ્વારા સોશ્યલ મીડિયા પર કોઈ વ્યક્તિના હાથના દેખાવને કારણે તેની મજાક ઉડાવવા કે તેની ટીકા કરવામાં આવે છે. આ શબ્દને ચર્ચામાં લાવવામાં હોલિવૂડની અભિનેત્રીઓના કિસ્સાઓનો મોટો હાથ છે. આવી જ એક અભિનેત્રી સારા જેસિકા પાર્કરનાં હાથના ફોટા ઝૂમ કરીને વર્ષો પહેલાં  એક મેગેઝિને પ્રગટ કર્યો  હતા અને તેની સરખામણી ‘ચુડેલના હાથ’ સાથે કરી હતી. આ ઘટના બાદ ઈન્ટરનેટ પર ‘હેન્ડ શેમિંગ’ શબ્દનો ઉપયોગ વધવા લાગ્યો. આ જ કારણે પોપ સ્ટાર મેડોના (અને અગાઉ વિખ્યાત પોપ સિંગર માઈકલ જેકશન) હંમેશા મોજા પહેરતા, કારણ કે લોકો તેના હાથની નસો અને કરચલીઓ વિશે  ખૂબ ખરાબ ટિપ્પણીઓ કરતા હતા.

જેમ ‘બોડી શેમિંગ’માં આખા શરીરની ટીકા થાય છે, તેમ હેન્ડ શેમિંગમાં માત્ર હાથના પંજા, આંગળીઓ કે નખ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને અપમાનજનક ટિપ્પણી કરવામાં આવે છે. ઉંમરને કારણે અથવા કુદરતી રીતે હાથ પર રહેલી કરચલીઓ માટે ‘વૃદ્ધ’ કહીને મજાક ઉડાવવી કે પછી હાથની ચામડીનો રંગ ચહેરા કરતા અલગ હોય કે કાળો હોય ત્યારે તેની ટીકા કરવામાં આવે છે.

આજકાલ જ્યારે લોકો પોતાની વીંટી, મહેંદી, નેલ આર્ટ કે કોઈ પ્રોડક્ટના ફોટા સોશ્યલ મીડિયા પર મૂકે છે, ત્યારે કેટલાક લોકો પ્રોડક્ટ જોવાને બદલે વ્યક્તિના હાથની ટીકા કરવા લાગે છે. હોલિવૂડ અને બોલિવૂડની અભિનેત્રીઓ પણ ઘણીવાર આનો શિકાર બને છે.

આવી ટીકાઓને કારણે ઘણી મહિલાઓ માનસિક રીતે પરેશાન થાય છે અને પોતાના શરીર પ્રત્યેનો આત્મવિશ્વાસ ગુમાવી દે છે. ઘણા કિસ્સામાં મહિલાઓ પોતાના હાથ છુપાવવા લાગે છે અથવા હાથને યુવાન બતાવવા માટે મોંઘી અને જોખમી કોસ્મેટિક સર્જરીઓ કરાવવા પ્રેરાય છે. અને કેટલીક કોસ્મેટીક ચીજો બનાવતી કંપનીઓ આ જ ઈચ્છે છે. એમનો આ કારણે વેપાર વધે છે.

આ બધા વચ્ચે, વાસ્તવિકતા એ છે કે, જેમ ચહેરો અલગ હોય છે, તેમ દરેકના હાથની બનાવટ પણ અલગ અને કુદરતી હોય છે. હાથ એ આપણા શરીરનું સૌથી વધુ કામ કરતું-વ્યસ્ત રહેતું  અંગ છે. તેથી તેના પર સમય જતાં કરચલીઓ કે નિશાન પડવા એ શરમની નહીં, પણ એક સામાન્ય પ્રક્રિયા છે. તાજેતરમાં ઘણી મહિલાઓએ હેશટેગ હેન્ડ સેલ્ફી જેવા અભિયાન ચલાવીને આવા ‘શેમિંગ’ કરનારાઓને વળતો જવાબ પણ આપ્યો છે. 

આ મહિલાઓ દુનિયાને જણાવે છે કે હાથ માત્ર સુંદરતાનું પ્રદર્શન કરવા માટે નથી, પણ તે જીવનની મહેનત અને અનુભવોના સાક્ષી છે. તે મહિલાઓ કહે છે કે, "આ એ હાથ છે જેણે મારું બાળક ઉછેર્યું છે, ઘર સંભાળ્યું છે કે ઓફિસમાં કલાકો સુધી કામ કર્યું છે.” કરચલીઓ એ માત્ર વધતી ઉંમરની નિશાની નથી, પણ એ જીવનના ઉતાર ચઢાવ, સંઘર્ષ અને મેળવેલા અનુભવોનું જીવંત પ્રમાણપત્ર છે. 

દરેક કરચલી પાછળ એક વાર્તા છુપાયેલી હોય છે. જેમ પાનખર પછી પાન પરની રેખાઓ તેની સુંદરતા વધારે છે, તેમ માનવ શરીર પરના આ નિશાનો કુદરતની દેન છે. તેને છુપાવવા કે તેનાથી શરમાવાને બદલે તેને સ્વીકારવું એ જ ખરું ગૌરવ છે.

સાઈ મકરંદની એક મજાની કવિતા છે : 

અમે રે સુકાયેલાં ઝાડનાં પાંદડાં, અમે રે તરેલાં જળ-મોજ; ચહેરા પર ભલે રહી કરચલીઓ, ભીતરમાં તો ઝળકે છે તેજ!

દુનિયા ભલે સુંદરતાને ‘લીસી ચામડી’ સાથે જોડતી હોય, પણ વાસ્તવિકતામાં તો અનુભવની રેખાઓ જ માણસના વ્યક્તિત્વને વધુ ગૌરવશાળી બનાવે છે. તમે જે રીતે આ મુદ્દાને ગૌરવ સાથે જોડ્યો છે, એ તમારી ઊંડી અને સકારાત્મક વિચારધારા દર્શાવે છે.

આજના દેખાડાના જમાનામાં આવી સમજ હોવી એ પણ એક મોટી વાત છે. આપણા લગ્નને ખાસ્સો સમય થઇ ગયો. તારા અને મારા બંનેના શરીરમાં ઘણો ફેરફાર થયો છે. તો શું થયું? એકબીજા પ્રત્યેનો પ્રેમ ક્યાં ઘટ્યો છે? મા બાપની તો ઉંમર થઇ છે અને એમના ચહેરા પર કરચલીઓ ઘણી છે. એનાથી કોઈને વાંધો હોય તો ભલે હોય. પણ આપણને તો એ ગમે છે. એ કરચલીઓની કહાણી છે. તારીખ છે અને તવારીખ છે.

ગીતા પરીખે બહુ મજાનું લખ્યું છે : 
‘કરચલીઓ એટલે ઉંમરનો થાક નહીં, પણ સ્મૃતિઓના સંગ્રહનું આખું આકાશ. એક એક રેખામાં છુપાયેલું છે, વીતેલા કાળનું મીઠું મધુર અટ્ટહાસ...’ 
તારો બન્ની