ચોમાસું ગરમીમાંથી રાહત ચોક્કસ લાવે છે, પરંતુ વરસાદ, પાણી ભરાવા અને પૂર જેવી સ્થિતિઓ અનેક પ્રકારના રોગોનું જોખમ વધારી દે છે. આ દિવસોમાં મચ્છરોના કારણે થતી બીમારીઓનો ખતરો પણ ખૂબ વધી જાય છે. દર વર્ષે ચોમાસું આવતા જ લોકોને ડેન્ગ્યુનો ડર સતાવવા લાગે છે. જુલાઈથી ઓક્ટોબર વચ્ચે હોસ્પિટલોમાં ડેન્ગ્યુના દર્દીઓની સંખ્યા વધવા લાગે છે.

આંકડાઓ પર નજર કરીએ તો માલૂમ પડે છે કે ભારતમાં વર્ષ 2024માં ડેન્ગ્યુના 32,000 થી વધુ કેસો સામે આવ્યા હતા. આરોગ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી પ્રતાપરાવ જાધવે લોકસભામાં જણાવ્યું હતું કે આ પહેલાં વર્ષ 2023માં ડેન્ગ્યુના 18,391 કેસ નોંધાયા હતા.

ગંભીર પરિસ્થિતિઓમાં ડેન્ગ્યુના કારણે આંતરિક રક્તસ્રાવ (internal bleeding) થવાનું જોખમ પણ વધી જાય છે, જે જીવલેણ પણ સાબિત થઈ શકે છે. આ જ ખતરાઓ વચ્ચે ભારતમાં ડેન્ગ્યુ સાથે જોડાયેલી એક મોટી સિદ્ધિ સામે આવી છે. જાપાનની દવા કંપની તાકેડા ફાર્માસ્યુટિકલની ડેન્ગ્યુ વેક્સિન QDENGA (ક્યુડેન્ગા) ને ભારતીય દવા નિયામક (Indian drug regulator) તરફથી મંજૂરી મળી ગઈ છે. ખાસ વાત એ છે કે આ ભારતમાં સ્વીકૃત થનારી પહેલી ડેન્ગ્યુ વેક્સિન છે. આનાથી ડેન્ગ્યુના નિવારણ ક્ષેત્રે એક નવો અધ્યાય શરૂ થવાની આશા વ્યક્ત કરવામાં આવી રહી છે.

ભારતમાં ડેન્ગ્યુની વેક્સિન

રિપોર્ટ્સ અનુસાર આ વેક્સિનની સૌથી મહત્વની બાબત એ જણાવવામાં આવી રહી છે કે, તેને ડેન્ગ્યુ વાયરસના ચારેય પ્રકારો સામે સુરક્ષા આપવા માટે તૈયાર કરવામાં આવી છે. સાથે જ, આ રસી મૂકાવતા પહેલાં વ્યક્તિને ભૂતકાળમાં ક્યારેય ડેન્ગ્યુ થયો હતો કે નહીં તેની તપાસ કરાવવાની પણ જરૂર રહેશે નહીં.

તાકેડા કંપનીએ ભારતની બાયોલોજિકલ-ઈ (Biological-E) કંપની સાથે મળીને આ વેક્સિનના મોટા પાયે ઉત્પાદન કરવાની તૈયારીઓ પણ શરૂ કરી દીધી છે.

ક્યુડેન્ગા વેક્સિન આપશે ડેન્ગ્યુથી સુરક્ષા

કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, QDENGA એ એક ટેટ્રાવેલન્ટ લાઈવ-અટેન્યુએટેડ (Tetravalent live-attenuated) વેક્સિન છે. સરળ ભાષામાં સમજીએ તો એનો અર્થ એ થાય છે કે આ વેક્સિન ડેન્ગ્યુ વાયરસના ચારેય પ્રકારોથી બચાવવા માટે બનાવવામાં આવી છે. તેમાં વાયરસના નબળા સ્વરૂપનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, જેથી શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિ વાયરસને ઓળખતા અને તેની સામે લડતા શીખી શકે, પરંતુ બીમારી ન થાય.

કયા લોકો આ વેક્સિન મૂકી શકશે?

આ વેક્સિનને 4 થી 60 વર્ષની ઉંમરના લોકો માટે મંજૂરી મળી છે. આના કુલ બે ડોઝ આપવામાં આવશે. બંને ડોઝ વચ્ચે 3 મહિનાનો તફાવત રહેશે. આ વેક્સિન ત્વચાની નીચે (Skin subcutaneous) આપવામાં આવશે.

શા માટે આ મંજૂરી આટલી મહત્વપૂર્ણ છે?

ભારત વિશ્વના એવા દેશોમાં સામેલ છે જ્યાં ડેન્ગ્યુના સૌથી વધુ કેસ નોંધાય છે. એવું અનુમાન છે કે વિશ્વના કુલ ડેન્ગ્યુના કેસોમાંથી લગભગ ત્રીજા ભાગનો બોજ ભારત પર છે. કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, છેલ્લા 20 વર્ષમાં ભારતમાં ડેન્ગ્યુના નોંધાયેલા કેસોમાં લગભગ 11 ગણો વધારો થયો છે. વર્ષ 2025માં દેશમાં 1.13 લાખથી વધુ કેસ નોંધાયા હતા. જોકે નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે વાસ્તવિક સત્તાવાર આંકડો આનાથી ઘણો વધારે હોઈ શકે છે.