રાજકીય પક્ષ દ્વારા જારી કરાયેલ ‘વ્હીપ’ (પક્ષનો સત્તાવાર આદેશ) ફક્ત વિધાનસભા અથવા સંસદ ગૃહમાં જ લાગુ પડે છે. તે આંતરિક પક્ષની બેઠકો પર લાગુ પડતો નથી એવી સ્પષ્ટતા નિયમોમાં છે.
નિયમો નીચે મુજબ છે:
ગૃહમાં નિયમો: જો વિધાનસભા અથવા સંસદમાં કોઈ કાયદા પર મતદાન થાય છે અને પક્ષે ચોક્કસ રીતે મતદાન (અથવા હાજર રહેવા) કહ્યું હોય, તો વિધાનસભ્ય/સાંસદે તેનું પાલન કરવું આવશ્યક છે. જો ત્યાં વ્હીપનું ઉલ્લંઘન થાય છે, તો વિધાનસભ્ય કે સાંસદને પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા હેઠળ ગેરલાયક (ડિસ્ક્વોલિફાઇડ) ઠેરવી શકાય છે.
પક્ષ બેઠકના નિયમો: જો પક્ષ હોટલ, ઓફિસ કે આંતરિક બેઠકમાં આવવા માટે વ્હીપ જારી કરે છે અને વિધાનસભ્ય/સાંસદ ત્યાં ન જાય, તો તેમનો વિધાનસભ્ય/સાંસદનો દરજ્જો રદ થતો નથી.
શું અધિકાર છે?
પક્ષ તે વિધાનસભ્ય/સાંસદને પક્ષમાંથી હાંકી કાઢી શકે છે અથવા આંતરિક બેઠકમાં હાજરી ન આપવા બદલ તેમની સામે આંતરિક કાર્યવાહી કરી શકે છે. પરંતુ, બંધારણ મુજબ, તેમને તેમના વિધાનસભ્ય/સાંસદ પદ પરથી હટાવી શકાતા નથી. ટૂંકમાં, જો ‘પક્ષપલટા વિરોધી કાયદા’ હેઠળ કાર્યવાહી કરવી હોય, તો વ્હીપનું ઉલ્લંઘન ગૃહની અંદર (મતદાન દરમિયાન) થયું હોવું જોઈએ, પક્ષની આંતરિક બેઠકોમાં નહીં. સુપ્રીમ કોર્ટે વિવિધ કેસોમાં આવો ચૂકાદો આપ્યો છે.