નવી દિલ્હીઃ કેન્દ્ર સરકારે શુક્રવારે પેટ્રોલિયમ પેદાશોની નિકાસ (export) પર લાગતા વિન્ડફોલ ટેક્સમાં મોટો ફેરફાર કર્યો છે. સરકારે પેટ્રોલની નિકાસ પર પ્રતિ લીટર 3 રૂપિયાનો વિન્ડફોલ ટેક્સ લગાવ્યો છે, જ્યારે ડીઝલ અને એવિએશન ટર્બાઇન ફ્યુઅલ (ATF - વિમાનનું બળતણ)ની નિકાસ પર લાગતી ડ્યૂટીમાં ઘટાડો કર્યો છે.
નવા દરો 16 મે (શનિવાર) થી લાગુ થશે. નાણા મંત્રાલય દ્વારા બહાર પાડવામાં આવેલા નોટિફિકેશન મુજબ, પેટ્રોલ અને ડીઝલની નિકાસ પર 'રોડ એન્ડ ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સેસ' (રોડ અને માળખાકીય સુવિધા માટેનો ટેક્સ) શૂન્ય જ રહેશે. આ સિવાય, દેશની અંદર (સ્થાનિક વપરાશ માટે) વેચાતા પેટ્રોલ અને ડીઝલ પરના જૂના ટેક્સ દરોમાં કોઈ ફેરફાર કરવામાં આવ્યો નથી.
સરકારે પેટ્રોલની નિકાસ (export) પર પ્રતિ લીટર 3 રૂપિયાની સ્પેશિયલ એડિશનલ એક્સાઇઝ ડ્યુટી (SAED) લગાવી છે. પશ્ચિમ એશિયામાં કટોકટી (West Asia crisis) શરૂ થયા પછી પહેલીવાર પેટ્રોલની નિકાસ પર આ ટેક્સ લગાવવામાં આવ્યો છે. આ સાથે જ, ડીઝલની નિકાસ પર લાગતી ડ્યુટી પ્રતિ લીટર 23 રૂપિયાથી ઘટાડીને 16.5 રૂપિયા કરી દેવામાં આવી છે, જ્યારે ATF (વિમાનના બળતણ)ની નિકાસ પરની ડ્યુટી 33 રૂપિયાથી ઘટાડીને 16 રૂપિયા પ્રતિ લીટર કરવામાં આવી છે.
સરકારે 26 માર્ચે ડીઝલ પર 21.5 રૂપિયા પ્રતિ લીટર અને ATF પર 29.5 રૂપિયા પ્રતિ લીટરની નિકાસ ડ્યુટી લગાવી હતી. ત્યારબાદ, 11 એપ્રિલની સમીક્ષામાં તેને વધારીને અનુક્રમે 55.5 રૂપિયા અને 42 રૂપિયા પ્રતિ લીટર કરવામાં આવી હતી. પછીથી, 30 એપ્રિલની સમીક્ષામાં તેને ફરી ઘટાડીને 23 રૂપિયા અને 33 રૂપિયા પ્રતિ લીટર કરવામાં આવી હતી.
સરકારે આ વિન્ડફોલ ટેક્સ એવા સમયે લગાવ્યો છે જ્યારે પશ્ચિમ એશિયા (મિડલ ઈસ્ટ)માં અમેરિકા-ઇઝરાયેલ અને ઈરાન વચ્ચે તણાવ વધેલો છે. 28 ફેબ્રુઆરીના રોજ અમેરિકા અને ઇઝરાયેલે ઈરાન પર સૈન્ય હુમલા કર્યા હતા, જેની સામે તેહરાન (ઈરાન) તરફથી પણ જવાબી કાર્યવાહી કરવામાં આવી હતી. આ સંઘર્ષના કારણે કાચા તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ)ના ભાવમાં મોટો ઉછાળો આવ્યો છે. છેલ્લા એક અઠવાડિયાથી ક્રૂડ ઓઇલની કિંમત પ્રતિ બેરલ 100 ડોલરથી ઉપર ચાલી રહી છે, જ્યારે આ સંઘર્ષ શરૂ થયો તે પહેલાં તે આશરે 73 ડોલર પ્રતિ બેરલ હતી.
નાણા મંત્રાલયે જણાવ્યું હતું કે, વિન્ડફોલ ટેક્સનો હેતુ દેશમાં પેટ્રોલિયમ પેદાશોની પૂરતી ઉપલબ્ધતા જાળવી રાખવાનો છે. સરકાર નથી ઈચ્છતી કે કંપનીઓ આંતરરાષ્ટ્રીય બજારના ઊંચા ભાવોનો ફાયદો ઉઠાવીને મોટા પાયે નિકાસ કરવા લાગે, જેનાથી સ્થાનિક (દેશના) બજારમાં સપ્લાય ખોરવાય. સરકારે એ પણ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે આ ટેક્સના દરોની દર 15 દિવસે સમીક્ષા કરવામાં આવશે. આ દરો આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં ક્રૂડ ઓઇલ, પેટ્રોલ, ડીઝલ અને ATFની સરેરાશ કિંમતોના આધારે નક્કી કરવામાં આવશે.
