ન્યૂયોર્કઃ સાયન્સની લેબ કોઈ જંગલ વિસ્તારમાં આવેલી હોય એવું ભાગ્યે જ કોઈ માને. ગાઢ જંગલો વચ્ચે આશરે 125,000 એકર વિસ્તારમાં ફેલાયેલો બફર ઝોન,ઝેરી સાપ અને મગરની વોર્નિંગ આપતા સાઈન છે. આ ફક્ત જંગલ સફારી નથી. પણ તે એક એવી જગ્યા છે જ્યાં વિજ્ઞાન પ્રકૃતિની વચ્ચે શ્વાસ લે છે. વિશ્વની સૌથી મોટી વૈજ્ઞાનિક પ્રયોગશાળાઓમાંની એક.જેનો દરેક રસ્તો, ઇમારત અને પરીક્ષણ સ્ટેન્ડ અવકાશમાં માનવતાની મહાન સિદ્ધિઓની વાર્તા કહે છે.આ બીજું કંઈ નહીં પણ આ નાસાનું સ્ટેનિસ સ્પેસ સેન્ટર છે.

કેવું છે બફર ઝોનનું લેબ ઝોન

એક બાજુ વ્યૂઈંગ ડેક છે, જ્યાં કોઈ રોકેટ લોન્ચ થતું જોઈ શકાય છે. બીજી બાજુ કાઉન્ટડાઉન ક્લોક ચાલી રહી છે.ઘડિયાળ જેના પર દરેક આંખ લોન્ચ સુધીની અંતિમ ક્ષણો દરમિયાન સ્થિર રહે છે, કારણ કે કાઉન્ટડાઉન મિનિટોથી સેકંડમાં બદલાય છે.અહીંયા માત્ર સમય ફક્ત આગળ વધતો નથી. તે ઇતિહાસ લખી રહ્યો છે. ભયંકર તડકો છે. તાપમાન લગભગ 38 ડિગ્રી છે. સામે જ સેટર્ન V રોકેટનું વિશાળ F-1 એન્જિન છે.પરંતુ એક સમયે, આ શક્તિશાળી એન્જિનની અંદરનું તાપમાન લગભગ 3,000 ડિગ્રી સેલ્સિયસ સુધી વધી ગયું હશે. આ તે અગ્નિ હતી જેણે સેટર્ન V રોકેટને પૃથ્વીના ગુરુત્વાકર્ષણથી મુક્ત થવાની અને માનવને પ્રથમ વખત ચંદ્ર પર લઈ જવાની શક્તિ આપી હતી. તારીખ 20 જુલાઈ, 1969 ની રાત્રે: જ્યારે ચંદ્ર પર પહેલું પગલું ભર્યું ભરવામાં આવ્યું હતું. આ એક ઐતિહાસિક દિવસ હતો. 

ચંદ્રની સપાટી પર પગ મૂક્યો

નીલ આર્મસ્ટ્રોંગે ચંદ્રની સપાટી પર પગ મૂક્યો હતો, ત્યારે સમગ્ર વિશ્વએ ઇતિહાસ રચતો જોયો હતો. તેમની પાછળ બઝ એલ્ડ્રિન ચંદ્ર પર ઊતર્યો હતો. જ્યારે માઈકલ કોલિન્સ ચંદ્રની પરિક્રમા કરતા કમાન્ડ મોડ્યુલમાં રહ્યા. જોકે ફ્લોરિડાના કેનેડી સ્પેસ સેન્ટરથી એપોલો 11 મિશન શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું, તે સફળતાનો પાયો મિસિસિપીના સ્ટેનિસ સ્પેસ સેન્ટરમાં નાખવામાં આવ્યો હતો.અહીં જ સેટર્ન વી રોકેટના પ્રથમ તબક્કાના શક્તિશાળી F-1 એન્જિનનું વારંવાર સંપૂર્ણ ક્ષમતા સાથે પરીક્ષણ કરવામાં આવ્યું હતું. જેથી અવકાશમાં કોઈ અણધારી ઘટના ન બને. ફક્ત અઢી મિનિટમાં, રોકેટડાઈનના પાંચ F-1 એન્જિનોએ સેટર્ન વી રોકેટને લગભગ 70 કિમીની ઊંચાઈ અને 9,800 કિમી/કલાકની ઝડપે આગળ ધકેલી દીધું હતું. આનો પણ એક અલગ ઈતિહાસ છે. સેટર્ન વી રોકેટનો પ્રથમ તબક્કો - S-IC - ન્યુ ઓર્લિયન્સમાં બનાવવામાં આવ્યો હતો. ત્યાંથી, 138 ફૂટ લાંબા બૂસ્ટરને નદી દ્વારા સ્ટેનિસ સ્પેસ સેન્ટરમાં વિશિષ્ટ કાર્ગો બાર્જનો ઉપયોગ કરીને પરિવહન કરવામાં આવ્યું હતું. 

આવો કંઈક માહોલ હશે

એન્જિનનું પરીક્ષણ કરવા માટે, નાસાએ આશરે 13,000 એકર જમીન કવર કરી અને કુલ 125,000 એકરમાં ફેલાયેલો વિશાળ એકોસ્ટિક બફર ઝોન સ્થાપિત કર્યો. આજે અહીં શાંતિ જોઈને, કલ્પના કરવી મુશ્કેલ છે કે આ વિસ્તાર એક સમયે વિશ્વના સૌથી શક્તિશાળી રોકેટ એન્જિનના ગર્જનાથી ધ્રૂજતો હતો. એન્જિનની નજીક 'પરીક્ષણ પ્રગતિમાં છે' એવું ચિહ્ન પ્રદર્શિત થાય છે, જે દર્શાવે છે કે રોકેટ એન્જિન પરીક્ષણ હાલમાં લગભગ 9 કિલોમીટર દૂર એક પરીક્ષણ સ્ટેન્ડ પર ચાલી રહ્યું છે. આ આખો માહોલ એ સમયે જીવંત લાગતો હશે જ્યારે આ સમગ્ર સિસ્ટમ દ્વારા એક પછી એક કમાન્ડ પર એ અનુસાર કામ થતું હશે. સુરક્,ષા ચિંતાઓ અને સંવેદનશીલ તકનીકી પ્રવૃત્તિઓને કારણે હાલમાં આ પરીક્ષણ વિસ્તારોમાં જાહેર પ્રવેશ સ્થગિત કરવામાં આવ્યો છે. 

અવકાશ ક્ષેત્રની સિદ્ધિ

સ્ટેનિસ સ્પેસ સેન્ટર ખાતે એપોલો મિશન જીવંત થતું હોય એવો માહોલ છે. અહીં ઇન્ટરેક્ટિવ ડિસ્પ્લે, મોડેલ અને દસ્તાવેજી એક વિચારથી રોકેટના નિર્માણ, તેના કઠોર પરીક્ષણ અને અંતે, ચંદ્ર પર માણસના પ્રથમ પગલાં સુધીની સફરને દર્શાવે છે. નીલ આર્મસ્ટ્રોંગ માટે તૈયાર કરાયેલ એક સૂટ અને ચંદ્રની સપાટી પરથી લાવવામાં આવેલ વાસ્તવિક ચંદ્ર ખડક તે ઇતિહાસને જીવંત બનાવે છે. આ અવકાશ કેન્દ્ર માત્ર અવકાશ સંશોધનના ઇતિહાસને જ સાચવતું નથી પણ વિજ્ઞાન પ્રત્યેની જિજ્ઞાસાને જાગૃત કરીને ભવિષ્યની પેઢીઓને સ્વપ્ન જોવા માટે પ્રેરણા પણ આપે છે.ઈતિહાસનું આ પાનું વિજ્ઞાનની એક ટેસ્ટિંગ લેબમાં છે પણ અવકાશ ક્ષેત્રે થયેલી પ્રગતિ અને સિદ્ધિને દર્શાવે છે