ભારત સહિત દક્ષિણ એશિયાના ઘણા દેશોમાં દુષ્કાળ અને પૂરનો ખતરો મંડરાઈ રહ્યો છે. તેનું કારણ ગોડઝિલા અલ નીનોની મજબૂત થતી સ્થિતિ છે. નાસાની જેટ પ્રોપલ્શન લેબોરેટરી (JPL) અનુસાર, પશ્ચિમી પ્રશાંત મહાસાગરમાં 1997 પછી આવી પરિસ્થિતિઓ બની રહી છે.

29 વર્ષ પહેલા ઇતિહાસનો સૌથી શક્તિશાળી અલ નીનો બન્યો હતો, જેને સુપર કે ગોડઝિલા અલ નીનો કહેવામાં આવ્યો હતો. હવે પણ તેવી જ સ્થિતિ બની રહી છે. વૈજ્ઞાનિકોનું માનવું છે કે આ તાજેતરના વર્ષોનો સૌથી પ્રભાવશાળી અલ નીનો હોઈ શકે છે. નાસાના સેટેલાઇટે સમુદ્રમાં જમા થઈ રહેલી ભારે માત્રામાં ગરમીના ફોટા અને આંકડા જાહેર કર્યા છે.

1997-98ના અલ નીનોને કારણે વિશ્વના ઘણા ભાગોમાં ભયંકર પૂર, દુષ્કાળ, પાકને ભારે નુકસાન અને રેકોર્ડ સ્તરની ગરમી નોંધાઈ હતી. વર્તમાન અલ નીનો પણ તે જ દિશામાં આગળ વધી શકે છે.

અલ નીનો શું છે?

અલ નીનો એ એક કુદરતી અને મોસમી આબોહવા ઘટના છે જે પેસિફિક મહાસાગરમાં થાય છે. આ દરમિયાન, મધ્ય અને પૂર્વીય ઉષ્ણકટિબંધીય પ્રશાંત મહાસાગરમાં સમુદ્ર સપાટીનું તાપમાન સામાન્ય કરતાં વધુ ગરમ થઈ જાય છે. આનાથી સમગ્ર પ્રદેશમાં તાપમાન વધે છે. આનાથી વિશ્વભરમાં હવામાન, પવન અને વરસાદની પેટર્ન બદલાય છે. આના કારણે કેટલાક વિસ્તારોમાં વરસાદ અને પૂર આવે છે, જ્યારે અન્ય વિસ્તારોએ ભારે ગરમી અને દુષ્કાળનો સામનો કરવો પડે છે.

અલ નીનો કેવી રીતે બને છે?

સામાન્ય પરિસ્થિતિઓમાં, ભૂમધ્ય રેખા પાસે વ્યાપારિક પવનો ગરમ પાણીને પૂર્વથી પશ્ચિમ તરફ ધકેલે છે. એટલે દક્ષિણ અમેરિકાથી એશિયા અને ઓસ્ટ્રેલિયા તરફ લઈ જાય છે. જો કે, અલ નીનો દરમિયાન, આ પવનો નબળા પડે છે, જેના કારણે ગરમ પાણી પૂર્વ તરફ પેરુના કિનારા તરફ એકઠું થાય છે, અને સમુદ્રનું તાપમાન સામાન્ય કરતા વધી જાય છે.

સમુદ્રમાં ગરમ પાણી જમા થઈ રહ્યું છે

નાસાના સેન્ટિનલ-6 માઈકલ ફ્રીલિચ સેટેલાઇટ દ્વારા મળેલા આંકડા મુજબ ભૂમધ્યરેખીય પ્રશાંત મહાસાગરના મોટા ભાગમાં સમુદ્રનું જળસ્તર સામાન્ય કરતાં વધુ છે. વૈજ્ઞાનિકોના મતે-આ સૂચવે છે કે સમુદ્રની સપાટી નીચે મોટી માત્રામાં ગરમ પાણી જમા થઈ રહ્યું છે. જ્યારે સમુદ્રનું પાણી ગરમ થાય છે, ત્યારે તે ફેલાવા લાગે છે. આનાથી જળસ્તર વધી જાય છે.

સમુદ્રની સપાટી નીચે જમા થયેલી ગરમી જ ભવિષ્યમાં વિશ્વના હવામાનને અસર કરે છે. જો ગરમ પાણીનો ભંડાર મોટો અને ઊંડો બને, તો તેની વૈશ્વિક અસર થાય છે. આનાથી ઘણા દેશોમાં હવામાનનું સંતુલન બગડી શકે છે.

વિશ્વભરમાં દુષ્કાળ-પૂરની આશંકા

વૈજ્ઞાનિકોનું કહેવું છે કે પૂર્વીય પ્રશાંત મહાસાગર હજુ 1997 જેટલો ગરમ થયો નથી, પરંતુ નવી કેલ્વિન વેવ્સ સતત તે ક્ષેત્ર તરફ આગળ વધી રહી છે. આનાથી સંકેત મળી રહ્યા છે કે અલ નીનો આવનારા મહિનાઓમાં વધુ મજબૂત થઈ શકે છે.