એકસ્ટ્રા અફેર - ભરત ભારદ્વાજ

શ્રી નરેન્દ્ર મોદી

એક સુંદર સુભાષિત છે, "वृक्ष कबहुँ नहि फल भखै, नदी न संचै नीरा परमारथ के कारने, साधुन धरा शरीरा" અર્થ એ છે કે વૃક્ષ ક્યારેય પોતાનું ફળ ખાતું નથી અને નદી પોતાનું પાણી સંગ્રહ કરતી નથી. તેવી જ રીતે સંત લોકો, પોતાને પ્રાથમિકતા આપ્યા વિના, હંમેશાં બીજાઓની સેવા કરવા તૈયાર હોય છે, લોકોના કલ્યાણ માટે પોતાનું જીવન સમર્પિત કરે છે. સદીઓથી, આપણા ઋષિઓએ આપણને શીખવ્યું છે કે માનવતાના કલ્યાણ માટે સમર્પિત જીવન વ્યક્તિગત સિદ્ધિઓ કરતાં વધુ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. પૂજ્ય અશોક સિંઘલનું જીવન આ ભાવનાનું એક સદ્ગુણ ઉદાહરણ છે.

27 સપ્ટેમ્બરથી આપણે સ્વર્ગસ્થ અશોક સિંઘલની જન્મશતાબ્દી ઉજવીશું. આ એક મહાન વ્યક્તિત્વનું સન્માન કરવાની એક અદ્ભુત તક છે. તેમણે દાયકાઓ સુધી આધ્યાત્મિક અભ્યાસ, સાંસ્કૃતિક જાગૃતિ અને સામાજિક અને સંગઠનાત્મક કાર્યને સમર્પણ સાથે આગળ ધપાવ્યું.

મારું સૌભાગ્ય હતું કે મને સ્વર્ગસ્થ અશોકજી સાથે આટલા લાંબા સમય સુધી કામ કરવાની, તેમની પાસેથી શીખવાની, તેમની સાથે વાતચીત કરવાની અને તેમનો સ્નેહ મેળવવાની તક મળી. મને 1981નો એક કિસ્સો યાદ આવે છે. તે સમયે એક યુવાન કાર્યકર તરીકે, હું સંગઠન દ્વારા મને સોંપવામાં આવેલી જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરી રહ્યો હતો. મને અશોકજી તરફથી એક હસ્તલિખિત પત્ર મળ્યો. પત્રમાં, તેમણે મને આગામી એક મહત્ત્વપૂર્ણ ઘટના વિશે માહિતી આપી અને મને ચોક્કસ જવાબદારીઓ સોંપી. તે સમયે અશોક સિંઘલજી તરફથી પત્ર મળવો એ મારા માટે ખૂબ જ ખાસ અને યાદગાર ક્ષણ હતી.

મેં તેમને દાયકાઓ સુધી દિવસ-રાત કામ કરતા જોયા. તેઓ દેશના દૂરના વિસ્તારોમાં લાંબી, ઘણીવાર કઠિન મુસાફરી કરતા. તેમને ગુજરાતના આદિવાસી વિસ્તારોની મુલાકાત લેવાનો ખાસ શોખ હતો. તેઓ સતત વિચારતા રહેતા કે સમાજના પછાત અને હાંસિયામાં ધકેલાઈ ગયેલા વર્ગો માટે શું કરી શકાય. જ્યારે પણ દેશમાં ક્યાંય પણ કુદરતી આફત આવતી, ત્યારે સિંઘલ સૌથી પહેલા પહોંચતા અથવા અસરગ્રસ્ત લોકોને મદદ કરવા માટે કામદારોને માર્ગદર્શન આપતા. 2001ના કચ્છ ભૂકંપ પછી તેમની સાથેનો મારો અનુભવ અવિસ્મરણીય હતો.

આદરણીય અશોકજી એક ખૂબ જ સન્માનિત અને સમૃદ્ધ પરિવારમાંથી આવ્યા હતા. તેમના પિતા શ્રી મહાવીરજી એક પ્રશાસક તરીકે પ્રખ્યાત હતા. તેમના ભાઈ શ્રી બી. પી. સિંઘલ, પોલીસ અધિકારી અને પછીથી સંસદ બન્યા. બીજા ભાઈ શ્રી વી. પી. સિંઘલ, ત્રિપુરાના મુખ્ય સચિવ બન્યા જ્યારે નવું રાજ્ય રચાયું. પરિવારના અન્ય સભ્યોએ પણ વાણિજ્ય અને કૃષિ ક્ષેત્રે સફળતા મેળવી. પરંતુ અશોકજીનો ઝુકાવ શરૂઆતથી સંપૂર્ણપણે અલગ હતો. ખૂબ જ નાની ઉંમરથી, તેમના વર્તનમાં કરુણા અને અન્ય લોકો પ્રત્યે સેવાની નોંધપાત્ર ભાવના પ્રતિબિંબિત થતી હતી. તેઓ ઈચ્છતા હતા કે ભારતનો પુનર્જન્મ થાય અને ભારત માતાનાં બાળકો ગૌરવપૂર્ણ સિદ્ધિઓ પ્રાપ્ત કરે. પ્રયાગરાજમાં ઉછરેલા, અશોકજી સંગમના કિનારે કલાકો સુધી બેસી રહેતા. તેમને નદી પ્રત્યે કુદરતી લગાવ હતો. તેમને ત્યાં આવતા સંતો અને ભક્તો સાથે પણ ઊંડો લગાવ હતો. આનાથી ભારતની સાંસ્કૃતિ નીતિઓ પ્રત્યેની તેમની સમજણ સમૃદ્ધ થઈ અને સમાજને પાછું આપવાનો તેમનો સંકલ્પ મજબૂત બન્યો. અન્ય લોકો માટે જીવવાની આ ઇચ્છા તેમને રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘ તરફ દોરી ગઈ. તેમને જે પણ જવાબદારી મળી, તેમણે તે પૂરા ઉત્સાહ, શિસ્ત અને ફરજની ભાવનાથી નિભાવી.

શ્રી અશોક સિંઘલે પોતાના સતત પ્રયાસો અને અથાક કાર્ય દ્વારા અનેક સંગઠનો અને ચળવળોને મજબૂત બનાવી. પોતાના શક્તિશાળી અવાજ અને અભિવ્યક્તિની અદ્ભુત શૈલીથી તેમણે સમગ્ર સભાઓને મોહિત કરી દીધી. તેમના સાથી કાર્યકરો પ્રત્યે તેમને ઊંડો પ્રેમ હતો. તેમના સંપર્કમાં આવનાર કોઈપણ વ્યક્તિ તેમની સાદગીથી પ્રભાવિત થતો. સંત સમાજ સાથે તેમના મજબૂત સંબંધો હતા. દેશભરના સંતો અને ઋષિઓમાં તેમનું ખૂબ સન્માન કરવામાં આવતું હતું. સંતો તેમની સલાહને મહત્ત્વ આપતા હતા અને તેમને ખૂબ આદરથી સાંભળતા હતા.

શ્રી અશોક સિંઘલના ઉત્કૃષ્ટ વ્યક્તિત્વને દર્શાવતી બે ઘટનાઓ મારી યાદમાં આવે છે. પહેલી ઘટના 1993માં બની હતી. વિશ્ર્વ હિન્દુ પરિષદે સ્વામી વિવેકાનંદના શિકાગો ભાષણની શતાબ્દી નિમિત્તે યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સમાં એક પરિષદનું આયોજન કર્યું હતું. વિદેશમાં આવી ભવ્ય પરિષદને એકત્ર કરવા માટેનું વિઝન, આયોજન અને કઠોર પ્રયાસ શ્રી અશોક સિંઘલના અજોડ સંગઠનાત્મક કૌશલ્યનો પુરાવો હતો.

બીજી ઘટના 2000માં બની, જ્યારે ત્રિનિદાદ અને ટોબેગોના પોર્ટ ઓફ સ્પેનમાં વિશ્ર્વ હિન્દુ પરિષદ યોજાઈ હતી. હું ત્યાં હતો. મેં અશોક સિંઘલની હાજરીથી અન્ય પ્રતિનિધિઓમાં જે ઉત્સાહ ફેલાયો હતો તે જોયો. મારા ભાષણ પછી તેમણે જે રીતે તાળીઓ પાડી તે મારા માટે ખૂબ જ હૃદયસ્પર્શી હતું. મેં ફરી એકવાર અનુભવ કર્યો કે તેમના પ્રોત્સાહનથી દરેક કાર્યકરમાં નવી ઊર્જાનો સંચાર થયો.

શ્રી અશોક સિંઘલનો કોઈપણ ઉલ્લેખ રામ જન્મભૂમિ ચળવળમાં તેમની ઐતિહાસિક ભૂમિકાને યાદ કર્યા વિના અધૂરો છે. 1991માં બોટ ક્લબ રેલીમાં તેમના શક્તિશાળી ભાષણને કોણ ભૂલી શકે છે?  અથવા આંદોલનની ટોચ પર રક્તસ્રાવ અને ઘાયલ થયેલા અશોક સિંઘલની ઐતિહાસિક છબીને કોણ સ્મૃતિમાંથી ભૂંસી શકે છે? આજે અયોધ્યામાં ભવ્ય રામ મંદિર અશોક સિંઘલ જેવા વ્યક્તિઓના નિ:સ્વાર્થ સમર્પણને કારણે છે, જેમણે તેને શક્ય બનાવવા માટે પોતાને સંપૂર્ણપણે સમર્પિત કરી દીધા હતા. જો અશોક સિંઘલ આજે આપણી વચ્ચે હોત, તો તેઓ અયોધ્યામાં રામ મંદિર જોઈને સૌથી વધુ ભાવુક અને આનંદિત થાત.

સ્વર્ગસ્થ અશોક સિંઘલનું વિઝન ઊંડું હતું. તેઓ સ્પષ્ટપણે માનતા હતા કે સમાજ સંવાદિતા અને ભાઈચારાના મજબૂત સંદેશથી ભરેલો હોવો જોઈએ. તેઓ સામાજિક એકતા અને માનવતા માટે અથાક મહેનત કરતા હતા. તેઓ દૃઢપણે માનતા હતા કે સમાજમાં કોઈપણ પ્રકારનો ભેદભાવ ન હોવો જોઈએ. 
દરેક વ્યક્તિ સમાન ગૌરવ અને આદરને પાત્ર છે. આ જ કારણ છે કે તેમણે અયોધ્યામાં રામ મંદિરની પહેલી ઈંટ નાખવા અંગે સ્પષ્ટપણે પોતાના વિચારો વ્યક્ત કર્યા. તેમણે આગ્રહ કર્યો કે આ પવિત્ર કાર્ય બિહારના વીએચપી કાર્યકર અને વંચિત સમુદાયના સભ્ય શ્રી કામેશ્ર્વર ચૌપાલ દ્વારા કરવામાં આવે. કાશીમાં એક ધર્મ સંસદ દરમિયાન, તેમણે ડોમ રાજાનું સન્માન કરવાનું નક્કી કર્યું અને અનેક સમુદાય અભિયાનોમાં તેમની સાથે નજીકથી કામ કર્યું.

રાષ્ટ્રનિર્માણની સાથે, શ્રી અશોક સિંઘલ પાસે બે ક્ષેત્રો હતાં જે તેમના હૃદયની નજીક હતા. તેમને શિક્ષણ (ખાસ કરીને વૈદિક શિક્ષણ) અને સંગીત બંને પ્રત્યે ઊંડો જુસ્સો હતો. વારાણસીના સંસદ સભ્ય તરીકે, મને ખૂબ ગર્વ છે કે શાશ્ર્વત કાશી, જે રાજ્યનું હું પ્રતિનિધિત્વ કરું છું તેણે શ્રી અશોક સિંઘલના જીવનમાં મહત્ત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી. તેમણે બીએચયુમાં અભ્યાસ કર્યો હતો અને એક તેજસ્વી વિદ્યાર્થી તરીકે જાણીતા હતા. તેઓ એકલ વિદ્યાલય સાથે પણ ઊંડાણપૂર્વક સંકળાયેલા હતા, જેણે દૂરનાં ગામડાઓ, ખાસ કરીને આદિવાસી સમુદાયોને મૂળભૂત શિક્ષણ પૂરું પાડવાનું કામ કર્યું હતું. તેઓ જેટલા ઉત્સુક વિદ્વાન અને વાંચક હતા તેટલા જ તેઓ એક સારા શ્રોતા પણ હતા. તેઓ હંમેશાં યુવા કાર્યકરોને પુસ્તકો વાંચવા માટે પ્રોત્સાહિત કરતા હતા.

જે લોકો આદરણીય અશોકજીને નજીકથી જાણતા હતા તેઓ જાણે છે કે તેઓ કેટલું સુંદર ગાતા હતા. મને નાગપુરમાં તે સભાઓ યાદ છે જ્યાં તેઓ ‘એકલા ગીતો’ ગાતા હતા. તેમના ગાયનથી સર્વે મોહિત થઈ ગયા અને સભામાં નવી ઊર્જા ભરાઈ ગઈ. 2015માં તેમના જન્મદિવસની ઉજવણીનો એક વીડિયો વાઈરલ થયો હતો, જેમાં તેમણે ‘હે માતૃભૂમિ, હે પિતૃભૂમિ’ ગાઈને બધાને આશ્ર્ચર્યચકિત કરી દીધા હતા.

સ્વર્ગસ્થ અશોક સિંઘલજીએ તેમના જીવનના દરેક ક્ષણે આ મહાન રાષ્ટ્રની પ્રગતિનું સ્વપ્ન જોયું હતું. તેમના આદર્શો આજે પણ આપણને પ્રેરણા આપે છે. તેમની જન્મશતાબ્દીના આ શુભ પ્રસંગે, આપણે ખાતરી કરવી જોઈએ કે વધુને વધુ યુવાનો તેમના ઉત્કૃષ્ટ વ્યક્તિત્વ અને મહાનતાથી વાકેફ થાય. ચાલો આપણે ફરી એકવાર આપણા રાષ્ટ્ર અને આપણા દેશવાસીઓ માટે અશોક સિંઘલજીનાં સપનાઓને સાકાર કરવાના આપણા સંકલ્પને પુન:પુષ્ટ કરીએ.