નવી દિલ્હી: સુપ્રીમ કોર્ટે રાષ્ટ્રીય ચંબલ અભયારણ્યની  732 હેક્ટર જમીનને ડી-નોટિફાય કરતાં પરિપત્ર પર સ્ટે મૂકતા રાજસ્થાન સરકારને ઠપકો આપ્યો છે. જેમાં કોર્ટે ગેરકાયદે ખાણકામ પર ચિંતા વ્યક્ત કરી અને સંબંધિત રાજ્યો અને કેન્દ્ર પાસેથી જવાબો માંગ્યા છે. આ કેસની આગામી સુનાવણી 11 મેના રોજ કરવામાં આવશે. આ અંગે સુપ્રીમ કોર્ટે સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું હતું કે સંરક્ષિત પ્રજાતિઓ માટે અનામત રાખેલી કોઈપણ જમીનનું ડી-નોટિફિકેશન સ્વીકારવામાં આવશે નહીં. તેમજ  રાજ્ય સરકારનું પગલું જરૂરી કાનૂની પ્રક્રિયાઓની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરતું નથી.

રાજસ્થાન સરકારને સખત ઠપકો આપ્યો

સુપ્રીમ કોર્ટે સુનાવણી દરમિયાન જણાવ્યું કે  ગેરકાયદે રેત ખનનને  સહાય  આપવા બદલ રાજસ્થાન સરકારને સખત ઠપકો આપ્યો હતો. ખનીજ  માફિયાઓને ડાકુઓ  તરીકે વર્ણવતા કહ્યું કે  તેમની પ્રવૃત્તિઓએ રાજસ્થાનમાં ઘણા  કલેકટર પોલીસ કર્મચારીઓ અને વન વિભાગના અધિકારીઓના જીવ લીધા છે. કોર્ટે આ પરિસ્થિતિને કાયદો અને વ્યવસ્થા તેમજ કુદરતી સંસાધનોના રક્ષણ માટે ગંભીર ખતરો ગણાવ્યો.

જૈવ-વિવિધતા માટે ગંભીર ખતરો ઉભો કરી શકે છે

સુપ્રીમ કોર્ટની બેન્ચે અવલોકન કર્યું કે ઘડિયાળ સહિત અનેક જળચર પ્રજાતિઓ લુપ્ત થવાની આરે છે.  ચંબલ પ્રદેશની ઇકોલોજી અત્યંત નાજુક છે. કોર્ટે ટિપ્પણી કરી કે આવા પ્રદેશમાં કોઈપણ પ્રકારની દખલગીરી પર્યાવરણ અને જૈવ-વિવિધતા માટે ગંભીર ખતરો ઉભો કરી શકે છે.

5,400 ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલો ત્રિ-રાજ્ય સંરક્ષિત વિસ્તાર

રાષ્ટ્રીય ચંબલ અભયારણ્ય - જેને રાષ્ટ્રીય ચંબલ ઘડિયાલ વન્યજીવન અભયારણ્ય તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. જે લગભગ 5,400 ચોરસ કિલોમીટરમાં ફેલાયેલો ત્રિ-રાજ્ય સંરક્ષિત વિસ્તાર છે. રાજસ્થાન, મધ્યપ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશના સંગમ પર ચંબલ નદીના કિનારે સ્થિત, તે ઘડિયાળ, રેડ ક્રાઉન, રૂફ ટર્ટલ અને ગંગા ડોલ્ફિન જેવી લુપ્તપ્રાય પ્રજાતિઓનું  નિવાસસ્થાન  છે.

 રાજસ્થાને હજુ સુધી ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોન જાહેર નથી કર્યો 

કોર્ટને મદદ કરતા એમિકસ ક્યુરીએ ધ્યાન દોર્યું કે રાજસ્થાને હજુ સુધી ઇકો-સેન્સિટિવ ઝોન જાહેર કર્યો નથી. ડિસેમ્બર 2025 માં 732 હેક્ટર વિસ્તારને ડી-નોટિફાઇ કરવા માટે એક સૂચના જાહેર કરવામાં આવી હતી. આ અંગે પ્રશ્નો ઉઠાવતા કોર્ટે અવલોકન કર્યું કે ડી-નોટિફાઇ પછી  આ જમીન મહેસૂલ જમીનમાં પરિવર્તિત થાય છે. જે સંભવત સંરક્ષણ પ્રયાસોને પ્રતિકૂળ અસર કરી શકે છે.