અમૂલ દવે

વેનેઝુએલા હાલમાં તેના ઇતિહાસના સૌથી અભૂતપૂર્વ અને હૃદયદ્રાવક સમયગાળામાંથી પસાર થઈ રહ્યું છે, જ્યાં રાજકીય સત્તાના પલટા અને કુદરતના પ્રકોપે એકસાથે દેશની કસોટી કરી છે. વર્ષ 2026ની શરૂઆતમાં જાન્યુઆરી મહિનામાં અમેરિકી સેનાની એક મોટી કાર્યવાહી દરમિયાન ભૂતપૂર્વ પ્રમુખ નિકોલસ માદુરોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને તેમને તેમની પત્ની સાથે અમેરિકા લઈ જવામાં આવ્યા હતા. આ નાટકીય ઘટનાક્રમ પછી દેશની બાગડોર ડેલ્સી રોડરિગ્ઝના હાથમાં આવી અને તે અંતરિમ પ્રમુખ તરીકે સત્તા સંભાળી રહ્યાં છે. 

વેનેઝુએલા હજી તો આ મોટા રાજકીય ફેરફાર અને નવી વ્યવસ્થા સાથે તાલમેલ મિલાવવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યું હતું ત્યાં જ જૂન મહિનાના અંતમાં આવેલી એક અણધારી કુદરતી આફતે સમગ્ર દેશને હચમચાવી મૂક્યો. 24 જૂનના રોજ માત્ર 39 સેકન્ડના ગાળામાં આવેલા 7.2 અને 7.5 ની તીવ્રતાના બે વિનાશક ભૂકંપે દેશના મોટા હિસ્સાને કાટમાળમાં ફેરવી દીધો. આ આંચકા એટલા શક્તિશાળી હતા કે તેણે વેનેઝુએલાના આધુનિક ઇતિહાસની સૌથી મોટી કુદરતી તબાહીનું સર્જન કર્યું છે.

આ કુદરતી આફતની ભયાનકતાનો અંદાજ સત્તાવાર આંકડાઓ પરથી લગાવી શકાય છે, જે મુજબ મૃત્યુઆંક 2,954 સુધી પહોંચી ગયો છે. જો કે, જમીની હકીકત અને અનધિકૃત અહેવાલો સૂચવે છે કે આ સંખ્યા ઘણી વધારે હોઈ શકે છે, પરંતુ સરકારી સ્તરે હાલમાં મૃત્યુઆંક આશરે ત્રણ હજારની આસપાસ રાખવામાં આવ્યો છે. હજારો લોકો આ દુર્ઘટનામાં ગંભીર રીતે ઘાયલ થયા છે અને અસંખ્ય લોકો હજી પણ ગુમ છે, જેમના પરિવારજનો કાટમાળ વચ્ચે આશા અને નિરાશાની લડાઈ લડી રહ્યા છે. 

દરિયાકાંઠાના સુંદર વિસ્તાર લા ગુઆરા અને તેની આસપાસના પ્રાંતો આ ભૂકંપનું મુખ્ય કેન્દ્ર બન્યા હતા, જ્યાં સેંકડો બહુમાળી ઇમારતો અને મકાનો પત્તાના મહેલની જેમ ધરાશાયી થઈ ગયા છે. હૉસ્પિટલો પોતાની ક્ષમતા કરતાં વધુ દર્દીઓથી ઉભરાઈ રહી છે, મુખ્ય રસ્તાઓમાં મોટી તિરાડો પડી ગઈ છે અને વીજળી તેમ જ સંદેશાવ્યવહારનું માળખું સંપૂર્ણપણે ખોરવાઈ ગયું છે. 

આ આફતે હજારો લોકોને એક જ ઝાટકે બેઘર કરી દીધા છે અને 15,000થી વધુ લોકો હજુ પણ ખુલ્લા આકાશ નીચે અથવા અસ્થાયી તંબુઓમાં દિવસો વિતાવી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિને વધુ ગંભીર બનાવવાનું કામ સતત આવી રહેલા 900થી વધુ આફ્ટરશોક્સે કર્યું છે, જેના કારણે બચેલા લોકોના મનમાં સતત ભયનો માહોલ બનેલો છે.

ભૂકંપ આવ્યા બાદના પ્રથમ 72 કલાક વિજ્ઞાન અને બચાવ કામગીરીની દ્રષ્ટિએ અત્યંત મહત્ત્વપૂર્ણ માનવામાં આવે છે, જેને ‘ગોલ્ડન અવર્સ’ કહે  છે. આ સમય દરમિયાન સ્થાનિક પ્રશાસન અને સૈન્યએ તીવ્ર ગતિએ કાટમાળ હટાવવાનું અને લોકોને જીવતા બહાર કાઢવાનું કામ કર્યું. હવે આ મહત્ત્વપૂર્ણ સમયગાળો વીતીગયો હોવાથી કાટમાળ નીચેથી કોઈના જીવતા મળવાની સંભાવનાઓ નહિવત થઈ ગઈ છે. આ જ કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરેથી આવેલી વિશેષ સર્ચ એન્ડ રેસ્ક્યુ ટીમોએ હવે પોતાનું કામ સમેટીને રાહત સામગ્રીની વહેંચણી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે. 

આ વૈશ્વિક સંકટના સમયે દુનિયાભરના દેશોએ વેનેઝુએલા તરફ મદદનો હાથ લંબાવ્યો છે, જેમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ સૌથી મોટો સહયોગી બનીને સામે આવ્યું છે. અમેરિકાએ પોતાની અત્યાધુનિક શોધખોળ ટીમો અને ભારે સાધનો મોકલવાની સાથે સાથે 150 મિલિયન ડૉલરની માનવીય સહાયની જાહેરાત કરી છે, અને તેની અનેક ટીમ હજુ પણ અંતરિયાળ વિસ્તારોમાં કાર્યરત છે.

અમેરિકા ઉપરાંત લેટિન અમેરિકન પડોશી દેશો જેવા કે બ્રાઝિલ, મેક્સિકો, કોલંબિયા અને ઉરુગ્વેએ પ્રાદેશિક એકતાનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ પૂરું પાડ્યું છે. આ દેશોએ ખાસ વિમાનો દ્વારા ટનબંધ ખોરાક, જીવનરક્ષક તબીબી સામગ્રી, પીવાનું શુદ્ધ પાણી અને અસ્થાયી આશ્રય માટે તંબુઓ વેનેઝુએલા પહોંચાડ્યા છે. બીજી તરફ યુરોપીયન યુનિયને પણ મિલિયનો ડૉલરનું આર્થિક પેકેજ જાહેર કરવાની સાથે સેંકડો કુશળ રેસ્ક્યૂ કાર્યકર્તાઓની ફોજ મેદાનમાં ઉતારી છે. 

એશિયા અને યુરેશિયા ક્ષેત્રમાંથી ચીન, ભારત, જાપાન અને તુર્કી જેવા દેશોએ તબીબી નિષ્ણાતોની ટીમો, દવાઓ અને આપત્તિ વ્યવસ્થાપનની સામગ્રી મોકલીને આ માનવીય કાર્યમાં મોટો હિસ્સો નોંધાવ્યો છે. યુનાઇટેડ નેશન્સ અને ઇન્ટરનેશનલ રેડ ક્રોસ જેવી વૈશ્વિક સંસ્થાઓએ આ સમગ્ર રાહત કામગીરીના સંકલનનું મુખ્ય કેન્દ્ર સંભાળ્યું છે. હાલની સ્થિતિએ 3,000થી વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય સહાયક કર્મચારીઓ અને વેનેઝુએલાના હજારો સ્થાનિક સ્વયંસેવકો રાત-દિવસ જોયા વગર પીડિતોની સેવામાં પરોવાયેલા છે, જેમાં વેનેઝુએલાની સેના પણ ખભેખભો મિલાવીને કામ કરી રહી છે.

 જો કે, પડકારો હજી પૂરા થયા નથી. દેશના કેટલાક અંદરના અને પછાત વિસ્તારોમાં હજુ પણ પૂરતા પ્રમાણમાં અનાજ, શુદ્ધ પીવાનું પાણી અને પ્રાથમિક તબીબી સુવિધાઓ પહોંચાડવી એક મોટો પડકાર છે. ગંદકી અને પાણીના ભરાવાને કારણે અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં રોગચાળો ફાટી નીકળવાનો મોટો ભય સેવાઈ રહ્યો છે, જે પ્રશાસન માટે નવી ચિંતાનો વિષય છે. 

યુનાઇટેડ નેશન્સ દ્વારા કરવામાં આવેલા પ્રારંભિક મૂલ્યાંકન અનુસાર, આ ભૂકંપના કારણે વેનેઝુએલાના માળખાકીય તંત્રને આશરે 37 બિલિયન ડૉલર જેટલું જંગી આર્થિક નુકસાન થયું છે. આથી જ, હવે દેશની પ્રાથમિકતા બચાવ કાર્યમાંથી બદલાઈને લાંબા ગાળાના પુન:નિર્માણ તરફ વળી રહી છે, જેમાં તૂટી ગયેલા ઘરોનું નવેસરથી બાંધકામ, રસ્તાઓ અને ધરાશાયી થયેલી હૉસ્પિટલોનું સમારકામ તેમ જ અર્થતંત્રને ફરી બેઠું કરવા માટે અવિરત વૈશ્વિક નાણાકીય સહાયની જરૂર પડશે.

નિકોલસ માદુરોની વિદાય પછી વેનેઝુએલા એક મોટા વૈશ્વિક આર્થિક અને રાજકીય પરિવર્તનના ઉંબરે ઊભું હતું. નવી સરકારે પોતાના તેલ ઉદ્યોગમાં વિદેશી રોકાણકારોને આકર્ષવા અને વર્ષોથી ચાલી આવતી આર્થિક મંદીમાંથી બહાર નીકળવા માટે કેટલાક સાહસિક સુધારાઓની શરૂઆત કરી દીધી હતી. જો કે આ ભૂકંપે તે આર્થિક સુધારાની ગતિને અસ્થાયી રૂપે ધીમી પાડી દીધી છે અને દેશનું ધ્યાન અત્યારે સંકટ વ્યવસ્થાપન તરફ કેન્દ્રિત થઈ ગયું છે, તેમ છતાં વૈશ્વિક સમુદાય તરફથી મળી રહેલા વ્યાપક સમર્થનને જોતા એવી આશા જાગી છે કે વેનેઝુએલા આ મુશ્કેલ પરિસ્થિતિમાંથી વધુ મજબૂતાઈથી બહાર આવી શકશે. 

આ કુદરતી આપત્તિ ભલે વેનેઝુએલા માટે અતિશય પીડા અને નુકસાન લઈને આવી હોય, પરંતુ તે આ દક્ષિણ અમેરિકી દેશ માટે એક નવી અને આધુનિક શરૂઆત કરવાની અભૂતપૂર્વ તક પણ પૂરી પાડે છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સમુદાયે માત્ર તાત્કાલિક રાહત જ નહીં, પરંતુ લાંબા ગાળાના સહયોગ અને પુન:નિર્માણ માટે પણ વચનો આપ્યા છે, જે દેશના આંતરમાળખાને વધુ મજબૂત અને ભૂકંપ પ્રતિરોધક બનાવવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે. 

હાલમાં દેશ એક તરફ રાહત છાવણીઓનું સંચાલન કરી રહ્યો છે તો  બીજી તરફ આર્થિક સ્થિરતા જાળવી રાખવાના ભગીરથ પ્રયાસો કરી રહ્યો છે. વેનેઝુએલાના લોકોની અતૂટ સહનશીલતા, અડગ મનોબળ અને વૈશ્વિક સમુદાયની માનવીય એકતાના બળે આ દેશ ટૂંક સમયમાં જ આ સંકટના કાળા ડિબાંગ વાદળોને ચીરીને પ્રગતિના નવા પંથે અગ્રેસર થશે તેમાં કોઈ શંકા નથી.