મહારાષ્ટ્ર એફડીએનું કહેવું છે કે ભેળસેળયુક્ત દૂધની સપ્લાય ચેઇન પ્રાથમિક દ્રષ્ટિએ 'સોનાઈ ડેરી' સાથે જોડાયેલી છે

મુંબઈ: મહારાષ્ટ્ર ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેશન (એફડીએ) દ્વારા દૂધમાં ભેળસેળ કરતા સંગઠિત નેટવર્કની તપાસમાં બુધવારે પ્રાથમિક તારણ નીકળ્યું છે કે 'સોનાઈ ડેરી' તરીકે જાણીતી 'ઈંદાપુર ડેરી એન્ડ મિલ્ક પ્રોડક્ટ્સ લિમિટેડ'ને ભેળસેળયુક્ત દૂધનો પુરવઠો પૂરો પાડવામાં આવતો હતો. 

FDAએ જણાવ્યું હતું કે દૂધના વિતરણ અને ટેન્કરના ચલણ (challans) દ્વારા એક સપ્લાય ચેઇન સ્થાપિત થઈ છે, જે આરોપીઓ પાસેથી 'મહાલક્ષ્મી મિલ્ક એન્ડ મિલ્ક પ્રોડક્ટ્સ' અને 'યોગિનીનાથ મિલ્ક સપ્લાયર્સ' મારફતે પુણે જિલ્લાના ઈંદાપુરના ગોખલી સ્થિત 'સોનાઈ ડેરી' સુધી પહોંચતી હતી. તપાસમાં અન્ય એક માર્ગ પણ મળી આવ્યો છે જેના દ્વારા કથિત રીતે ભેળસેળયુક્ત દૂધ તૈયાર કરવામાં આવતું હતું અને સીધું 'સોનાઈ ડેરી'ને વેચવામાં આવતું હતું. 

સોલાપુરના માલશિરસમાં બે અલગ-અલગ કિસ્સા
આ કાર્યવાહી FDAના તે વિશેષ અભિયાનનો એક ભાગ છે જેનો ઉદ્દેશ્ય દૂધમાં ભેળસેળ સાથે સંકળાયેલી સમગ્ર સાંકળની તપાસ કરવાનો છે; જેમાં કૃત્રિમ દૂધ બનાવવા માટે વપરાતા પદાર્થોના સપ્લાયર્સ, તેનો સંગ્રહ, દૂધ એકત્રીકરણ અને ચિલિંગ કેન્દ્રો તેમ જ પ્રોસેસિંગ ઉદ્યોગોનો સમાવેશ થાય છે. FDA દ્વારા જારી કરાયેલ એક નિવેદન અનુસાર સોલાપુર જિલ્લાના માલશિરસમાં પણ બે અલગ-અલગ કિસ્સાઓ સામે આવ્યા છે. 

7,634 લિટર દૂધ નાશ કરવામાં આવ્યું 
પિલિવ સ્થિત 'મહાલક્ષ્મી મિલ્ક એન્ડ મિલ્ક પ્રોડક્ટ્સ'માં દૂધના નમૂનામાં ડિટર્જન્ટ મળી આવ્યું હતું, તેમજ તેમાં ફેટ (ચરબી) અને SNF (ફેટ સિવાયના દૂધના ઘન પદાર્થો)નું પ્રમાણ નિર્ધારિત સ્તર કરતા ઓછું હતું; ત્યાર બાદ ૩.૦૫ લાખ રૂપિયાની કિંમતનું ૭,૬૩૪ લિટર દૂધ નાશ કરવામાં આવ્યું હતું. 
ત્યાં એકત્રિત કરાયેલ દૂધ કથિત રીતે 'યોગિનીનાથ મિલ્ક સપ્લાયર્સ' મારફતે 'સોનાઈ ડેરી'ને પૂરું પાડવામાં આવતું હતું. FDAએ જણાવ્યું હતું કે સંબંધિત વ્યક્તિઓ, જેમાં 'સોનાઈ ડેરી' માટે જવાબદાર વ્યક્તિઓનો પણ સમાવેશ થાય છે, તેમની સામે FIR નોંધવામાં આવી છે. 

બીજા કિસ્સામાં એફઆઈઆર નોંધવામાં આવી
બીજા કિસ્સામાં, પિલિવ સ્થિત 'ડેઈલીવિશ એગ્રો ડેરી પ્રોડક્ટ પ્રાઈવેટ લિમિટેડ' ખાતે ૩.૬૪ લાખ રૂપિયાની કિંમતનું ૯,૦૯૬ લિટર દૂધ નાશ કરવામાં આવ્યું હતું. ત્યાં દૂધના નમૂનામાં ડિટર્જન્ટ અને નબળી ગુણવત્તાવાળા ફેટ તથા SNF સ્તર મળી આવતાં તેને માનવ વપરાશ માટે અસુરક્ષિત જાહેર કરવામાં આવ્યું હતું. આ મામલે FIR નોંધવામાં આવી હતી. 

વ્યાપક તપાસ પુણે જિલ્લાના મંચર ખાતેથી થઈ
FDAએ જણાવ્યું હતું કે માલશિરસના આ બે કિસ્સાઓમાં કુલ ૧૬,૭૩૦ લિટર દૂધ, જેની કિંમત અંદાજે ૬.૬૯ લાખ રૂપિયા હતી, તેનો નાશ કરવામાં આવ્યો છે. આ વ્યાપક તપાસ પુણે જિલ્લાના મંચર ખાતેથી શરૂ થઈ હતી, જ્યાં FDA અને પોલીસે ભેળસેળયુક્ત દૂધ બનાવવા માટે સ્કિમ્ડ મિલ્ક પાવડર, વ્હે (whey) પાવડર, ખાદ્ય તેલ, ઇમલ્સિફાયર અને ડિટર્જન્ટનો ઉપયોગ કરતા એક નેટવર્કનો પર્દાફાશ કર્યો હતો.

આકાશ ડેરી ફાર્મમાંથી લેવામાં આવેલા દૂધના છ નમૂનાઓના વિશ્લેષણમાં તમામમાં ડિટર્જન્ટની હાજરી (ડિટર્જન્ટ-પોઝિટિવ) જોવા મળી હતી, જ્યારે પૂરક અહેવાલોમાં 'નોનિલફેનોલ ઇથોક્સિલેટ' (Nonylphenol Ethoxylate) હોવાનું જણાયું હતું.

25 આરોપીની ધરપકડ કરીને ચાર્જશીટ દાખલ કરી
FDAએ જણાવ્યું હતું કે મંચર કેસમાં ૩૭ આરોપીની ઓળખ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી ૨૫ની ધરપકડ કરીને ચાર્જશીટ દાખલ કરવામાં આવી છે, જ્યારે ૧૨ને આગોતરા જામીન મળ્યા છે. આ ઉપરાંત, ૨૬ ખાદ્ય સંસ્થાઓના લાઇસન્સ કે રજિસ્ટ્રેશન રદ કરવા અથવા તેમનો વ્યવસાય બંધ કરવાના નિર્દેશો પણ આપવામાં આવ્યા હતા.ફૂડ એન્ડ ડ્રગ એડમિનિસ્ટ્રેટરે જણાવ્યું હતું કે તપાસ દરમિયાન વ્હે અને સ્કિમ્ડ મિલ્ક પાવડર, ઇમલ્સિફાયર અને રસાયણોના સપ્લાયર્સ, આવા પદાર્થોનો સંગ્રહ કરનારા લોકો, દૂધ એકત્રીકરણ અને ચિલિંગ કેન્દ્રો તેમજ ભેળસેળમાં સંડોવાયેલી હોવાની શંકા ધરાવતી અન્ય સંસ્થાઓની ભૂમિકાની ઓળખ કરવામાં આવી છે.

ડિજિટલ પુરાવાઓની પણ તપાસ કરવામાં આવશે
સંપૂર્ણ સપ્લાય ચેઇનનો પત્તો લગાવવા માટે ૨૦૨૪થી જૂન ૨૦૨૬ સુધીના મોટા પાયે થતા નાણાકીય વ્યવહારો અને ડિજિટલ પુરાવાઓની પણ તપાસ કરવામાં આવી રહી છે. FDAએ જણાવ્યું હતું કે આર્થિક લાભ માટે દૂધમાં બિનઅધિકૃત પદાર્થોનો ઉપયોગ કરીને જાહેર આરોગ્ય સાથે ચેડાં કરનારાઓ સામે કડક કાર્યવાહી ચાલુ રહેશે અને સમગ્ર મહારાષ્ટ્રમાં દૂધ એકત્રીકરણ કેન્દ્રો, ચિલિંગ કેન્દ્રો, ડેરીઓ અને પ્રોસેસિંગ યુનિટ્સ પર દેખરેખ સઘન બનાવવામાં આવી છે.