આજકાલ સોશિયલ મીડિયા પર અલગ-અલગ નોકરીઓ અને તેના પગારને લઈને અવારનવાર નવી ચર્ચાઓ ચાલતી રહે છે. પરંતુ હાલમાં ઈન્ટરનેટ પર અમેરિકામાં રહેતા ભારતીય પંડિતોની કમાણીનો મુદ્દો ભારે ચર્ચા જગાવી રહ્યો છે. ભારતમાં જ્યાં સામાન્ય પૂજા-પાઠ કે મંત્ર જાપની દક્ષિણા ખૂબ જ સામાન્ય હોય છે, ત્યાં અમેરિકામાં પંડિતજીની એક દિવસની કમાણી સાંભળીને સારા-સારા સોફ્ટવેર એન્જિનિયરો પણ વિચારમાં પડી ગયા છે. અમેરિકામાં હિન્દુ પરિવારોની વધતી સંખ્યાને કારણે ત્યાં ભારતીય રીત-રિવાજો અને ધાર્મિક અનુષ્ઠાનોનો ક્રેઝ ખૂબ જ ઝડપથી વધ્યો છે. ચાલો જોઈએ આ વિશે આંકડાઓ શું કહે છે...

અમેરિકામાં થતા ધાર્મિક અનુષ્ઠાનોના નિયમો અને તેની દક્ષિણાનું ગણિત ભારતના પ્રવાહો કરતાં બિલકુલ અલગ છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો અમેરિકામાં રહેતો કોઈ ભારતીય પરિવાર પોતાના ઘરે માત્ર નજીકના સભ્યોની હાજરીમાં એક નાની અને સાધારણ સત્યનારાયણ ભગવાનની કથાનું આયોજન કરાવે છે, તો તેના માટે પંડિતજીને મોટી રકમ ચૂકવવી પડે છે. આ પૂજા માટે પંડિતજી આરામથી 300થી 350 ડૉલર એટલે કે આશરે 22થી 25 હજાર રૂપિયા ચાર્જ કરે છે.

જો આ જ કથા ઘરના બદલે કોઈ મંદિર પરિસરમાં આયોજિત કરવામાં આવે, તો ખર્ચ હજુ વધી જાય છે. મંદિર પ્રશાસનને ફી તરીકે અલગથી 100થી 150 ડૉલર ચૂકવવા પડે છે. આ સિવાય જો યજમાન પૂજાની સામગ્રી લાવવાનું પંડિતજી પર છોડે, તો સામગ્રીનો ખર્ચ દક્ષિણા ઉપરાંત અલગથી ગણવામાં આવે છે.

અમેરિકામાં વસતા ભારતીયો માત્ર ગૃહ પ્રવેશ, દિવાળી, ધનતેરસ કે શ્રાવણ મહિના જેવા મોટા તહેવારોમાં જ પૂજા નથી કરાવતા, પરંતુ નવી ગાડી ખરીદવા પર પણ ભારે ઉત્સાહથી પૂજા-પાઠ કરાવે છે. જ્યારે પણ કોઈ ભારતીય ત્યાં નવી કાર ખરીદીને મંદિર પહોંચે છે, ત્યારે પંડિતજી તેની પૂજા કરવા માટે પણ મોટી દક્ષિણા લે છે. તહેવારોની સીઝનમાં પંડિતોની માંગ એટલી વધી જાય છે કે તેમની ફીમાં હજુ મોટો ઉછાળો આવે છે.

ખૂબ જ ઓછા લોકો એ વાત જાણે છે કે કોઈ પણ પૂજારી સીધા અમેરિકા જઈને પૂજા-પાઠનું કામ શરૂ કરી શકતા નથી. આ માટે કાયદાકીય પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું પડે છે. પંડિતોને અમેરિકા જવા માટે 'R-1 વિઝા' (Religious Worker Visa)ની જરૂર પડે છે. આ વિઝા માત્ર ધાર્મિક ક્ષેત્રે કામ કરતા લોકોને જ મળે છે. આ વિઝા મેળવવા માટે પંડિતોએ શાસ્ત્રો, વેદ અને કર્મકાંડનો ઊંડો અભ્યાસ કરવો પડે છે અને અમેરિકા જવા માટેના ખાસ ટેસ્ટ પાસ કરવા પડે છે, ત્યારબાદ જ તેમને ત્યાં જવાની મંજૂરી મળે છે.

જ્યારે ભારત સાથે આની સરખામણી કરીએ તો જમીન-આસમાનનો તફાવત દેખાય છે. ભારતના ગ્રામીણ કે શહેરી વિસ્તારોમાં સામાન્ય કથા, નાનો હવન કે મંત્ર જાપ માટે પંડિતજીને સામાન્ય રીતે 500થી 2000 રૂપિયા સુધીની દક્ષિણા આપવામાં આવતી હોય છે.