નવી દિલ્હી: તાજેતરમાં ડેટા એનાલિટિક્સ ફર્મ 'યુરોમોનિટર ઇન્ટરનેશનલ' દ્વારા વિશ્વના સૌથી સુંદર અને આકર્ષક શહેરોનું વૈશ્વિક રેન્કિંગ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે. આ યાદીમાં પેરિસ પ્રથમ, મેડ્રિડ દ્વિતીય અને ટોક્યો ત્રીજા સ્થાને રહ્યું છે. પરંતુ ભારત માટે ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ વૈશ્વિક ટોપ-10 શહેરોમાં ભારતનું એક પણ શહેર પોતાનું સ્થાન બનાવી શક્યું નથી. જોકે, ગુલાબી નગરી તરીકે જાણીતું જયપુર ટોપ-50માં 48મું સ્થાન મેળવવામાં સફળ રહ્યું છે, પરંતુ ભારત જેવા વિશાળ અને ભૌગોલિક વૈવિધ્ય ધરાવતા દેશ માટે આ રેન્કિંગ વિચારવા મજબૂર કરે તેવું છે. ચાલો આ વિશે વિસ્તારથી જાણીએ...
આ રેન્કિંગ માત્ર દેખાવ પર નહીં, પરંતુ પર્યાવરણીય સ્થિરતા (Environmental Sustainability), પ્રવાસન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સાંસ્કૃતિક આકર્ષણ અને ગ્રાહક અનુભવ જેવા મહત્વના માપદંડો પર આધારિત છે. આ અહેવાલ બાદ હવે પર્યાવરણવિદો અને નિષ્ણાતોમાં એક ગંભીર ચર્ચા શરૂ થઈ છે કે ભારતમાં પ્રાકૃતિક સુંદરતા અને પર્યાવરણ સામે મોટું જોખમ ઊભું થઈ રહ્યું છે?
પ્રાકૃતિક સુંદરતા સામે વધતું જોખમ
ભારત પાસે શ્રીનગરનું ડલ લેક, ઉદયપુરના તળાવો અને વેસ્ટર્ન ઘાટ જેવી અદભુત પ્રાકૃતિક સંપત્તિ છે. પરંતુ તેમ છતાં, આપણા શહેરો વૈશ્વિક સ્તરે પાછળ રહી જાય છે તેનું મુખ્ય કારણ પર્યાવરણીય પડકારો છે.
પ્રદૂષણનો ભરડો: ભારતના અનેક અગ્રણી શહેરો દર વર્ષે વિશ્વના સૌથી પ્રદૂષિત શહેરોની યાદીમાં ટોચ પર રહે છે. હવાની નબળી ગુણવત્તા (AQI), નદીઓમાં ઠલવાતું કેમિકલયુક્ત પાણી અને કચરાના વ્યવસ્થાપનનો અભાવ શહેરોની કુદરતી સુંદરતાને ઝાંખી પાડી રહ્યા છે.
કોંક્રિટના જંગલો અને વૃક્ષોનું છેદન: વિકાસના નામે શહેરોમાં આડેધડ બાંધકામ થઈ રહ્યું છે. હરિયાળી અને વૃક્ષો કાપીને ઊભી કરાતી ઈમારતોને કારણે શહેરો માત્ર 'કોંક્રિટના જંગલ' બની ગયા છે, જેના લીધે તેમની પ્રાકૃતિક ભવ્યતા નષ્ટ થઈ રહી છે.
ગ્લોબલ વોર્મિંગની અસર: શિયાળામાં શ્રીનગરની સુંદરતા હોય કે ચોમાસામાં પશ્ચિમ ઘાટનું સૌંદર્ય, ક્લાઈમેટ ચેન્જના કારણે ઋતુચક્ર બદલાયું છે. અનિયમિત વરસાદ અને અતિશય ગરમીને કારણે ભારતીય શહેરોનું કુદરતી સંતુલન બગડ્યું છે.
પર્યાવરણીય સ્થિરતાનો અભાવ
વૈશ્વિક રેન્કિંગમાં ટોચ પર રહેલા પેરિસ, સિંગાપોર અને સિડની જેવા શહેરો પર્યાવરણની જાળવણી અને પ્રવાસનને સાથે લઈને ચાલે છે. ત્યાં ગ્રીન એનર્જી, કડક પ્રદૂષણ નિયંત્રણ, અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી ટ્રાન્સપોર્ટ પર ભાર મૂકવામાં આવે છે. જ્યારે ભારતમાં ટાઉન પ્લાનિંગમાં પર્યાવરણીય પાસાઓની અવારનવાર ઉપેક્ષા કરવામાં આવે છે. પ્લાસ્ટિક પ્રદૂષણ અને ઘન કચરાનો યોગ્ય નિકાલ ન થવો એ પ્રવાસીઓ માટે પણ નકારાત્મક અનુભવ સાબિત થાય છે.
હવે જાગવાનો સમય છે
નિષ્ણાતોના મતે, યુરોમોનિટરનો આ અહેવાલ ભારત માટે એક 'વેક-અપ કોલ' છે. જો આપણે હજી આપણી પ્રાકૃતિક ધરોહર, વારસાને નહીં બચાવીએ, તો માત્ર વર્લ્ડ રેન્કિંગ જ નહીં, પરંતુ ભવિષ્યની પેઢી માટેનું જીવવા લાયક વાતાવરણ પણ ગુમાવી બેસીશું. શહેરી વિકાસની સાથે-સાથે પર્યાવરણનું જતન, વૃક્ષારોપણ, જળ સ્ત્રોતોની સફાઈ અને પ્રદૂષણ મુક્ત ટ્રાન્સપોર્ટ સિસ્ટમ અપનાવવી હવે અનિવાર્ય બની ગઈ છે. પ્રકૃતિની રક્ષા એ જ શહેરોની સાચી સુંદરતા છે.
