મુંબઈ: ભારતીય રેલવેએ માલ પરિવહન ક્ષેત્રે વધુ એક મહત્વપૂર્ણ સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે. ૨૧ ઓગસ્ટ, ૨૦૨૬ના રોજ જેએનપીટી મુંબઈથી પ્રથમ ડબલ-સ્ટેક લાંબા અંતરની કન્ટેનર ટ્રેન સફળતાપૂર્વક દોડાવવામાં આવી હતી. આશરે ૪૨૨ કિલોમીટરનો પ્રવાસ કરનારી આ ટ્રેનમાં એકસાથે ૩૬૦ ટીઈયુ કન્ટેનરનું પરિવહન કરવામાં આવ્યું હતું. જેએનપીટીથી સાંજે ૭ વાગ્યે રવાના થયેલી આ ટ્રેન વડોદરા વિભાગના વર્નામા ખાતે કોનકોરના ગુડ્સ કન્ટેનર ટર્મિનલ તરફ રવાના થઈ હતી. એક જ ટ્રેનમાં આટલી મોટી સંખ્યામાં કન્ટેનરનું પરિવહન ભારતીય રેલવેની વધતી માલવાહક ક્ષમતાનું મહત્વપૂર્ણ ઉદાહરણ છે.
આ લાંબા અંતરની રચનામાં બે ડબલ-સ્ટેક રેકનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. આગળના રેકમાં ૪૫+૧ લોડ સાથે એન્જિન ક્રમાંક ૬૦૩૧૧ જોડાયેલું હતું અને તેનું કુલ વજન ૧,૮૧૭ ટન હતું. પાછળના રેકમાં ૪૫+૧ લોડ સાથે એન્જિન ક્રમાંક ૨૪૬૯૦ જોડાયેલું હતું અને તેનું કુલ વજન ૨,૧૦૫ ટન હતું. બંને રેકને જોડીને એક જ લાંબા અંતરની ટ્રેન તરીકે ચલાવવામાં આવ્યા હતા, જેના પરિણામે કુલ ૩૬૦ ટીઈયુનું પરિવહન શક્ય બન્યું હતું. આ વ્યવસ્થાથી એક જ ફેરામાં વધુ પ્રમાણમાં કન્ટેનરાઈઝ્ડ માલને ઝડપી રીતે ગંતવ્ય સુધી પહોંચાડવાની ક્ષમતા વધી હતી.
📢 First Long Haul (1.3 km) Double Stack container train on Western Dedicated Freight Corridor
— Ashwini Vaishnaw (@AshwiniVaishnaw) August 22, 2026
JNPT, Mumbai -> Vadodara, Gujarat pic.twitter.com/CY9kWabvrM
ડબલ-સ્ટેક લાંબા અંતરની ટ્રેનથી બંદરો અને માલવાહક ટર્મિનલ પર કન્ટેનરના રોકાણ સમયમાં ઘટાડો કરવામાં મદદ મળશે. એક જ ટ્રેનમાં વધુ કન્ટેનર લઈ જવાથી સમાન જથ્થાના માલ માટે જરૂરી એન્જિન અને કન્ટેનર ફ્લેટ વેગનની સંખ્યા ઘટશે. સાથે જ ઓછા ટ્રેન ફેરામાં વધુ માલનું પરિવહન થતાં રેલ માર્ગની ઉપલબ્ધ ક્ષમતાનો વધુ સારો ઉપયોગ થઈ શકશે. ઝડપી પરિવહનને કારણે કન્ટેનરની હેરફેરનો સમય ઘટશે અને જેએનપીટી જેવા મહત્વપૂર્ણ બંદર પરથી માલની ઝડપી ખાલી કરાવવાની પ્રક્રિયાને વેગ મળશે. આ સાથે કુલ પરિવહન ખર્ચ ઘટાડવામાં પણ મદદ મળી શકે છે.
ભારતીય રેલવેની આ પહેલ પર્યાવરણને અનુકૂળ અને સસ્ટેનેબલ માલવાહક પરિવહનને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. ઇલેક્ટ્રિક એન્જિનથી દોડતી આ ટ્રેન ડીઝલ આધારિત માર્ગ પરિવહન પરની નિર્ભરતા ઘટાડે છે. એક જ ડબલ-સ્ટેક ટ્રેન મોટી સંખ્યામાં ૩૬૦ ટ્રકો જેટલો માલ એકસાથે લઈ જઈ શકે છે. પરિણામે ડીઝલનો વપરાશ, રસ્તાઓ પરનો ટ્રાફિક, વાહનોમાંથી થતા પ્રદૂષણ અને માલ પરિવહનના કુલ કાર્બન ઉત્સર્જનમાં ઘટાડો કરવામાં મદદ મળશે. જેએનપીટીથી શરૂ થયેલી આ પ્રથમ ડબલ-સ્ટેક લાંબા અંતરની કન્ટેનર ટ્રેન ભારતીય રેલવેના ઝડપી, કાર્યક્ષમ અને પર્યાવરણપૂરક માલ પરિવહનની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું બની છે.
