આજના આધુનિક યુગમાં આપણે જીપીએસ અને નેવિગેશન સિસ્ટમ વગર એક શહેરથી બીજા શહેર જવાનું વિચારી શકતા નથી, પરંતુ સદીઓ પહેલા સાહસિક નાવિકો કોઈ પણ અત્યાધુનિક સાધન વગર વિશાળ મહાસાગરો પાર કરી લેતા હતા. ટેકનોલોજીના અભાવ છતાં તેમની પાસે પ્રકૃતિ, આકાશ અને પવનની એવી ઊંડી સમજ હતી જે આજના વિજ્ઞાનને પણ આશ્ચર્યમાં મૂકી દે તેવી સચોટ હતી. માત્ર અનુભવ અને નજરના સહારે હજારો માઈલનો દરિયો ખેડવો એ કોઈ જાદુ નહીં, પણ પેઢી દર પેઢી ઉતરી આવેલું વ્યવહારુ જ્ઞાન હતું.

પ્રાચીન કાળમાં નાવિકો માટે આકાશ જ તેમનો સૌથી મોટો નકશો હતો. દિવસ દરમિયાન તેઓ સૂર્યની સ્થિતિ અને પડછાયાની લંબાઈ પરથી દિશા નક્કી કરતા હતા. બપોરના સમયે પડતી સૌથી નાની પરછાઈ ઉત્તર-દક્ષિણ દિશાનું સચોટ જ્ઞાન આપતી હતી. રાત્રિના અંધકારમાં ઉત્તર ગોળાર્ધના નાવિકો 'ધ્રુવ તારા' (Pole Star) પર વિશ્વાસ રાખતા, કારણ કે તે આકાશમાં હંમેશા ઉત્તર દિશામાં જ સ્થિર રહેતો હતો. આ ઉપરાંત, વિવિધ નક્ષત્રો અને તારાઓની ગતિને યાદ રાખીને નાવિકો લાંબી સફર દરમિયાન પોતાનું ચોક્કસ સ્થાન નક્કી કરી શકતા હતા.

જ્યારે વાદળછાયા આકાશ કે તોફાનને કારણે તારાઓ દેખાતા બંધ થઈ જાય, ત્યારે નાવિકો પ્રકૃતિના અન્ય સંકેતો પર નિર્ભર રહેતા હતા. દરિયાઈ પક્ષીઓની ઉડવાની દિશા ઘણીવાર જમીન કે ટાપુ નજીક હોવાનો સંકેત આપતી હતી. અનુભવી નાવિકો સમુદ્રના મોજાંની પેટર્ન, પાણીનો રંગ અને વહેતા પ્રવાહોમાં આવતા ફેરફારને જોઈને રસ્તો ઓળખી લેતા હતા. પવનની બદલાતી દિશા અને ગંધ પણ જમીન કે આવનારા તોફાન વિશે અગાઉથી ચેતવણી આપી દેતી હતી, જે સદીઓ જૂના અનુભવનું પરિણામ હતું.

સમય જતાં નાવિકોએ સચોટતા વધારવા માટે કેટલાક પાયાના ઓઝારો વિકસાવ્યા હતા. પ્રાચીન ભારતમાં 'મત્સ્ય યંત્ર' નામનું એક અનોખું સાધન વપરાતું હતું, જે આજના હોકાયંત્ર (Compass) નું પ્રાચીન સ્વરૂપ ગણી શકાય. ત્યારબાદ ચુંબકીય હોકાયંત્રની શોધ થતાં દરિયાઈ મુસાફરી વધુ સુરક્ષિત બની હતી. આ ઉપરાંત એસ્ટ્રોલેબ અને સેક્સ્ટન્ટ જેવા સાધનોની મદદથી સૂર્ય અને તારાઓના ખૂણા માપીને અક્ષાંશ (Latitude) જાણવામાં આવતું હતું, જેથી ખુલ્લા સમુદ્રમાં ભટકી જવાની શક્યતા નહિવત રહેતી હતી.