અમદાવાદમાં તાજેતરમાં બનેલી એક હૃદયદ્રાવક ઘટનાએ ખાદ્ય પદાર્થોની સુરક્ષા સામે મોટા સવાલો ઊભા કર્યા છે. ઢોસા ખાધા બાદ શંકાસ્પદ ફૂડ પોઈઝનિંગને કારણે બે બાળકીઓના મોત નીપજ્યા હોવાની ઘટના સામે આવી છે. આ ઘટના બાદ આરોગ્ય વિભાગ સજાગ બન્યું છે અને લોકોને બહારના આથાવાળા ખોરાક (Fermented Food) બાબતે સાવચેત રહેવા અપીલ કરવામાં આવી રહી છે. ખાસ કરીને ઉનાળાની ગરમીમાં જ્યારે બેક્ટેરિયા ઝડપથી વધતા હોય છે, ત્યારે સામાન્ય લાગતો ઢોસો કે ઈડલી પણ જીવલેણ સાબિત થઈ શકે છે.
શું છે આથાવાળા ખોરાકનું વિજ્ઞાન અને તેના જોખમો?
ઢોસા, ઈડલી, ખમણ કે દહીં જેવા ખોરાક આથો લાવવાની પ્રક્રિયા (Fermentation) દ્વારા તૈયાર થાય છે. જોકે આ ખોરાક પ્રોબાયોટિક્સથી ભરપૂર હોવાથી પાચન માટે સારા માનવામાં આવે છે, પરંતુ જો ખીરું લાંબો સમય સુધી બહાર પડ્યું રહે અથવા વધુ પડતો આથો આવી જાય, તો તેમાં હાનિકારક બેક્ટેરિયા પેદા થાય છે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન 'હિસ્ટામાઈન' નામના તત્વો ઉત્પન્ન થાય છે, જે સંવેદનશીલ લોકોમાં ગંભીર એલર્જી, બ્લડ પ્રેશરમાં ફેરફાર અથવા ફૂડ પોઈઝનિંગનું કારણ બની શકે છે.
કઈ સ્થિતિમાં આથાવાળો ખોરાક ટાળવો જોઈએ?
નિષ્ણાતોના જણાવ્યા અનુસાર, જો તમને પેટમાં ઈન્ફેક્શન હોય અથવા વારંવાર ગેસ-બ્લોટિંગની સમસ્યા રહેતી હોય, તો આથાવાળા ખોરાકથી દૂર રહેવું જોઈએ. આ ઉપરાંત, જે લોકોને માઈગ્રેન કે વારંવાર માથાના દુખાવાની ફરિયાદ હોય, તેમને પણ આ ખોરાક નુકસાન કરી શકે છે કારણ કે તેમાં રહેલા એમાઈન્સ સીધા ચેતાતંત્ર પર અસર કરે છે. જો તમે એન્ટીબાયોટિક દવાઓ લઈ રહ્યા હોવ, તો પણ આવા ખોરાકથી બચવું જોઈએ કારણ કે તે દવાની અસર ઘટાડી શકે છે.
ફૂડ પોઈઝનિંગના લક્ષણો અને સાવચેતી
જો આથાવાળો ખોરાક ખાધા પછી તમને ખંજવાળ, નાક વહેવું, આંખો લાલ થવી, ઉલટી, ઝાડા કે અત્યંત થાક લાગે, તો તે હિસ્ટામાઈન સેન્સિટિવિટી અથવા ફૂડ પોઈઝનિંગના સંકેતો હોઈ શકે છે. ઉનાળામાં ખાસ કરીને વાસી ખીરું ન વાપરવું અને જો તેમાંથી ખાટી કે અજીબ ગંધ આવતી હોય તો તેનો ત્યાગ કરવો જ હિતાવહ છે. બહાર રેસ્ટોરન્ટમાં ખાતી વખતે સ્વચ્છતા અને ખોરાકની તાજગીની ખાતરી અચૂક કરવી જોઈએ.
ફર્મેન્ટેડ ફૂડ સ્વાસ્થ્ય માટે ઉત્તમ છે, પરંતુ તેની ગુણવત્તા અને તમારા શરીરની સ્થિતિનું ધ્યાન રાખવું એટલું જ અનિવાર્ય છે. અમદાવાદની આ દુખદ ઘટના આપણને શીખવે છે કે 'રોગિષ્ટ ગળપણ' કરતા 'સાદો તાજો આહાર' હંમેશા શ્રેષ્ઠ છે. કોઈપણ ખાદ્ય પદાર્થ ખાધા પછી જો શરીરમાં અસામાન્ય ફેરફાર જણાય, તો ઘરેલું ઉપચાર કરવાને બદલે તાત્કાલિક ડોક્ટરનો સંપર્ક કરવો જોઈએ.
