યુએસ (US) ટેક જાયન્ટ કંપની દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા બીજા ક્વાર્ટરના નિરાશાજનક પ્રાથમિક પરિણામો બાદ મંગળવારે IBM (ઇન્ટરનેશનલ બિઝનેસ મશીન્સ) ના શેર 25 ટકા તૂટ્યા હતા. અહેવાલ મુજબ, કંપનીના છેલ્લા 58 વર્ષના ઇતિહાસમાં શેરના ભાવમાં આવેલો આ સૌથી મોટો કડાકો હતો.  પોતાના આ ઐતિહાસિક સ્ટોક ક્રેશ દરમિયાન IBM કંપનીએ એક જ દિવસમાં તેની માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશન (બજાર મૂડી) માં $67 બિલિયનથી $70 બિલિયન જેટલું મોટું નુકસાન વેઠ્યું હતું. સન 1911માં સ્થપાયેલી આ જૂની અને પ્રતિષ્ઠિત કંપનીએ જણાવ્યું હતું કે, જૂન મહિનામાં પૂરા થતા ત્રિમાસિક ગાળામાં તેની આવક માત્ર એક ટકા વધીને $17.2 બિલિયન થઈ હતી.  

IBMના સીઇઓ (CEO) અરવિંદ કૃષ્ણાએ રોકાણકારોને લખેલા પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે, "અમે થાપ ખાઈ ગયા... અને બદલાતી પરિસ્થિતિઓ પ્રમાણે ઝડપથી અનુકૂલન સાધી ન શક્યા અને આગળ વધી ન શક્યા." નોંધનીય બાબત એ છે કે, IBMના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બિઝનેસ—જેમાં તેની ફ્લેગશિપ (મુખ્ય) મેઇનફ્રેમ પ્રોડક્ટ લાઇનનો સમાવેશ થાય છે—તેની આવકમાં સાત ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. જ્યારે સોફ્ટવેરની આવકમાં પાંચ ટકાનો વધારો થયો હતો, તેમ છતાં તે અપેક્ષા કરતાં ઓછી રહી હતી.

સમગ્ર ઉદ્યોગમાં સપ્લાયની અછત

આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ઊભું કરવા માટે વિશ્વભરની ટેક કંપનીઓમાં લાગેલી હોડને કારણે સર્વર્સ, મેમરી ચિપ્સ અને સ્ટોરેજની માંગ ખૂબ જ વધી ગઈ છે. આના લીધે કિંમતોમાં ઉછાળો આવ્યો છે અને સમગ્ર ઉદ્યોગમાં સપ્લાયની (પુરવઠાની) અછત સર્જાઈ છે.

IBMએ જણાવ્યું હતું કે, જૂન મહિનાના અંત ભાગમાં તેના ઘણા મોટા કોર્પોરેટ ગ્રાહકોએ ભવિષ્યમાં કિંમતો વધવાની આશંકાથી બચવા માટે એડવાન્સમાં હાર્ડવેર ખરીદવા માટે દોડાદોડ કરી મૂકી હતી.

ગ્રાહકોની આ આડેધડ ખરીદીના કારણે તેમનું બજેટ ડાયવર્ટ થઈ ગયું, જેના લીધે IBMના વધુ નફો (હાયર-માર્જિન) આપતા મેઇનફ્રેમ કોમ્પ્યુટર્સ અને તેનાથી સંબંધિત સોફ્ટવેરનું વેચાણ પ્રભાવિત થયું. આ મેઇનફ્રેમ કોમ્પ્યુટર્સ એવા શક્તિશાળી મશીનો છે જેનો ઉપયોગ બેંકો અને મોટી કોર્પોરેટ કંપનીઓ કરોડો ટ્રાન્ઝેક્શન પ્રોસેસ કરવા માટે કરે છે.

સીઇઓ (CEO) કૃષ્ણાએ રોકાણકારોને લખેલા પત્રમાં જણાવ્યું હતું કે, "જૂન મહિનાના છેલ્લા કેટલાક અઠવાડિયામાં, અમે જોયું કે ગ્રાહકોએ ભવિષ્યમાં કિંમતો વધવાની આશંકા વચ્ચે સપ્લાયની અછત ધરાવતું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અગાઉથી સુરક્ષિત કરવા માટે તેમના ત્રિમાસિક મૂડી ખર્ચ (capex) ને સર્વર્સ, સ્ટોરેજ અને મેમરી ખરીદવા તરફ વાળી દીધો હતો... જોકે અમે અમારી અપેક્ષાઓમાં સપ્લાય-ચેન સંબંધિત થોડી અસરનો અંદાજ લગાવ્યો હતો, પરંતુ મૂડી ખર્ચની પ્રાથમિકતાઓમાં આટલા મોટા પાયે ફેરફાર થશે તેની અમને ધારણા નહોતી."

સાયબર સિક્યોરિટીની ચિંતાઓ

ન્યૂયોર્ક ખાતે મુખ્ય મથક ધરાવતી આ ટેક જાયન્ટ કંપનીના જણાવ્યા અનુસાર, સમગ્ર ટેક ઉદ્યોગમાં સાયબર સિક્યોરિટીની ચિંતાઓએ પણ આ ક્વાર્ટર દરમિયાન ગ્રાહકોનું ધ્યાન ભટકાવ્યું હતું. કૃષ્ણાએ વધુમાં ઉમેર્યું હતું કે, એઆઇ (AI) ના કારણે સાયબર હુમલાઓ વધુ જટિલ અને ખતરનાક બનતા વ્યવસાયો સાયબર સિક્યોરિટી પાછળના ખર્ચને વધુ પ્રાથમિકતા આપી રહ્યા હતા.

આ ચિંતાઓ એન્થ્રોપિક (Anthropic) ના 'મિથોસ એઆઇ' (Mythos AI) મોડલના લોન્ચ થવાના કારણે ઊભી થઈ હતી. આ મોડલે કોમ્પ્યુટર નેટવર્કમાં રહેલી એવી ખામીઓ શોધી કાઢવાની પોતાની ક્ષમતાથી ચિંતાની ઘંટડી વગાડી દીધી છે, જેનો હેકર્સ દ્વારા દુરુપયોગ કરવામાં આવી શકે છે. તેના જવાબમાં, કંપનીઓએ અગાઉથી આયોજિત પ્રોજેક્ટ્સ પાછળ ખર્ચ કરવાને બદલે પોતાના સાયબર સંરક્ષણને મજબૂત કરવા પાછળ કામ કરવાનું શરૂ કરી દીધું છે.

આ સમાચારના કારણે સાયબર સિક્યોરિટી કંપનીઓના શેરના ભાવ આસમાને પહોંચી ગયા હતા: ક્રાઉડસ્ટ્રાઈક (CrowdStrike) ના શેરમાં 12 ટકાનો ઉછાળો આવ્યો હતો, જ્યારે ઓક્ટા (Okta) અને નેટસ્કોપ (Netskope) ના શેર દરેક અંદાજે 11 ટકા વધ્યા હતા.

સાસ (SaaS) કંપનીઓના ભવિષ્ય પર સવાલો

IBMના શેરના ભાવમાં આવેલા આ કડાકાને કારણે પરંપરાગત સોફ્ટવેર કંપનીઓ—જે સોફ્ટવેર એઝ અ સર્વિસ અથવા 'સાસ' (SaaS) કંપનીઓ તરીકે ઓળખાય છે—તેના પર એઆઇ (AI) ક્રાંતિની શું અસરો થશે તે અંગેની ચર્ચાઓને વેગ મળશે. IBM પોતે આ સેક્ટરની એક મહત્વની સભ્ય કંપની છે, જેમાં સેલ્સફોર્સ (Salesforce), એડોબ (Adobe) અને ઇન્ટુઇટ (Intuit) જેવી કંપનીઓ પણ સામેલ છે.

IBMની આ ચેતવણી બાદ મંગળવારે આ બધી કંપનીઓના શેરમાં પણ ઘટાડો જોવા મળ્યો હતો. ચાલુ વર્ષની શરૂઆતમાં, જ્યારે વિશ્લેષકોએ એવી આગાહી કરી હતી કે સામાન્ય વપરાશકર્તાઓને સમાન ક્ષમતાઓ પૂરી પાડવાની AI મોડલ્સની તાકાતને કારણે આ આખું સેક્ટર બરબાદ થઈ જશે, ત્યારે વોલ સ્ટ્રીટમાં થોડા સમય માટે ગભરાટનો માહોલ સર્જાયો હતો, જેને "સાસ-પોકેલિપ્સ" (SaaS-pocalypse / સાસનો અંતકાળ) નામ આપવામાં આવ્યું હતું.

જોકે, સકારાત્મક બાજુ જોઈએ તો, ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેર વેચતા IBMના 'રેડ હેટ' (Red Hat) યુનિટની આવકમાં 11 ટકાનો વૃદ્ધિ દર નોંધાયો હતો. આ ઉપરાંત, ગ્રાહકોએ મોટા પાયે ખરીદી કરી હોવાને કારણે કંપનીના મેઇનફ્રેમ સિવાયના સર્વર અને સ્ટોરેજ બિઝનેસમાં ૩7 ટકાનો જંગી ઉછાળો આવ્યો હતો.

IBMએ ઓપન-સોર્સ સોફ્ટવેરમાં રહેલી ખામીઓને (vulnerabilities) દૂર કરવા માટે $5 બિલિયન (અંદાજે ₹41,500 કરોડ રૂપિયા) ની પહેલ 'લાઇટવેલ' (Lightwell) ની પણ જાહેરાત કરી હતી, જેને બેન્ક ઓફ અમેરિકા, જેપીમોર્ગન ચેસ અને ગોલ્ડમેન સૅક્સ જેવી અગ્રણી બેન્કોનું સમર્થન પ્રાપ્ત છે.