રાજેશ યાજ્ઞિક

શંખ આપણા ધર્મની વિવિધ વિધિઓમાં મહત્ત્વનું સ્થાન ધરાવે છે. શંખ સામાન્ય રીતે બે પ્રકારના જોવા મળે છે. વામાવર્ત (ઘડિયાળ વિરુદ્ધ દિશાના વર્તુળો) 

અને દક્ષિણાવર્ત (ઘડિયાળની દિશામાં વૃત્તાકાર). દક્ષિણાવર્ત શંખ પૂજામાં ઉપયોગમાં લેવાય છે. જ્યારે વામાવર્ત શંખનો ઉપયોગ ઔષધીય હેતુઓ માટે થાય છે. શંખ અને સ્વાસ્થ્ય વચ્ચે શું છે સંબંધ? તે જાણીએ.

એ વોકલ કોર્ડને મજબૂત બનાવે છે. કોસ્મિક (બ્રહ્માંડીય) ધ્વનિ ઉપરાંત, વાસ્તવિક શંખ ફૂંકવાથી ઉત્પન્ન થતા સ્પંદનો ગળાના સ્નાયુઓ માટે કુદરતી મસાજ તરીકે કાર્ય કરે છે. તે કંઠસ્થાનને ઉત્તેજિત કરે છે અને લવચિકતા વધારે છે. આમ સ્પષ્ટ ઉચ્ચારણ અને સ્વર પર વધુ સારું નિયંત્રણ મળે છે.

પ્રાણાયામ અને ફેફસાંનું સ્વાસ્થ્ય: 

શંખ ફૂંકવાથી ફેફસાંની ક્ષમતા વધે છે અને શ્વસનતંત્ર મજબૂત બને છે.

લાળ અથવા કફ અને ગળામાં ભરાવો ઘટાડે છે: 

આ કફ અસંતુલન સાથે સંકળાયેલું છે, જેમાં શ્વસનતંત્રમાં વધુ પડતા કફનો સંચય થાય છે. શંખ ફૂંકવાથી હવાનું દબાણ નાક અને ગળાના માર્ગોને સાફ કરવામાં મદદ કરે છે, ભરાવો દૂર કરે છે અને સ્વર પ્રતિધ્વનિમાં સુધારો કરે છે.

ગળાના ચક્રને (વિશુદ્ધ) સંતુલિત કરે છે: 

તે વાતચીત અને અભિવ્યક્તિને નિયંત્રિત કરવાની શક્તિમાં વધારો કરે છે. શંખ ધ્વનિના સ્પંદનો ગળા ચક્રને સંતુલિત અને ઉર્જાવાન બનાવે છે, જે આત્મવિશ્વાસ, સ્પષ્ટતા અને ભાવનાત્મક સંતુલન સાથે બોલવામાં મદદ કરે છે.

બ્લડ પ્રેશર અને હૃદય સ્વાસ્થ્ય:

શંખનો અવાજ સાંભળવાથી માનસિક શાંતિ મળે છે, જે બ્લડ પ્રેશરને નિયંત્રિત કરવામાં મદદ કરે છે.

સાઉન્ડ થેરાપી: 

શંખનો અવાજ ન્યુરોલોજીકલ સિસ્ટમ પર સકારાત્મક અસર કરે છે. તે તણાવ અને હતાશા ઘટાડે છે.

રોગપ્રતિકારક શક્તિ મજબૂત બનાવે છે:

શંખમાં સંગ્રહિત પાણી પીવાથી રોગપ્રતિકારક શક્તિ વધે છે. આને શંખોદક કહેવામાં આવે છે.
આ તો થયા શંખ ધ્વનિ કે શંખ વગાડવાના લાભ. તે ઉપરાંત શંખની ભસ્મ પણ ઉત્તમ ઔષધીય ગુણો ધરાવે છે.

અપચા માટે: 

શંખ ભસ્મ ખોરાક પચાવવામાં મદદ કરે છે, ભારેપણું દૂર કરે છે. તે પાચનશક્તિ વધારે છે અને પેટનું ફૂલવું ઘટાડે છે. નિયમિત ઉપયોગથી લાંબા ગાળાની અપચાની સમસ્યાઓમાં રાહત મળે છે.

ડિહાઇડ્રેશન માટે: 

શંખ ભસ્મ પાણી અને પોષક તત્ત્વોના શોષણમાં સુધારો કરે છે અને સ્વસ્થ પાચનને ટેકો આપે છે. તે વારંવાર થતી ઊલટી અને ડિહાઇડ્રેશન તરફ દોરી જતી ઉણપ ઘટાડે છે. તે ઊર્જા સ્તરને પુન:સ્થાપિત કરે છે અને શરીરને હાઇડ્રેટ રાખે છે.

એસિડિટી માટે:

શંખ ભસ્મ પેટના વધારાના એસિડને તટસ્થ કરે છે, બળતરા, ખાટા ઓડકાર અને ભોજન પછીની બેચેની ઘટાડે છે. તે પાચનતંત્રને ઠંડું પાડે છે અને કઠોર રસાયણો વિના એસિડ સંતુલનને ટેકો આપે છે. જે લોકો નિયમિતપણે એસિડ રિફ્લક્સ અથવા હાર્ટબર્નની સમસ્યાઓથી પીડાય છે તેમના માટે આદર્શ છે.

ખીલ માટે:

શંખ ભસ્મ શરીરમાંથી ઝેરી તત્ત્વોને સાફ કરે છે, જે લોહીને શુદ્ધ કરવામાં મદદ કરે છે અને ખીલ ઘટાડે છે. તે આંતરિક ગરમીને ઠંડી કરે છે જે ઘણીવાર ત્વચા પર ફોલ્લીઓનું કારણ બને છે. નિયમિત ઉપયોગથી, ત્વચા સ્વચ્છ, મુલાયમ અને ખીલ મુક્ત બને છે.

યકૃતની તકલીફ માટે: 

શંખ ભસ્મ પિત્ત કાર્ય અને પાચનમાં સુધારો કરે છે, જે યકૃતના કાર્યને ટેકો આપે છે. તે યકૃતને ડિટોક્સિફાઇ કરે છે અને અપચો, એસિડિટી અને સોજો જેવા લક્ષણોમાં રાહત આપે છે.

શરીરના ડિટોક્સ માટે:

શંખ ભસ્મ પાચનક્રિયાને વેગ આપીને અને આંતરડાને સાફ કરીને શરીરમાંથી હાનિકારક ઝેરી તત્ત્વોને બહાર કાઢે છે. આ શરીરમાંથી કચરો સાફ કરવામાં મદદ કરે છે અને શરીરને સ્વસ્થ, તાજગીભર્યું અને વધુ ઊર્જાવાન બનાવે છે.

નબળા હાડકાં માટે: 

શંખ ભસ્મમાં કુદરતી કેલ્શિયમ અને ખનિજો હોય છે જે હાડકાં અને દાંતને મજબૂત બનાવે છે. તે કેલ્શિયમ  શોષણમાં મદદ કરે છે અને હાડકાની ઘનતાને ટેકો આપે છે, ખાસ કરીને વૃદ્ધિ પામી રહેલા બાળકો અથવા વૃદ્ધ વયસ્કોમાં. નિયમિત ઉપયોગથી, તે હાડકાના સ્વાસ્થ્યમાં સુધારો કરે છે અને ફ્રેક્ચરનું જોખમ ઘટાડે છે.

સાવધાન....

શંખ ભસ્મનો ઉપયોગ નિષ્ણાત આયુર્વેદાચાર્યના માર્ગદર્શનમાં, અને તેમણે સૂચવેલા પ્રમાણમાં જ કરવો જોઈએ. શંખ ભસ્મનો સહાયક પદાર્થો વિના સીધો ઉપયોગ કરવો અયોગ્ય માનવામાં આવ્યો છે. તેથી તમારી સમસ્યા અનુસાર વૈદ્ય દ્વારા સૂચવાયેલ રીતે જ તે લેવું જોઈએ. 

ગર્ભવતી મહિલાઓમાં તેનો દુષ્પ્રભાવ જોવા મળી શકે છે. તેથી તેમના માટે તે ત્યાજ્ય છે. તેનો અતિ ઉપયોગ પણ યોગ્ય મનાયો નથી.