વિશેષ - નિધિ ભટ્ટ

હકીકતમાં ભારતમાં એક શહેર છે જે ‘શાંત શહેર’તરીકે ઓળખાય છે. તે શહેર ઐઝોલ છે, જે મિઝોરમમાં આવેલું છે. ‘શાંત શહેર’ શીર્ષક કોઈપણ રીતે એવું સૂચવતું નથી કે શહેર નિર્જન અથવા ઉજ્જડ છે. તેના બદલે તે એક ધમધમતું રાજધાની શહેર છે જ્યાં નાગરિકો સ્વેચ્છાએ અને કડક રીતે ટ્રાફિક નિયમોનું પાલન કરે છે. તેઓ ગાડીના હોર્ન વગાડવાનું ટાળે છે, અને ભીડ વચ્ચે અવાજનો સ્પષ્ટ અભાવ છે. શા માટે ઐઝોલને શાંત શહેરનું ઉપનામ મળ્યું છે તે વિગતવાર જાણીએે.

દેશનું શાંત શહેર... 

ભારત ઘણાં શહેરોને તેમની અનન્ય લાક્ષણિકતાઓને કારણે ચોક્કસ ઉપનામો આપવામાં આવ્યાં છે. આવું જ એક શહેર ઐઝોલ, મિઝોરમ છે. તેને વ્યાપકપણે દેશના શાંત શહેર તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ શીર્ષક ઐઝોલ - મિઝોરમની રાજધાની - ને મનસ્વી રીતે સોંપવામાં આવ્યું ન હતું; તેની પાછળ એક આકર્ષક કારણ છે. ઐઝોલને શાંત શહેર કેમ કહેવામાં આવે છે? ‘શાંત શહેર’ શબ્દનો અર્થ એ નથી કે એ કોઈ પ્રવૃત્તિથી વંચિત છે. તેનાથી વિપરીત, તે એક બિઝી પહાડી પાટનગર છે જ્યાં ટ્રાફિક કાયદાઓનું કડક પાલન, જાહેર શિસ્તની મજબૂત ભાવના અને હોર્ન વગાડવાથી દૂર રહેવાની સંસ્કૃતિએ તેને સામૂહિક રીતે એક અનોખી ઓળખ આપી છે. જ્યારે રાજધાની શહેરો સામાન્ય રીતે ભીડ અને કોલાહલ દ્વારા વર્ગીકૃત થયેલ છે, ત્યારે ઐઝોલ આ નિયમનો અપવાદ છે. આ જ કારણ છે કે તેને સાયલન્ટ સિટી નામ આપવામાં આવ્યું છે.

 આ શહેર કઈ ઊંચાઈ પર ઊભું છે? 

ઐઝોલ સમુદ્ર સપાટીથી આશરે 1,132 મીટરની ઊંચાઈ પર આવેલું છે. એક તરફ તલોંગ નદી ખીણ અને બીજી તરફ તૂઈરિયલ નદી ખીણથી ઘેરાયેલું, શહેરનું કુદરતી વાતાવરણ તેની મનોહર સુંદરતામાં વધારો કરે છે. ઐઝોલની એક  લાક્ષણિકતા એ છે કે તેનું શાંત ટ્રાફિક વાતાવરણ ફક્ત એક સૂત્ર કે આદર્શ નથી; તે એક મૂર્ત વાસ્તવિકતા છે. વર્ષોથી શહેરમાં હોર્ન ન વગાડવાની સંસ્કૃતિ વિકસિત થઈ છે, અને તે હવે ‘નો હોન્કિંગ સિટી’ તરીકે જાણીતું છે.

ઐઝોલમાં, ડ્રાઇવરો સામાન્ય રીતે દરેક નાના વિલંબ પર હોર્ન વગાડવાને બદલે ધીરજપૂર્વક પોતાના વારાની રાહ જુએ છે. હોર્ન વગાડવાનું અપમાનજનક માનવામાં આવે છે અને આ સામાજિક રિવાજ શહેરની ઓળખનો એક અભિન્ન ભાગ બની ગયો છે. પરિણામે ધીમી ગતિએ ચાલતા ટ્રાફિક વચ્ચે પણ શહેર શાંતિની ભાવના જાળવી રાખે છે. શાળાના બાળકો, ડ્રાઇવરો અને રહેવાસીઓને નિયમિતપણે માર્ગ શિસ્તના મહત્ત્વની યાદ અપાવવામાં આવે છે.

મિઝોરમનું સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર... 

ઐઝોલ મિઝોરમનું રાજકીય, વ્યાપારી, શૈક્ષણિક અને સાંસ્કૃતિક કેન્દ્ર તરીકે સેવા આપે છે. અન્ય ઘણાં ભારતીય શહેરોથી વિપરીત, અહીં શહેરી જીવન અરાજકતાને બદલે શાંતિ અને સંયમની ભાવના સાથે પ્રગટ થાય છે. વધતી વસ્તી અને સાંકડા ડુંગરાળ રસ્તાઓની મર્યાદાઓ હોવા છતાં, શહેરે તેની શિસ્તબદ્ધ ટ્રાફિક સંસ્કૃતિ સફળતાપૂર્વક જાળવી રાખી છે.