જયારે નેહાને તેની કારકિર્દીનું પહેલું પ્રમોશન મળ્યું, ત્યારે તેને લાગ્યું કે આ તેની મહેનતનું યોગ્ય પરિણામ છે. આવકમાં થયેલા વધારાની સાથે એક સિદ્ધિની લાગણી પણ ઉમેરાઈ અને તેની સાથે જ જીવનશૈલી સુધારવાની તીવ્ર ઈચ્છા પણ જાગી.

તેણે એક મોટા અને વધુ સારા એપાર્ટમેન્ટમાં રહેવાનું શરૂ કર્યું. પરિણામે ભાડાનો ખર્ચ વધી ગયો. તેણે પ્રીમિયમ સ્માર્ટફોન લીધો અને અનેક OTT પ્લેટફોર્મ્સના સબ્સ્ક્રિપ્શન લીધા. બહાર જમવાનું ધીમે ધીમે વધવા લાગ્યું અને વેકેશન પ્લાન્સ વધુ વૈભવી બનવા લાગ્યા. આમાંનો એક પણ નિર્ણય નેહાને ખોટો નહોતો લાગ્યો. અયમેય હવે તે વધુ કમાઈ રહી હતી!

જોકે થોડાં વર્ષો પછી જ્યારે તેને ફરી પગાર વધારો મળ્યો, ત્યારે પરિસ્થિતિ બદલાઈ ગઈ. અગાઉ કરતાં ઘણી વધુ આવક હોવા છતાં, તેની બચત એ જ એક જ સ્તરે અટકી ગઈ હતી. તે મૂંઝવણમાં હતી `આટલા બધા પૈસા આખરે જાય છે ક્યાં?' 

નેહાની આવક વધી હતી, પણ તેના ખર્ચા પણ વધ્યા હતા. શાંતિથી, સતત અને લગભગ અજાણતાં. આ અજાણ્યા શત્રુનું નામ છે : `લાઇફસ્ટાઇલ ઇન્ફ્લેશન'

શું છે આ `લાઇફસ્ટાઇલ ઇન્ફ્લેશન'?

આ પરિસ્થિતિને જ નાણાકીય ભાષામાં લાઇફસ્ટાઇલ ઇન્ફ્લેશન કહેવામાં આવે છે. એટલે કે, જેમ જેમ તમારી આવક વધે તેમ તેમ તમારી જીવનશૈલી પાછળ થતા ખર્ચમાં પણ આપમેળે વધારો થવાની વૃત્તિ.

આ ફેરફાર રાતોરાત નથી આવતો. તે ધીમે ધીમે અને ખૂબ જ સહજ રીતે તમારા જીવનમાં વિવિધ રીતે પ્રવેશે છે, જેમકે ...

* થોડી વધુ સારી વસ્તુઓની પસંદગી.
* થોડો વધુ આરામ શોધવાની વૃત્તિ.
* સગવડના નામે વધારાના ખર્ચા.

અલગ-અલગ રીતે જોઈએ તો દરેક ખર્ચ વ્યાજબી લાગે છે, પરંતુ સામૂહિક રીતે તે તમારી સંપત્તિ સર્જનની ગતિને અત્યંત ધીમી કરી નાખે છે.

આવું કેમ થાય છે?

લાઇફસ્ટાઇલ ઇન્ફ્લેશન માત્ર આર્થિક બાબત નથી, તે મનોવિજ્ઞાન સાથે જોડાયેલું છે, ઉદાહરણ તરીકે ...

1) અપેક્ષાઓનું વધવું: 
જે વસ્તુ ગઈકાલ સુધી `લક્ઝરી' હતી, તે આવક વધતા `જરૂરિયાત' બની જાય છે.
2) સામાજિક સરખામણી: 
ઘણીવાર ચોક્કસ સામાજિક સ્તર સાથે મેળ બેસાડવા કે પોતાને `રિવોર્ડ' આપવાની લાલચમાં ખર્ચ વધી જાય છે.
3.)  સગવડનો અતિરેક: 
વધુ પૈસા હોવાને કારણે આપણે મહેનત બચાવવા માટે પૈસા ખર્ચવા તૈયાર થઈ જઈએ છીએ, જે અંતે કાયમી આદત બની જાય છે.

ગુમાવેલી તક: એક છૂપી કિમત

લાઇફસ્ટાઇલ ઇન્ફ્લેશનનું સૌથી મોટું જોખમ વધુ ખર્ચ નથી, પણ `તકનો વ્યય' એટલે કે ગુમાવેલી તક છે. જ્યારે ખર્ચ અને આવક બંને એકસાથે વધે છે ત્યારે...

* બચતમાં કોઈ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ થતી નથી.
* રોકાણનું પ્રમાણ સ્થિર રહે છે.
* લાંબા ગાળાના નાણાકીય લક્ષ્યો (જેમ કે નિવૃત્તિ) પાછળ ઠેલાય છે.

નેહાના કિસ્સામાં પણ એવું જ થયું. અનેક પગાર વધારા છતાં તેની નાણાકીય સ્થિતિ મજબૂત ન બની, કારણ કે તેની આવક જેટલી ઝડપથી આગળ વધી, તેની બચત એટલી ઝડપથી આગળ વધી શકી નહીં.

સંપત્તિ સર્જનનું રહસ્ય: `ગેપ' જાળવો

સફળ નાણાકીય આયોજનનું રહસ્ય માત્ર વધુ કમાવવામાં નથી, પણ આવક અને ખર્ચ વચ્ચેનો ગેપ (અંતર) જાળવી રાખવામાં છે. આવક વધે ત્યારે જીવનશૈલી ભલે સુધારો, પણ એ જ ગતિએ ખર્ચ વધવો ન જોઈએ.

આ માટેનો એક સરળ અભિગમ આ રહ્યો...

* એક પાયાનો નિયમ: દરેક પગાર વધારાનો એક નિશ્ચિત ભાગ સીધો બચત અને રોકાણ તરફ વાળો.
*સમજી-વિચારીને ખર્ચ કરો: નવી લક્ઝરી અપનાવતા પહેલા વિચારો કે શું તેની ખરેખર જરૂરિયાત છે કે માત્ર એક ક્ષણિક લાલચ?
* બચત પ્રથમ: ખર્ચ કર્યા પછી જે વધે તે બચાવવાને બદલે, બચત કર્યા પછી જે વધે તે ખર્ચવાની આદત પાડો.

ટૂંકમાં ....
વધુ કમાવું એ રમતની માત્ર અડધી શરૂઆત છે. સાચી નાણાકીય મજબૂતી એમાં છે કે તમે તેમાંથી કેટલું બચાવો છો. લાઇફસ્ટાઇલ ઇન્ફ્લેશન એ એક એવો શત્રુ છે જે ભૂલ જેવો નથી લાગતો, પણ તે તમારી સંપત્તિ બનાવવાની ક્ષમતાને મર્યાદિત કરી દે છે. એને ટાળો...

યાદ રાખો, લાંબા ગાળે તમારી સંપત્તિ એ વાત પરથી નક્કી થશે કે તમે કેટલું રોકાણ કર્યું છે, નહીં કે તમે કેટલી વૈભવી જીવનશૈલી જીવ્યા છો.