જિંદ: ભારતીય રેલવેએ આજે ઇતિહાસ રચતા દેશની પ્રથમ સ્વદેશી હાઇડ્રોજન ટ્રેનની શરૂઆત કરી દીધી છે. વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ આ ટ્રેનને લીલી ઝંડી બતાવી હરિયાણાના જિંદ રેલવે સ્ટેશનથી રવાના કરી હતી. આ ટ્રેન જિંદ અને સોનીપત વચ્ચે દોડશે, જેનું ભાડું 5 થી 26 રૂપિયા રાખવામાં આવ્યું છે. આ ટ્રેનથી શૂન્ય પ્રદૂષણ થશે. આ સાથે જ, વડાપ્રધાને 26,000 કરોડ રૂપિયાથી વધુની વિવિધ વિકાસ પરિયોજનાઓનો શિલાન્યાસ કર્યો અને તેને રાષ્ટ્રને સમર્પિત કર્યો. આ 'હાઇડ્રોજન ફોર હેરિટેજ' પરિયોજનાનો એક ભાગ છે. આ પહેલ સાથે ભારત હાઇડ્રોજન ટ્રેન ટેક્નોલોજી અપનાવનારા પસંદગીના દેશોની યાદીમાં સામેલ થઈ ગયું છે.

ભારતીય રેલવેની એક મોટી સિદ્ધિ

જિંદ અને સોનીપત વચ્ચે હાઇડ્રોજન ટ્રેનનું સંચાલન ભારતીય રેલવેની એક મોટી સિદ્ધિ છે. આ પરિયોજના રેલવેના ઇનોવેશન, ઊર્જા કાર્યક્ષમતા અને પર્યાવરણને અનુકૂળ પરિવહન પ્રત્યેના સંકલ્પને દર્શાવે છે. સાથે જ, આ સ્વચ્છ ઊર્જા અને નેટ-ઝીરો કાર્બન ઉત્સર્જનના લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરવામાં મદદરૂપ સાબિત થશે. જિંદ-સોનીપત સેક્શનને આ ઓપરેશન્સ માટે પાયલોટ રૂટ તરીકે પસંદ કરવામાં આવ્યો છે. ટ્રેન માટે જિંદમાં સ્વદેશી હાઇડ્રોજન સ્ટોરેજ અને રીફ્યુલિંગ (બળતણ ભરવાની) સુવિધા ઊભી કરવામાં આવી છે. પેટ્રોલિયમ એન્ડ એક્સપ્લોઝિવ સેફ્ટી ઓર્ગેનાઈઝેશન (PESO) એ સાઇટ પર કમ્પ્રેસ્ડ હાઇડ્રોજન ગેસના સ્ટોરેજ અને ડિસ્પેન્સિંગ માટે જરૂરી લાયસન્સ આપી દીધું છે.

પસંદગીના દેશોની યાદીમાં સામેલ થયું ભારત

હાઇડ્રોજનથી ચાલતી ટ્રેનના લોન્ચિંગ સાથે, ભારત જર્મની, જાપાન, ચીન અને અમેરિકા જેવા એવા પસંદગીના દેશોની યાદીમાં સામેલ થઈ ગયું છે જે સ્વચ્છ રેલ ટ્રાન્સપોર્ટ માટે હાઇડ્રોજનના ઉપયોગ પર કામ કરી રહ્યા છે. એક સરકારી નિવેદન અનુસાર, આ ટેક્નોલોજી હજી તેના શરૂઆતી તબક્કામાં છે. આથી અત્યારે ખૂબ જ ઓછા દેશો આવી સિસ્ટમ ચલાવી રહ્યા છે અથવા તેનું પરીક્ષણ કરી રહ્યા છે.

કેવી રીતે ચાલે છે હાઇડ્રોજન ટ્રેન

હાઇડ્રોજન ફ્યુઅલ સેલ ટેક્નોલોજી હાઇડ્રોજનનો ઉપયોગ કરીને રાસાયણિક પ્રક્રિયા (કેમિકલ રિએક્શન) દ્વારા વીજળી ઉત્પન્ન કરે છે અને તેમાંથી ઉત્સર્જન તરીકે માત્ર પાણીની વરાળ જ નીકળે છે. આ કારણોસર, તે પરંપરાગત ફોસિલ ફ્યુઅલ (અશ્મિભૂત બળતણ) આધારિત સિસ્ટમનો એક સ્વચ્છ વિકલ્પ છે. વિશ્વભરમાં ટકાઉ (સસ્ટેનેબલ) ટ્રાન્સપોર્ટ માટે હાઇડ્રોજન આધારિત રેલ સિસ્ટમને એક સારા ઉકેલ તરીકે ઝડપથી સ્વીકૃતિ મળી રહી છે. રીફ્યુલિંગ (બળતણ ભરવા)ની કામગીરી માટે એક હાઇડ્રોજન કમ્પ્રેશન સિસ્ટમ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે. આ સાથે જ, ભરોસાપાત્ર અને સુરક્ષિત કામગીરી સુનિશ્ચિત કરવા માટે જરૂરી ટેકનિકલ સપોર્ટ અને મહત્વના સ્પેરપાર્ટ્સ પણ ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવ્યા છે. એક સ્ટેન્ડબાય કમ્પ્રેસર યુનિટની વ્યવસ્થા પણ કરવામાં આવી રહી છે.