ભારત અદ્ભુત ચમત્કારો અને પૌરાણિક રહસ્યોનો દેશ છે અને હેડિંગ વાંચીને તમને પણ અચરજ તો થયું જ હશે અને સાથે સાથે એ જાણવાની તાલાવેલી પણ થઈ હશે કે આખરે એવું તે કયું છે આ મંદિર? ભારતમાં અનેક પ્રાચીન મંદિરો આવેલા છે જેમનું સ્થાપત્ય અને સ્થાપત્યકળા આજના અદ્યતન વિજ્ઞાનને પણ અચરજમાં મૂકી દે છે. આવું જ એક અલૌકિક મંદિર કર્ણાટકના ઐતિહાસિક શહેર હમ્પીમાં સ્થિત છે, જેનું નામ છે વિજયા વિઠ્ઠલ મંદિર (Vijaya Vittala Temple).

યુનેસ્કો (UNESCO)ની વર્લ્ડ હેરિટેજ સાઇટ્સમાં સામેલ આ મંદિરની સૌથી મોટી વિશેષતા એ છે કે તેના નક્કર પથ્થરના થાંભલાઓ પર માત્ર આંગળી કે હાથથી હળવી થાપ મારતાં જ સંગીતના સાત સૂર રેલાય છે. આ અજાયબીના કારણે જ તેને વિશ્વભરમાં 'મ્યુઝિકલ પિલર્સ' (Musical Pillars) કે 'સંગીતમય સ્તંભ' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

15મી સદીનું બેજોડ સ્થાપત્ય અને ઇતિહાસ:

તુંગભદ્રા નદીના કિનારે સ્થિત આ મંદિર ભગવાન વિષ્ણુના અવતાર વિઠ્ઠલને સમર્પિત છે. તેનું નિર્માણ 15મી સદીમાં વિજયનગર સામ્રાજ્યના રાજા દેવરાય બીજાના શાસનકાળમાં શરૂ થયું હતું. ત્યારબાદ મહાન રાજા કૃષ્ણદેવરાયે આ મંદિરનો વિસ્તાર કરીને તેને ભવ્ય રૂપ આપ્યું હતું. મંદિર પરિસરમાં આવેલો એક જ પથ્થરમાંથી કંડારેલો વિશાળ રથ વિશ્વભરમાં જાણીતો છે, પરંતુ દેશ-વિદેશના પર્યટકો માટે સૌથી મોટું આકર્ષણ અહીંના 56 સંગીતમય સ્તંભો છે.

56 સ્તંભોમાં છુપાયેલા છે ભારતીય વાદ્યોના સૂર:

મંદિરના મુખ્ય મંડપ (મહામંડપ) માં કુલ 56 કોતરણીવાળા સ્તંભો છે. આ દરેક મુખ્ય સ્તંભની આસપાસ સાત-સાત નાના ઉપ-સ્તંભો કંડારવામાં આવ્યા છે. આ નાના સ્તંભો પર હળવી થાપ મારતાં જ માત્ર સારેગામાપધની જ નહીં, પરંતુ વીણા, મૃદંગમ, તબલા અને ઘંટડી જેવા પારંપરિક ભારતીય વાદ્યોના અસલી રણકાર સંભળાય છે.

અંગ્રેજોએ થાંભલા કાપી નાખ્યા છતાં રહસ્ય ન ઉકેલાયું:

પોકળ હોવાની શંકા ખોટી સાબિત થઈ: શરૂઆતમાં લોકોને લાગતું હતું કે કદાચ થાંભલા અંદરથી પોલા હશે અથવા તેમાં કોઈ ધાતુ-લાકડું છુપાવેલું હશે. બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન એક અંગ્રેજ અધિકારીને શંકા ગઈ કે ભારતીયોએ આ પથ્થરોની અંદર કોઈ ગુપ્ત યંત્ર કે ટેકનોલોજી છુપાવી છે. આ ભેદ જાણવા માટે તેમણે બે થાંભલા વચ્ચેથી કપાવી નાખ્યા. જોકે, અંદર કશું જ ન મળ્યું તે સો ટકા નક્કર ગ્રેનાઇટ પથ્થર જ હતા. બ્રિટિશરો દ્વારા કપાયેલા આ બે સ્તંભ આજે પણ પરિસરમાં સાક્ષી રૂપે મોજૂદ છે.

વિજ્ઞાન અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીઓનું શું કહેવું છે?

વૈજ્ઞાનિકો અને જિયોલોજિસ્ટ્સ અનુસાર, આ સ્તંભો સામાન્ય પથ્થરોમાંથી નથી બન્યા. પ્રાચીન શિલ્પકારોએ એવા ખાસ ગ્રેનાઇટ પથ્થરો પસંદ કર્યા હતા જેમાં સિલિકા અને આયર્ન (લોખંડ) નું પ્રમાણ ખૂબ વધારે હતું. આ ધાતુયુક્ત પથ્થરોને ખાસ માપ અને ખૂણા સાથે એવી રીતે કંડારવામાં આવ્યા કે તેમાં કુદરતી રેઝોનન્સ (ધ્વનિ કંપન) પેદા થાય છે, જેના કારણે તેના પર હાથ અડાડતાં જ સંગીતમય તરંગો ઉત્પન્ન થાય છે.