નવી દિલ્હીઃ સેન્ટ્રલ બોર્ડ ઓફ સેકન્ડરી એજ્યુકેશન (CBSE) એ શાળાઓમાં ત્રણ ભાષાની નીતિ (થ્રી લેંગ્વેજ પોલિસી) અમલમાં મૂકવા માટેની માર્ગદર્શિકા જાહેર કરી છે. જો કે, ધોરણ 10 ના વર્તમાન (ચાલુ) બેચ પર આ નવી નીતિ લાગુ થશે નહીં. આનાથી બોર્ડની પરીક્ષાની તૈયારી કરી રહેલા વિદ્યાર્થીઓને મોટી રાહત મળશે.

કયા ધોરણ પર કયા નિયમો લાગુ થશે?

ધોરણ 10 ની ચાલુ બેચને મુક્તિ

ધોરણ 10 માં ભણતા વર્તમાન વિદ્યાર્થીઓ પર આ નવી પોલિસી લાગુ નહીં થાય. તેઓ પહેલાની જેમ જ પોતાના અભ્યાસ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે. જે વિદ્યાર્થીઓ અત્યારે ધોરણ 7, 8 અને 9 માં અભ્યાસ કરી રહ્યા છે, તેમણે પણ આગળ જતાં ધોરણ 10 માં ત્રીજી ભાષાની બોર્ડની પરીક્ષા આપવાની કોઈ જરૂર રહેશે નહીં.

શું છે આ થ્રી-લેંગ્વેજ પોલિસી?

જો આ થ્રી-લેંગ્વેજ પોલિસીની વાત કરીએ તો, બોર્ડ થોડા સમય પહેલાં જ આ નિયમ લાવ્યું હતું, જેને 1 જુલાઈથી દેશભરની તમામ CBSE સાથે જોડાયેલી શાળાઓમાં લાગુ કરવાનો હતો. આ નીતિ હેઠળ વિદ્યાર્થીઓને ત્રણ ભાષાઓ ભણાવવામાં આવશે, જેમાંથી બે ભારતીય ભાષાઓ હોવી ફરજિયાત છે. આ થ્રી-લેંગ્વેજ પોલિસી એવા વિદ્યાર્થીઓ પર લાગુ થશે જેઓ આ વર્ષે (2026) ધોરણ 6 માં પ્રવેશ (એડમિશન) લેશે.

નિર્ણય કેમ બદલ્યો?

CBSE ની આ પોલિસી (નીતિ) સામે સતત વિરોધ જોવા મળી રહ્યો હતો. ઘણા વિદ્યાર્થીઓ અને તેમના વાલીઓ આનો વિરોધ કરી રહ્યા હતા. બોર્ડના આ નિર્ણય સામે કેટલાય રાજ્યોએ કોર્ટના દરવાજા પણ ખખડાવ્યા હતા. આ વ્યાપક વિરોધનો સામનો કર્યા બાદ હવે CBSE એ પોતાના નિર્ણયમાં ફેરફાર કર્યો છે.

વિદેશી ભાષા પસંદ કરવાનો શું નિયમ છે?

બીજી તરફ, જો ચોથી ભાષાની વાત કરીએ તો, જે વિદ્યાર્થીઓ પહેલાથી જ બે વિદેશી ભાષાઓ ભણી રહ્યા છે, તેઓ પોતાનો આગળનો અભ્યાસ તે જ ભાષાઓમાં ચાલુ રાખી શકશે. પરંતુ નવા નિયમો મુજબ, આ વિદ્યાર્થીઓએ વિદેશી ભાષાની સાથે એક વધારાની ભારતીય ભાષાનો પણ સમાવેશ કરવો પડશે.

કયા વિદ્યાર્થીઓને મુક્તિ મળશે?

CBSE એ અમુક શ્રેણીના વિદ્યાર્થીઓને આ નિયમમાંથી મુક્તિ આપી છે. દિવ્યાંગ (CwSN) વિદ્યાર્થીઓને કાયદા મુજબ રાહત મળશે. ભારતની બહાર આવેલી CBSE શાળાઓના વિદ્યાર્થીઓ માટે ભારતીય ભાષા ભણવી ફરજિયાત રહેશે નહીં. વિદેશથી ભારત પરત ફરતા વિદેશી વિદ્યાર્થીઓને પણ ત્રીજી ભારતીય ભાષામાંથી મુક્તિ મળશે.

જો પરિવાર બીજા રાજ્યમાં રહેવા જતો રહે તો?

જો કોઈ વિદ્યાર્થીના માતા-પિતાની બદલી બીજા રાજ્યમાં થાય (કે સ્થળાંતર કરે), તો વિદ્યાર્થી પોતાની પહેલાં પસંદ કરેલી ત્રીજી ભાષા ચાલુ રાખી શકે છે. આવા કિસ્સાઓમાં શાળાએ તેના અભ્યાસની વ્યવસ્થા કરવી પડશે.

શાળાઓમાં શિક્ષકો કેવી રીતે ઉપલબ્ધ થશે?

CBSE એ જણાવ્યું છે કે શાળાઓ જરૂર પડ્યે હાલના શિક્ષકો, નિવૃત્ત (Retired) શિક્ષકો, પોસ્ટગ્રેજ્યુએટ શિક્ષકો અથવા ઓનલાઇન કે હાઇબ્રિડ માધ્યમનો ઉપયોગ કરી શકે છે.

CBSE એ શું કહ્યું?

બોર્ડનું કહેવું છે કે આ ફેરફાર રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ (NEP) 2020ને અનુરૂપ કરવામાં આવી રહ્યો છે. આનો હેતુ વિદ્યાર્થીઓ પર પરીક્ષાનો બોજ વધારવાનો નથી, પરંતુ ભારતીય ભાષાઓને પ્રોત્સાહન આપવાનો અને ભાષા શીખવાની પ્રક્રિયાને સરળ, રસપ્રદ તેમજ ઉપયોગી બનાવવાનો છે. સાથે જ બોર્ડે ખાતરી આપી છે કે આ ફેરફારથી કોઈ પણ વિદ્યાર્થીનું નુકસાન થવા દેવામાં નહીં આવે.