ગણેશ વિસર્જન દરમિયાન દરિયામાં ઉતરતા પહેલાં સાવધાન! મુંબઈના બીચ પર 'બ્લુ બોટલ જેલીફિશ'નો આતંક

મુંબઈ: આજે ગણેશોત્સવના સમાપન ટાણે મુંબઈની ગિરગાંવ ચોપાટી, દાદર, જુહુ, વર્સોવા, અકસા અને માર્વે બીચ જેવા પ્રમુખ દરિયાકિનારા પર લાખો શ્રદ્ધાળુઓ ગણપતિ બાપ્પાની પ્રતિમાઓના વિસર્જન માટે ઉમટી પડ્યા છે. જોકે, દરિયાના પાણીમાં ઉતરીને વિસર્જન કરતાં ભક્તો માટે દરિયાઈ જીવસૃષ્ટિ સાથે જોડાયેલો એક મોટો ખતરો સામે આવ્યો છે. મુંબઈના દરિયાકિનારે ચોમાસાના અંતિમ તબક્કામાં ઝેરી 'બ્લુ બોટલ જેલીફિશ' (Blue Bottle Jellyfish), જેને પોર્ટુગીઝ મેન-ઓફ-વોર (Portuguese man o' war) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તેનો ઉપદ્રવ જોવા મળી રહ્યો છે.

દર વર્ષે વિસર્જન દરમિયાન સેંકડો ભક્તો આ જેલીફિશના ડંખનો ભોગ બનતા હોય છે, જેને પગલે બીએમસી (BMC), મુંબઈ પોલીસ અને આરોગ્ય વિભાગે દરિયાકિનારે ખાસ ચેતવણી અને તબીબી વ્યવસ્થા ગોઠવી છે.

શું છે બ્લુ બોટલ જેલીફિશ અને કેમ છે આટલી જોખમી?

ઓગસ્ટ અને સપ્ટેમ્બર મહિનામાં ભારે પવન અને ઊંચા મોજાંને કારણે આ જેલીફિશ ઊંડા દરિયામાંથી કિનારા તરફ તણાઈ આવે છે. વાદળી અને પારદર્શક રંગની હોવાથી તે પાણીમાં સરળતાથી નરી આંખે દેખાતી નથી. આ જીવના લાંબા તંતુઓમાં અત્યંત ઝેરી કોષો (Nematocysts) હોય છે. દરિયામાં ઉતરતાં ભક્તોના પગ કે શરીર સાથે તેનો સહેજ પણ સ્પર્શ થાય કે તરત જ તે શરીરમાં ઝેર છોડે છે.

જેલીફિશ કરડે ત્યારે શરીરમાં કેવા લક્ષણો જોવા મળે છે?

અસહ્ય બળતરા અને તીવ્ર દુખાવો: જેલીફિશનો ડંખ લાગતાં જ ત્વચા પર વીંછી કરડ્યો હોય તેના કરતાં પણ વધુ તીવ્ર બળતરા અને અસહ્ય દુખાવો શરૂ થાય છે.
ત્વચા લાલ થવી અને ચકામા પડવા: અસરગ્રસ્ત ભાગ પર લાલ સોજા અને ચાંભા પડી જાય છે.
ગંભીર લક્ષણો: કેટલાક સંવેદનશીલ લોકો, બાળકો કે વૃદ્ધોમાં એલર્જિક રિએક્શન આવવાને લીધે ચક્કર આવવા, શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ઉલટી-ઉબકા કે બ્લડ પ્રેશર ઘટી જવા જેવી ગંભીર સ્થિતિ સર્જાઈ શકે છે.

જેલીફિશ ડંખ મારે તો તાત્કાલિક શું કરવું?

દરિયાના ખારા પાણીથી સાફ કરો: અસરગ્રસ્ત ભાગને તાત્કાલિક દરિયાના ખારા પાણીથી જ ધીમેથી ધોવો. મીઠા પાણી કે સાબુનો ઉપયોગ ભૂલથી પણ ન કરવો, કારણ કે તેનાથી તંતુઓમાં રહેલું ઝેર વધુ ઝડપથી શરીરમાં ફેલાઈ શકે છે.
હાથથી તંતુઓ ના કાઢો: જો ત્વચા પર જેલીફિશના તંતુઓ ચોંટેલા હોય, તો તેને ખુલ્લા હાથે અડકવા નહીં. કોઈ પ્લાસ્ટિક કાર્ડ, લાકડી કે ચીપિયાની મદદથી હળવેથી દૂર કરવા.
ગરમ પાણીનો શેક: સહન થઈ શકે તેવા હૂંફાળા ગરમ પાણીનો શેક કરવાથી ઝેરની અસર ઝડપથી ઓછી થાય છે અને દુખાવામાં રાહત મળે છે.
મેડિકલ કેમ્પની મુલાકાત: ગિરગાંવ ચોપાટી અને અન્ય બીચ પર બીએમસી દ્વારા ઊભા કરાયેલા પ્રાથમિક સારવાર કેન્દ્રો પર તાત્કાલિક પહોંચીને ડૉક્ટરની સલાહ મુજબ પેઈનકિલર કે એન્ટિ-એલર્જિક સારવાર લેવી.

આટલું ખાસ ધ્યાન રાખો:

* વિસર્જન માટે દરિયામાં ઉતરતી વખતે ખુલ્લા પગે જવાને બદલે ગમબૂટ અથવા મજબૂત રબરના ફૂટવેર પહેરવાનો આગ્રહ રાખવો.
* દરિયામાં કમરથી વધુ ઊંડા પાણીમાં ન જવું અને શક્ય હોય તો કિનારે હાજર લાઈફગાર્ડ્સ તથા મંડળના સ્વયંસેવકો દ્વારા તૈયાર કરાયેલા તરાફા (Barge) નો ઉપયોગ કરીને જ વિસર્જન કરવું.
* દરિયાકિનારે રેતી પર પડેલી મૃત જેલીફિશને પણ બાળકો કે કોઈપણ વ્યક્તિએ હાથ ન અડાડવો, કારણ કે મૃત અવસ્થામાં પણ તેનું ઝેર સક્રિય રહે છે.