Ahmedabad: ગુજરાત સરકારે શિક્ષણ કાયદામાં વ્યાપક ફેરફારો પ્રસ્તાવિત કર્યા છે. આ પ્રસ્તાવ મુજબ, રજિસ્ટ્રેશન વગરની શાળા ચલાવવા બદલ બે વર્ષ સુધીની જેલ અને ૧૫ લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. આ ઉપરાંત, ગેરકાયદેસર સ્ટાફની નિમણૂકો અને નિયત પ્રક્રિયા અનુસર્યા વગર શાળાઓ બંધ કરવા સામે પણ ખૂબ જ કડક દંડની જોગવાઈઓ રાખવામાં આવી છે.

આ જોગવાઈઓ ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ (સંશોધન) વિધેયક, ૨૦૨૬ (ગુજરાત વિધેયક નં. ૨૬, ૨૦૨૬) નો ભાગ છે, જે ૧૯૭૨ના ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ અધિનિયમમાં સુધારો કરવા માટે લાવવામાં આવ્યો છે. આ વિધેયક રાજ્ય વિધાનસભાના ચાલુ ચોમાસુ સત્ર દરમિયાન રજૂ થવાનું છે.

પ્રસ્તાવિત સંશોધન હેઠળ, ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડની મંજૂરી કે રજિસ્ટ્રેશન વગર શાળા ચલાવવા પર એકથી બે વર્ષની જેલ, ૧૦ લાખ રૂપિયાથી ૧૫ લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ, અથવા બંનેની સજા થઈ શકે છે. હાલની જોગવાઈમાં માત્ર ૧ લાખ રૂપિયાથી ૨ લાખ રૂપિયા સુધીના દંડની જ જોગવાઈ છે.

આ ઉપરાંત, વિધેયકમાં નિયત નિયમોનું ઉલ્લંઘન કરીને આચાર્યો, શિક્ષકો અથવા અન્ય સ્ટાફની અનધિકૃત (ગેરકાયદેસર) નિમણૂક કરવા સામેના દંડમાં પણ મોટો વધારો કરવાનો પ્રસ્તાવ મૂકવામાં આવ્યો છે. હાલમાં આ દંડ માત્ર ૧,૦00 રૂપિયા છે, જે વધારીને ૧૦ લાખ રૂપિયા કરવાનો પ્રસ્તાવ છે.

એ જ રીતે, જે સંચાલકમંડળો જરૂરી નોટિસ આપ્યા વગર અથવા બોર્ડની મંજૂરી લીધા વગર શાળા બંધ કરશે, તેમને હાલના માત્ર ૧,૦૦૦ રૂપિયાના દંડની સામે ૨૦ લાખ રૂપિયા સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. સંશોધિત જોગવાઈ મુજબ શાળા બંધ કરતા પહેલાં છ મહિના અગાઉ નોટિસ આપવી પણ અનિવાર્ય કરવામાં આવી છે.

પ્રસ્તાવિત કાયદામાં શિક્ષકો અને અન્ય શાળા કર્મચારીઓના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે પણ સુરક્ષાત્મક જોગવાઈઓ દાખલ કરવામાં આવી છે. જો શાળા સંચાલક મંડળ દ્વારા શિક્ષક કે આચાર્યને સસ્પેન્ડ (સ્થગિત) કરવામાં આવે, તો માધ્યમિક બોર્ડ દ્વારા અધિકૃત અધિકારીને મંજૂરી (રેટિફિકેશન) માટે મોકલવો પડશે. આ અધિકારીએ ૪૫ દિવસની અંદર આ મામલે નિર્ણય લેવો પડશે, જો આમ નહીં થાય તો તે સસ્પેન્શન આપોઆપ રદ થઈ જશે.

અન્ય એક મહત્વપૂર્ણ જોગવાઈ દિવ્યાંગ (અશક્ત) વિદ્યાર્થીઓ સાથે સંબંધિત છે. આ વિધેયકમાં "સ્પેશિયલ એજ્યુકેટર" ની ઔપચારિક વ્યાખ્યા આપવામાં આવી છે અને શાળાઓમાં તેમની નિમણૂક કરવાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. સ્પેશિયલ એજ્યુકેટર માટે રિહેબિલિટેશન કાઉન્સિલ ઓફ ઈન્ડિયા (RCI) દ્વારા માન્યતા પ્રાપ્ત અભ્યાસક્રમોની લાયકાત હોવી અનિવાર્ય રહેશે.

આ વિધેયક સરકારની ગ્રાન્ટ મેળવતી ખાનગી માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શાળાઓને પણ કાનૂની માળખામાં વધુ સ્પષ્ટપણે આવરી લેવાનો પ્રયાસ કરે છે, જેમાં શિક્ષકો, આચાર્યો અને બિન-શૈક્ષણિક સ્ટાફની ભરતી, લાયકાત અને સેવાની શરતો આવરી લેવામાં આવી છે. આવી સંસ્થાઓમાં ભરતી પણ રાજ્ય સરકારની અનામત નીતિને આધીન રહેશે.

આ ઉપરાંત, આ કાયદામાં ગુજરાત માધ્યમિક અને ઉચ્ચતર માધ્યમિક શિક્ષણ બોર્ડની ચૂંટાયેલી સભ્યપદ રચનામાં પણ ફેરફાર કરવાનો પ્રસ્તાવ છે. સંશોધિત માળખા હેઠળ, નોન-ગ્રાન્ટેડ શાળાઓના સંચાલકો અને કર્મચારીઓના પ્રતિનિધિઓ તેમજ અન્ય નિર્ધારિત હિસ્સેદારો બોર્ડની ચૂંટણીઓમાં ભાગ લેવા માટે પાત્ર બનશે.

આ સંશોધનોનો ઉદ્દેશ્ય શાળાઓ પર નિયમનકારી દેખરેખને મજબૂત કરવાનો, અનધિકૃત શૈક્ષણિક પ્રવૃત્તિઓ અને નિમણૂકોને અટકાવવાનો, શાળાના કર્મચારીઓના સેવાયિક હિતોનું રક્ષણ કરવાનો અને દિવ્યાંગ વિદ્યાર્થીઓ માટે વધુ સારી સહાય સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.