(અમારા પ્રતિનિધિ તરફથી)

મુંબઈ: મહારાષ્ટ્રમાં છેલ્લા પાંચ વર્ષમાં દહેજ સંબંધિત ગુનાઓમાં ઘટાડો થયો છે, મંત્રી પંકજ ભોયરે સોમવારે જણાવ્યું હતું કે રાજ્ય સરકારે તકેદારી સમિતિઓ અને વિશેષ તપાસ ટીમો દ્વારા આ પ્રથા સામે કડક કાર્યવાહી વધુ તીવ્ર બનાવી છે.

રાજ્ય વિધાનસભામાં ધ્યાન ખેંચવાના પ્રસ્તાવનો જવાબ આપતા, ભોયરે જણાવ્યું હતું કે દહેજ સંબંધિત ગુનાઓ 2022માં 180 કેસથી ઘટીને 2025માં 138 થયા છે.

તેમણે ધ્યાન દોર્યું હતું કે રાજ્યે મહિલા અને બાળ વિકાસ વિભાગ દ્વારા સૂચિત મહારાષ્ટ્ર દહેજ પ્રતિબંધ નિયમો, 2003 દ્વારા દહેજ વિરોધી કાયદો લાગુ કર્યો છે.

તેમણે સરકાર દ્વારા લેવામાં આવેલા પગલાંઓની યાદી આપી, જેમાં આવા કેસોની દેખરેખ માટે રાજ્ય, જિલ્લા અને તાલુકા સ્તરે દહેજ પ્રતિબંધ અધિકારીઓની નિમણૂંક અને મહિલાઓ અને બાળકો સામેના ગુનાઓને રોકવા માટે કાર્યરત વધારાના ડિરેક્ટર જનરલ રેન્કના અધિકારીની આગેવાની હેઠળ પોલીસમાં એક અલગ પાંખનો સમાવેશ થાય છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે દહેજ ઉત્પીડન અને ઘરેલુ હિંસાની ફરિયાદોના નિરાકરણ માટે મહિલા હેલ્પલાઇન, ભરોસા સેલ, તકેદારી સમિતિઓ અને ખાસ પોલીસ તપાસ ટીમો જેવી પદ્ધતિઓ સ્થાપિત કરવામાં આવી છે.

દહેજ સંબંધિત ગુનાઓનો ડેટા શેર કરતા તેમણે જણાવ્યું હતું કે 2021માં 172 કેસ નોંધાયા હતા જેમાં 534 ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને 2022માં 180 કેસ નોંધાયા હતા જેમાં 515 ધરપકડ કરવામાં આવી હતી.

2023માં 170 કેસ નોંધાયા હતા અને 381 લોકોની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, 2024માં 139 કેસ નોંધાયા હતા અને 234 ધરપકડ કરવામાં આવી હતી અને 2025માં 138 કેસ નોંધાયા હતા જેમાં 313 ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, એમ ભોયરે જણાવ્યું હતું.

તેમણે કહ્યું કે કલેક્ટરના નેતૃત્વ હેઠળની જિલ્લા સ્તરીય સમિતિઓ દહેજ પ્રથાઓ સામે કાર્યવાહી અને ઘરેલુ હિંસાથી મહિલાઓના રક્ષણ અધિનિયમ, 2005 હેઠળ કેસોની સમીક્ષા કરવા માટે સંકલન કરે છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે મહારાષ્ટ્રમાં 26 નવેમ્બરને દહેજ વિરોધી દિવસ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે, અને બીજી ડિસેમ્બર સુધીના આગામી સાત દિવસો દહેજ વિરોધી સપ્તાહ તરીકે ઉજવવામાં આવે છે, જે દરમિયાન જનજાગૃતિ કાર્યક્રમોનું આયોજન કરવામાં આવે છે.

ચર્ચા દરમિયાન, ઘણા વિધાનસભ્યોએ દહેજ ઉત્પીડન અને ન્યાયમાં વિલંબ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી.

કોંગ્રેસના જ્યોતિ ગાયકવાડે નોંધ્યું હતું કે કાનૂની જોગવાઈઓ હોવા છતાં, દહેજ સંબંધિત ગુનાઓ એક ગંભીર સામાજિક સમસ્યા છે અને રાજ્યમાં દહેજ ઉત્પીડન અને દહેજ મૃત્યુ અંગે જિલ્લાવાર ડેટા માંગ્યો હતો. 

તેમણે આવા કેસોમાં પોલીસ તપાસનો સમયગાળો અને પ્રક્રિયા ઝડપી બનાવવા માટે લેવામાં આવેલા પગલાં વિશે પણ પૂછ્યું.

એનસીપીના વિધાનસભ્ય પ્રકાશ સોલંકેએ ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં આ સમસ્યાઓ વિશે વાત કરી જ્યાં સામાજિક અને આર્થિક પરિબળોને કારણે ઘણા પુરુષો અપરિણીત રહે છે.

તેમણે આરોપ લગાવ્યો કે કેટલાક કિસ્સાઓમાં કપટી લગ્ન ગોઠવવામાં આવે છે, જ્યાં સ્ત્રી પૈસા પડાવવા માટે અનેક પુરુષો સાથે લગ્ન કરે છે, અને પૂછ્યું કે શું સરકાર આવા મુદ્દાઓને સંબોધશે.

ભાજપના વિક્રમ સાતપુતેએ કેટલાક કિસ્સાઓમાં કાયદાના દુરુપયોગ અંગે ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી અને આરોપ લગાવ્યો હતો કે ક્યારેક પરિવારોને ધમકાવવા માટે ખોટી ફરિયાદોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે અને સવાલ કર્યો હતો કે શું સરકાર દહેજ પ્રતિબંધ અધિકારીઓ દ્વારા નિયમિત ત્રિમાસિક અહેવાલો રજૂ કરવાની ખાતરી કરશે.

કોંગ્રેસના નીતિન રાઉતે એમ પણ નોંધ્યું હતું કે કાયદા અને જાગૃતિ અભિયાનો હોવા છતાં, પીડિતો ફરિયાદો સાથે પોલીસ સ્ટેશનનો સંપર્ક કરવામાં અચકાય છે.

તેમણે પૂછ્યું હતું કે શું સરકાર દહેજ ઉત્પીડનના કેસોને ઝડપી બનાવવા અને ફરિયાદો નોંધવાનો ઇનકાર કરનારા પોલીસ અધિકારીઓ સામે કડક પગલાં લેવાનું વિચારશે.

પ્રધાને તેમના જવાબમાં કહ્યું હતું કે દહેજ ઉત્પીડન એક સામાજિક સમસ્યા છે જેમાં સમાજ અને કાયદા ઘડનારાઓની ભાગીદારીની જરૂર છે અને ગૃહને ખાતરી આપી હતી કે સભ્યો દ્વારા કરવામાં આવેલા સૂચનોની તપાસ કરવામાં આવશે અને યોગ્ય પગલાં લેવામાં આવશે.