અંકિત દેસાઈ
ઉનાળાનો આરંભ થતાં જ આકાશમાંથી અગનગોળા વરસવા લાગે છે. પ્રકૃતિ જાણે રૌદ્ર સ્વરૂપ ધારણ કરે છે. આ ઋતુમાં દરેક જીવમાત્ર પરેશાન હોય છે, પરંતુ પુરુષો માટે ઉનાળો એક વિશેષ પ્રકારનો પડકાર લઈને આવે છે. મોટાભાગના પુરુષોનું કાર્યક્ષેત્ર ઘરની બહાર હોય છે, જેને કારણે તેમણે સીધો સૂર્યપ્રકાશ, ધૂળ, પ્રદૂષણ અને અસહ્ય ગરમીનો સામનો કરવો પડે છે. સવારથી સાંજ સુધી ભાગદોડ ભરેલી જિંદગીમાં પુરુષો અવારનવાર પોતાના સ્વાસ્થ્યની અવગણના કરતા હોય છે, જે લાંબા ગાળે ગંભીર સમસ્યાઓનું કારણ બની શકે છે.
ઉનાળાની આ ઋતુમાં પુરુષ માટે પોતાની ત્વચા, આહાર અને માનસિક શાંતિ પર ધ્યાન આપવું અનિવાર્ય બની જાય છે. ગરમીની સીધી અસર શરીરના તાપમાન નિયમન તંત્ર પર પડે છે, જેનાથી ડિહાઈડ્રેશન, લૂ લાગવી અને શારીરિક થાક જેવાં લક્ષણ જોવા મળે છે. ખાસ કરીને જે પુરુષો બાઈક પર મુસાફરી કરે છે અથવા ફિલ્ડ વર્ક સાથે જોડાયેલા છે તેમના માટે સૂર્યનાં અલ્ટ્રાવાયોલેટ કિરણો ત્વચાને ગંભીર નુકસાન પહોંચાડે છે.
ત્વચાની સંભાળની વાત કરીએ તો, સામાન્ય રીતે પુરુષોમાં એવી માન્યતા હોય છે કે સ્કીન કેર માત્ર મહિલાઓ માટે છે, પરંતુ આ એક મોટી ભૂલ છે. પુરુષોની ત્વચા મહિલાઓની સરખામણી એ વધુ તેલીય અને જાડી હોય છે, જે ગરમીમાં પરસેવા અને ધૂળને કારણે જલ્દી ગંદી થાય છે. ઉનાળામાં ટેનિંગ, ખીલ અને રેશિઝની સમસ્યા સામાન્ય છે.
આથી જ, બહાર નીકળતા પહેલા સારા સનસ્ક્રીનનો ઉપયોગ અને દિવસમાં બે વાર ચહેરો સાફ કરવો અત્યંત જરૂરી છે. માત્ર સાબુથી મોઢું ધોઈ લેવાથી ત્વચાના ઊંડા છિદ્રો સાફ થતા નથી, જેના કારણે ત્વચા નિસ્તેજ દેખાવા લાગે છે. કપડાંની પસંદગીમાં પણ પુરુષોએ જાગૃત રહેવાની જરૂર છે. સિન્થેટિક કે ટાઈટ કપડાંને બદલે સુતરાઉ અને આછા રંગનાં વો પહેરવાથી શરીરને શ્વાસ લેવાની જગ્યા મળે છે અને પરસેવો જલ્દી સુકાય છે, જે ચામડીના રોગો અને દુર્ગંધથી બચાવે છે.
ખાનપાન એ ઉનાળામાં ટકી રહેવા માટેનો સૌથી મહત્ત્વનો સ્તંભ છે. પુરુષ ઘણીવાર કામની વ્યસ્તતામાં પાણી પીવાનું ભૂલી જાય છે અથવા તો ઠંડા પીણાં અને વધુ પડતી ચા-કોફીનો સહારો લે છે. હકીકતમાં, કેફીન અને ખાંડયુક્ત પીણાં શરીરને અંદરથી વધુ ડિહાઈડ્રેટ કરે છે.
ઉનાળામાં કુદરતી ઠંડક આપતા પદાર્થો જેવા કે છાશ, લીંબુ શરબત, નારિયેળ પાણી અને પુષ્કળ પ્રમાણમાં સાદું પાણી અમૃત સમાન છે. બપોરના ભોજનમાં હળવો ખોરાક, કાકડી, ડુંગળી અને દહીંનો સમાવેશ કરવાથી શરીરનું તાપમાન જળવાઈ રહે છે. ખાસ કરીને ડુંગળીનું સેવન લૂ સામે રક્ષણ આપવા માટે જાણીતું છે. તળેલું અને મસાલેદાર ભોજન પાચનતંત્ર પર ભાર વધારે છે, જે ગરમીમાં એસિડિટી અને અસ્વસ્થતા પેદા કરે છે. જો તમે ઓફિસમાં હોવ કે રસ્તા પર, તમારી સાથે પાણીની બોટલ રાખવી એ પ્રાથમિકતા હોવી જોઈએ.
શારીરિક સ્વાસ્થ્યની સાથે માનસિક સ્થિતિ પર પણ ઉનાળાની નકારાત્મક અસર જોવા મળે છે. અસહ્ય ગરમી અને પરસેવાને કારણે સ્વભાવમાં ચીડિયાપણું આવવું સ્વાભાવિક છે. ટ્રાફિક અને કામના ટેન્શનમાં જ્યારે ગરમી ભળે છે ત્યારે બ્લડ પ્રેશર વધવાની શક્યતા રહે છે.
આ સમયગાળામાં પુરુષ માટે પૂરતી ઊંઘ ખૂબ જરૂરી છે. રાત્રે વહેલા સૂઈ જવાથી અને સવારે વહેલા ઊઠીને કસરત કે પ્રાણાયામ કરવાથી શરીરની ગરમી સહન કરવાની ક્ષમતા વધે છે. કસરત કરતી વખતે એ ધ્યાન રાખવું જોઈએ કે વધુ પડતો શ્રમ ન પડે, કારણ કે ઉનાળામાં હૃદય પર દબાણ વધતું હોય છે. ઠંડા પાણીએ સ્નાન કરવાથી સ્નાયુઓને આરામ મળે છે અને દિવસભરનો થાક ઊતરી જાય છે.
વ્યક્તિગત સ્વચ્છતા એટલે કે પર્સનલ હાઈજીન એ ઉનાળામાં પુરુષ માટે સૌથી મોટો પડકાર છે. જનનાંગોની આસપાસ પરસેવો જમા થવાથી ફંગલ ઈન્ફેક્શન થવાનું જોખમ રહે છે, જે પુરુષોમાં ખૂબ સામાન્ય છે. આ માટે હવાની અવરજવર થઈ શકે તેવા આંતરવો અને એન્ટી-ફંગલ પાવડરનો ઉપયોગ હિતકારી છે. સાથે જ, વાળ અને દાઢીની સફાઈ પણ એટલી જ મહત્ત્વની છે.
ઉનાળામાં લાંબી દાઢીમાં પરસેવો ભરાઈ રહેવાથી ખંજવાળ અને ત્વચાની એલર્જી થઈ શકે છે, તેથી તેને નિયમિત ટ્રીમ કરવી કે સાફ રાખવી સલાહભર્યું છે. પગની સ્વચ્છતા પણ ભૂલવી જોઈએ નહીં. લાંબો સમય મોજા અને શૂઝ પહેરી રાખવાથી પગમાં દુર્ગંધ અને ઈન્ફેક્શન થઈ શકે છે.
ઉનાળાની બપોરે જો શક્ય હોય તો બહાર નીકળવાનું ટાળવું, પરંતુ વ્યવસાયિક જવાબદારીઓ ને કારણે તે હંમેશાં શક્ય હોતું નથી. આવા સમયે સૂર્યના સીધા તાપથી બચવા માટે ટોપી,ચશ્મા (સનગ્લાસ) અને રૂમાલનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. આંખોનું રક્ષણ પણ ખૂબ જરૂરી છે, કારણ કે લૂની અસરથી આંખોમાં બળતરા અને લાલાશ આવી શકે છે. દિવસના અંતે, ઘરે પરત ફર્યા પછી તરત જ ઠંડું પાણી પીવાને બદલે થોડી વાર શરીરને સામાન્ય તાપમાન પર આવવા દેવું જોઈએ.
ઉનાળો માત્ર એક ઋતુ નથી, પણ પોતાની જાત પ્રત્યે વધુ સભાન બનવાની તક છે. જો પુરુષો આવી અનેક નાની નાની વાતનું ધ્યાન રાખે, જેમ કે નિયમિત પાણી પીવું, યોગ્ય આહાર લેવો અને ત્વચાનું રક્ષણ કરવું તો તે આ આકરી ઋતુમાં પણ પોતાની કાર્યક્ષમતા અને સ્ફૂર્તિ જાળવી શકે છે. અંતે, સ્વસ્થ શરીર જ ગમે તેવા કપરા વાતાવરણ સામે લડવાની શક્તિ આપે છે માટે પોતાની સંભાળ રાખવી એ જવાબદારી છે, માત્ર પસંદગી નહીં.
