ભાટી એન.

ઘઉં એટલે બે રંગ ધારણ કરે. પ્રથમ લીલા છમ તેના પર્ણ પણ સમયાંતરે તેમાં ડુંડી ઉપર આવે તે પણ લીલી હોય ત્યારે વસંત તેમાં લાગે નિરખવા લાગે, પણ જેમ જેમ ઘઉં પાકતા જાય તેમ તેમ કલર બદલે અને જાણે પાનખર આવી હોય તેમ ખાખી બની જાય! અને કઠણ બની પાકી ગયેલ ઘઉંને પહેલા લણતા. હવે તો આધુનિક મશીન આવતા ફટાફટ ઊભા પાક પર આ મશીન ચાલે અને ઘઉં જુદા અને ડાળખા જુદા થઈ જાય છે. 

ઘઉં વિશ્વ અને ભારતનું અગ્રણી ધાન્ય પાક છે, જે દૈનિક આહારમાં પ્રોટીન (આશરે 12-13 ટકા), કાર્બોહાઇડ્રેટ્સ અને ફાઇબરનો મુખ્ય સ્ત્રોત છે. રવી સીઝનમાં વવાતા આ પાક માટે 15 નવેમ્બરથી 25 નવેમ્બરનો સમય વાવેતર માટે શ્રેષ્ઠ છે.

ઘઉં એ ગુજરાતનો મુખ્ય શિયાળુ પાક છે, જે માટે મધ્યમ કાળી કે ગોરાડુ જમીન અને 15 નવેમ્બર થી 25 નવેમ્બર (મહત્તમ 10 ડિસેમ્બર સુધી) નો સમય વાવણી માટે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

ઘઉંનું મુખ્ય વૈજ્ઞાનિક નામ ટ્રિટિકમ એસ્ટિવમ (Triticum aestivum) છે, જેને સામાન્ય રીતે બ્રેડ વ્હીટ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. ઘઉંનો ઉપયોગ: રોટલી, બ્રેડ, સોજી (સુજી), સેંવૈયા વગેરે બનાવવા માટે થાય છે, તે સમગ્ર વિશ્વમાં અને ભારતમાં સૌથી વધુ લેવાતા પાકોમાંનું એક છે, જેનો મુખ્ય ઉપયોગ લોટ બનાવવા માટે થાય છે.

ઘઉં (Triticum spp.) એ વિશ્વભરમાં વાવવામાં આવતો ઘાસ પ્રકારનો પાક છે. ઘઉંએ માનવજાતના ખોરાક તરીકે વપરાશમાં આવતો ખૂબ જ અગત્યનો ધાન્ય વર્ગનો પાક છે. ભારતમાં ઘઉંની ત્રણ પ્રજાતિ ટ્રીટીકમ એસ્ટીવમ (પિયત), ટ્રીટીકમ ડયુરમ (બિનપિયત) ગુજરાતમાં ઘઉંનું ઉત્પાદન ઘણા જિલ્લામાં પુષ્કળ પ્રમાણમાં થાય છે. ઘઉં એક એવું ઘાસ છે જે સામાન્ય રીતે તેના બીજ માટે વાવવામાં આવે છે અને લણવામાં આવે છે, જે એક અનાજ છે. તે બ્રેડ, પાસ્તા, પેનકેક, બિયર અને અન્ય દારૂ, પશુધનના ચારા અને બીજી ઘણી વસ્તુઓમાં મુખ્ય ઘટક છે.

ઘઉં અન્ય કોઈ પણ ખાદ્ય પાક (220.7 મિલિયન હેક્ટર અથવા 2021માં 545 મિલિયન એકર) કરતાં વધુ જમીન પર ઉગાડવામાં આવે છે. ઘઉંનો વિશ્વ વેપાર અન્ય તમામ પાકોના સંયુક્ત પાક કરતાં વધારે છે. ગુજરાતમાં મુખ્યત્વે ભાલીયા (દાઉદખાની), લોકવન, ટુકડા (બંસી) અને શરબતી ઘઉં લોકપ્રિય છે, જે રોટલી, બ્રેડ અને પાસ્તા માટે શ્રેષ્ઠ ગણાય છે. આ જાતોમાં પ્રોટીન, ગ્લુટેન અને સ્વાદના આધારે ભિન્નતા જોવા મળે છે, જેમાં ભાલ વિસ્તારના ભાલીયા ઘઉં તેમના વિશિષ્ટ સ્વાદ અને સુગંધ માટે જાણીતા છે.