ગાંધીનગર: ગુજરાત સરકારે ખેડૂતોના ડેટાની સુરક્ષા માટે કૃષિ, ખેડૂત કલ્યાણ અને સહકાર વિભાગમાં 'ડિપાર્ટમેન્ટલ ડેટા કમિટી' (DDC) ની રચના કરી છે.
ભારત સરકારના ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ, 2023 (DPDP એક્ટ) ની જોગવાઈઓને અનુરૂપ, રાજ્ય સરકારે ખેડૂતોના વ્યક્તિગત, નાણાકીય અને કૃષિ સંબંધિત ડેટાને સુરક્ષિત રાખવા માટે પગલાં લીધાં છે, જેથી સુનિશ્ચિત કરી શકાય કે આ ડેટાનો ઉપયોગ માત્ર તેમની સંમતિથી અને નિર્ધારિત નિયમો અનુસાર જ થાય. એક અખબારી યાદીમાં જણાવ્યા અનુસાર, ડિપાર્ટમેન્ટલ ડેટા કમિટી (DDC) કૃષિ વિભાગ, તેની સંલગ્ન બોર્ડ-કોર્પોરેશનો અને કૃષિ યુનિવર્સિટીઓમાં ડેટાના વૈજ્ઞાનિક, સુરક્ષિત અને પારદર્શક સંચાલન પર દેખરેખ રાખશે.
ખેડૂતોના હિતોને પ્રાધાન્ય
ડિજિટલ યુગમાં, ખેડૂતોનો ડેટા તેમની જમીન અને પાક જેટલો જ મૂલ્યવાન છે. આ ડેટાની સુરક્ષા એ સુનિશ્ચિત કરશે કે સરકારી યોજનાઓનો લાભ યોગ્ય લાભાર્થીઓ સુધી પહોંચે અને સાથે જ છેતરપિંડી તેમજ દુરુપયોગની શક્યતાઓ ઓછી થાય.
ડેટા ગવર્નન્સ પર દેખરેખ માટે ઉચ્ચ સ્તરીય સમિતિ
આ સમિતિનું નેતૃત્વ કૃષિ, ખેડૂત કલ્યાણ અને સહકાર વિભાગના અધિક મુખ્ય સચિવ, અગ્ર સચિવ અથવા સચિવ કરશે. તેના સભ્યોમાં ડિપાર્ટમેન્ટલ ડેટા ઓફિસર, મેમ્બર સેક્રેટરી, ચીફ ઇન્ફોર્મેશન સિક્યુરિટી ઓફિસર (CISO), ડેપ્યુટી ડિરેક્ટર (IT), ICT ઓફિસર, લીગલ ઓફિસર, IT એક્સપર્ટ અને વિભાગ હેઠળ આવતા તમામ બોર્ડ, કોર્પોરેશનો, કૃષિ યુનિવર્સિટીઓ તથા તાબાની કચેરીઓના વડાઓનો સમાવેશ થશે.
ડેટાનું વૈજ્ઞાનિક વર્ગીકરણ
કૃષિ વિભાગ તેના તમામ ડેટાસેટ્સને પાંચ શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરશે— ઓપન (ખુલ્લો), શેરેબલ (શેર કરી શકાય તેવો), રિસ્ટ્રિક્ટેડ (મર્યાદિત), સેન્સિટિવ (સંવેદનશીલ) અને નેગેટિવ લિસ્ટ (નકારાત્મક સૂચિ). આનાથી ખેડૂતો સાથે હવામાનની માહિતી, ખેતીની ટેકનિકો અને બજારના ભાવો જેવી ઉપયોગી માહિતી શેર કરી શકાશે, જ્યારે તેમની વ્યક્તિગત, બેંકિંગ અને અન્ય ગોપનીય માહિતીને 'સેન્સિટિવ' શ્રેણી હેઠળ સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રાખવામાં આવશે.
કેન્દ્ર સરકારના DPDP એક્ટનું કડક પાલન
આ સમિતિ સુનિશ્ચિત કરશે કે ખેડૂતોના ડેટાનું સંચાલન 'ડિજિટલ પર્સનલ ડેટા પ્રોટેક્શન એક્ટ, 2023' (DPDP એક્ટ) અને સરકારના અન્ય લાગુ પડતા નિયમો અનુસાર જ થાય. આનાથી ખેડૂતોની વ્યક્તિગત માહિતી અનધિકૃત ઉપયોગ સામે સુરક્ષિત રહેશે અને સાથે જ ડેટા સુરક્ષા માટે મજબૂત કાનૂની રક્ષણ પણ મળશે.
ખેડૂતોની સંમતિ વિના ડેટાનો ઉપયોગ નહીં
આ નવું માળખું 'કન્સેન્ટ મેનેજમેન્ટ' (સંમતિ સંચાલન) ને સર્વોચ્ચ અગ્રતા આપે છે. ખેડૂતોના ડેટાનો ઉપયોગ માત્ર તેમની સંમતિથી જ કરવામાં આવશે, અને દરેક સંમતિનો સુરક્ષિત, ઓડિટ કરી શકાય તેવો અને ટ્રેક કરી શકાય તેવો (traceable) રેકોર્ડ રાખવામાં આવશે. સંમતિ સંબંધિત જોગવાઈઓના કોઈપણ ઉલ્લંઘનની જાણ તાત્કાલિક સ્ટેટ ડેટા ઓથોરિટી (SDA) ને કરવામાં આવશે.
ડેટા લીક (ઉલ્લંઘન) ના કિસ્સામાં તાત્કાલિક પગલાં
સમિતિ કોઈપણ સુરક્ષા સંબંધિત ઘટના અથવા ડેટા લીક (ડેટા બ્રીચ) પર સતત નજર રાખશે. ખેડૂતોના ડેટાની મજબૂત સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે, આવી કોઈપણ ઘટનાની જાણ તાત્કાલિક રાજ્યના મુખ્ય ડેટા ઓફિસર (સ્ટેટ ચીફ ડેટા ઓફિસર) અને અન્ય સક્ષમ સત્તાધિકારીઓને ત્વરિત પગલાં લેવા માટે કરવામાં આવશે.
ખેડૂતો માટે વધુ અસરકારક યોજનાઓ
સુરક્ષિત અને પ્રમાણિત ડેટાની ઉપલબ્ધતાથી કૃષિ ક્ષેત્રે વધુ સારા સંશોધન અને સચોટ નિર્ણયો લેવામાં મદદ મળશે. આનાથી ખેડૂત કલ્યાણ યોજનાઓને વધુ અસરકારક, લક્ષિત (targeted) અને ખેડૂતોની વાસ્તવિક જરૂરિયાતોને અનુરૂપ બનાવવામાં મદદ મળશે.
નવી વ્યવસ્થાથી ખેડૂતોને શું ફાયદો થશે?
ખેડૂતોની વ્યક્તિગત, બેંકિંગ અને અન્ય સંવેદનશીલ માહિતી સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત રહેશે.
મજબૂત ડેટા ગવર્નન્સ ડેટાના દુરુપયોગ, અનધિકૃત ઉપયોગ (unauthorised access) અને સાયબર જોખમોને રોકવામાં મદદ કરશે.
કૃષિ નીતિઓ અને કલ્યાણકારી યોજનાઓ પ્રમાણિત ડેટા અને વૈજ્ઞાનિક વિશ્લેષણ પર આધારિત હશે.
કૃષિ સબસિડી, પાક વીમો, આપત્તિ રાહત અને અન્ય સરકારી સહાયનું વિતરણ વધુ પારદર્શક, કાર્યક્ષમ અને સચોટ બનશે.
