આપણે બધાએ ક્યારેકને ક્યારેક માર્ક કર્યું હશે કે પાણીની બોટલ કે જાર પર 'એક્સપાયરી ડેટ' (Expiry Date) લખેલી હોય છે. સામાન્ય રીતે આપણને એવું લાગે કે આ ડેટ પછી પાણી ખરાબ થઈ જતું હશે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે હકીકતમાં આ તારીખ પાણી માટે નથી, પણ તે બોટલ માટે હોય છે? ચાલો, આ રસપ્રદ વિષય પરથી પડદો ઉઠાવીએ.
પાણી ક્યારેય એક્સપાયર થતું નથી
સૌપ્રથમ એ સમજવું જરૂરી છે કે પાણી એક કુદરતી તત્વ છે. જો પાણીને યોગ્ય રીતે શુદ્ધ કરીને પેક કરવામાં આવ્યું હોય, તો તે પોતે ક્યારેય એક્સપાયર થતું નથી. જો પાણીને સ્વચ્છ જગ્યાએ અને સીધા સૂર્યપ્રકાશથી દૂર રાખવામાં આવે, તો તે વર્ષો સુધી પીવાલાયક રહી શકે છે. તો પછી બોટલ પર એક્સપાયરી ડેટ શા માટે લખવામાં આવે છે?
સંઘર્ષ બોટલ સાથે છે, પાણી સાથે નહીં
પાણીની બોટલો મોટાભાગે 'PET' (Polyethylene Terephthalate) પ્લાસ્ટિકમાંથી બનાવવામાં આવે છે. વિજ્ઞાન કહે છે કે જ્યારે આ પ્લાસ્ટિકની બોટલો લાંબા સમય સુધી ભરેલી રહે છે, ત્યારે તે સમય જતાં પાણીમાં ભળવા લાગે છે.
કેમિકલ રિલીઝ: બોટલ પર છાપેલી એક્સપાયરી ડેટ એ વાતનો સંકેત છે કે તે સમય પછી બોટલનું પ્લાસ્ટિક ધીમે ધીમે ક્ષીણ થવા લાગશે. આ પ્રક્રિયા દરમિયાન પ્લાસ્ટિકમાંથી હાનિકારક કેમિકલ્સ પાણીમાં ભળી શકે છે.
સ્વાદ અને ગંધમાં ફેરફાર: એક્સપાયરી ડેટ પછી પાણીનો સ્વાદ બદલાઈ શકે છે અથવા તેમાંથી પ્લાસ્ટિક જેવી ગંધ આવી શકે છે.
બેક્ટેરિયાનું જોખમ: જો બોટલ એકવાર ખોલી નાખવામાં આવે, તો તે પર્યાવરણના સંપર્કમાં આવે છે. ત્યારબાદ તેમાં બેક્ટેરિયા અને ફૂગ પેદા થવાની શક્યતા વધી જાય છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે.
તમારે શું ધ્યાન રાખવું જોઈએ?
સૂર્યપ્રકાશથી બચાવો: પ્લાસ્ટિકની બોટલને ક્યારેય સીધા તડકામાં ન રાખો. ગરમીના કારણે પ્લાસ્ટિક જલ્દી ઓગળે છે અને કેમિકલ્સ પાણીમાં વધુ ઝડપથી ભળે છે.
બોટલનો ફરીથી ઉપયોગ (Reuse): આપણે ઘણીવાર પાણીની ખાલી બોટલોને રિફિલ કરીને ફરી વાપરીએ છીએ. આ બાબતે સાવધ રહેવું જોઈએ, કારણ કે આવી બોટલો લાંબા ગાળાના ઉપયોગ માટે બનેલી હોતી નથી. તેમાં બેક્ટેરિયા જલ્દી ઘર કરી લે છે.
એક્સપાયરી ડેટ તપાસો: ખરીદી કરતી વખતે બોટલ પરની એક્સપાયરી ડેટ જરૂર તપાસો, ખાસ કરીને જો તે લાંબા સમયથી સ્ટોર કરેલી હોય.
યાદ રાખો કે પાણીની બોટલ પર લખેલી તારીખ એ પાણીની 'શુદ્ધતા'ની અંતિમ તારીખ નથી, પરંતુ તે બોટલના પ્લાસ્ટિકની 'સલામતી'ની ગેરંટી છે. તેથી, બોટલની મુદત પૂરી થઈ ગયા પછી તેમાં રહેલું પાણી પીવું સ્વાસ્થ્ય માટે હિતાવહ નથી. શક્ય હોય ત્યાં સુધી કાચ કે સ્ટીલની બોટલનો ઉપયોગ કરવો એ ઉત્તમ વિકલ્પ છે.
