નવી દિલ્હીઃ અમેરિકા અને ઈઝરાયેલે સંયુક્ત ઓપરેશનના ભાગરૂપે ઈરાન વિરુદ્ધ સૈન્ય કાર્યવાહી શરૂ કરી હતી, પરંતુ ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન બેન્જામિન નેતન્યાહૂએ અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પની ગુરુવારની જાહેરાત પર આશ્ચર્ય વ્યક્ત કર્યું હતું. કારણ કે આ અંગે અમેરિકાએ તેમને પહેલાં કોઈ માહિતી આપી ન હતી.

ખરેખર તો, ટ્રમ્પે ગુરુવારે દાવો કર્યો હતો કે ઈરાનના નેતૃત્વએ એક સમજૂતી પત્ર (MoU)ના મુસદ્દાને મંજૂરી આપી દીધી છે. આનાથી 60 દિવસના યુદ્ધવિરામ (સંઘર્ષ-વિરામ), હોર્મુઝ જળમાર્ગને ફરીથી ખોલવા અને તેહરાનના પરમાણુ કાર્યક્રમ પર નવી મંત્રણાનો રસ્તો ખુલી શકે છે. આ જ ઘટનાક્રમના આધારે ટ્રમ્પે જણાવ્યું કે તેમણે ઈરાન વિરુદ્ધ આયોજિત અમેરિકી હુમલાઓને રદ્દ કરી દીધા છે.

અમેરિકામાં આ મામલાની જાણકારી ધરાવતા એક સૂત્રએ જણાવ્યું કે ટ્રમ્પ દ્વારા પ્રસ્તાવિત સમજૂતીનો ખુલાસો કરવામાં આવ્યો તે પહેલાં નેતન્યાહૂને આ અંગે કોઈ જ માહિતી ન હતી.

ટ્રમ્પની આ જાહેરાત પછી નેતન્યાહૂએ તેમની સાથે ફોન પર વાત કરી, ત્યાર બાદ ઈઝરાયેલના વડાપ્રધાન કાર્યાલયે એક નિવેદન બહાર પાડીને અમેરિકી રાષ્ટ્રપતિનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો.

નેતન્યાહૂએ જણાવ્યું કે ભલે ઈઝરાયેલ આ સમજૂતીનો ભાગ નથી, પરંતુ અંતિમ સમજૂતીમાં ઈરાનમાંથી સંવર્ધિત સામગ્રી (enriched material) હટાવવા, સંવર્ધન માળખાને (enrichment infrastructure) નષ્ટ કરવા, મિસાઈલ ઉત્પાદન પર રોક લગાવવા અને આતંકવાદી સંગઠનો (પ્રોક્સીઝ) માટે ઈરાનનું સમર્થન બંધ કરાવવાની ટ્રમ્પની પ્રતિબદ્ધતા પ્રશંસનીય છે.

ટ્રમ્પનો આ મોટો નિર્ણય કતરની સક્રિય મધ્યસ્થતા (મધ્યસ્થી) પછી આવ્યો છે. સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કતરના અધિકારીઓ અને ઈરાનના વાર્તાકારોએ બુધવારે મોડી રાત સુધી કામ કરીને ઈરાનની ફ્રીઝ થયેલી (અટકાવેલી) સંપત્તિઓ મુક્ત કરવા, હોર્મુઝ જળમાર્ગ ખોલવા અને ભવિષ્યની પરમાણુ મંત્રણાના માળખા જેવા મુખ્ય મુદ્દાઓ પરના મતભેદો દૂર કર્યા હતા. ટ્રમ્પે દાવો કર્યો છે કે ઈરાનના ટોચના નેતૃત્વએ આ મુસદ્દાને મંજૂરી આપી દીધી છે અને તેમને ઘણા ખાડી દેશોનું પણ સમર્થન મળ્યું છે.

બીજી તરફ, ઈરાને ટ્રમ્પના 'ડીલ ફાઇનલ' (સમજૂતી નક્કી) હોવાના નિવેદનને સંપૂર્ણપણે નકારી કાઢ્યું છે. ઈરાનના વિદેશ મંત્રાલયે જણાવ્યું કે સમજૂતીનો મુખ્ય ભાગ લગભગ નક્કી હતો, પરંતુ અમેરિકા વારંવાર પોતાનું વલણ બદલી રહ્યું છે અને નવી માંગણીઓ મૂકી રહ્યું છે. જો કે, ટ્રમ્પે સંકેત આપ્યો છે કે આ વીકેન્ડ પર (શનિ-રવિમાં) યુરોપમાં ઉપરાષ્ટ્રપતિ જેડી વેન્સના નેતૃત્વમાં એક સમજૂતી પત્ર (MoU) પર હસ્તાક્ષર થઈ શકે છે, પરંતુ અધિકારીઓએ તેના ભવિષ્યને લઈને હજુ પણ અનિશ્ચિતતા વ્યક્ત કરી છે.