મુંબઈ: મહારાષ્ટ્રના 19 જિલ્લાના 83 તાલુકામાં 20 દિવસથી વધુ સમયથી વરસાદ થયો નથી. તેના કારણે ખરીફ પાકો ગંભીર સંકટનો સામનો કરી રહ્યા છે અને અનેક જિલ્લાઓ દુષ્કાળની આરે પહોંચી ગયા છે. કેબિનેટની બેઠકમાં મુખ્ય પ્રધાન દેવેન્દ્ર ફડણવીસ અને અનેક મંત્રીઓએ સ્થિતિ અંગે ગંભીર ચિંતા વ્યક્ત કરી હતી. જોકે, તાત્કાલિક કોઈ રાહત પેકેજની જાહેરાત કરવામાં આવી નથી. મુખ્ય પ્રધાન ફડણવીસે રાજ્યના વહીવટી તંત્રને હાઈ એલર્ટ પર રહેવા સૂચના આપી છે.

ક્યારે થશે દુષ્કાળની જાહેરાત?
કેબિનેટમાં ચર્ચા બાદ સરકારે સ્પષ્ટ કર્યું કે તાત્કાલિક દુષ્કાળની સત્તાવાર જાહેરાત કરી શકાય નહીં. નેશનલ ડિઝાસ્ટર રિસ્પોન્સ ફંડ (NDRF)ની માર્ગદર્શિકા અને દુષ્કાળ વ્યવસ્થાપનના કેન્દ્રીય નિયમો હેઠળ આર્થિક સહાય મેળવવા માટે 5 ઓક્ટોબર બાદ જ પાક નુકસાનનું સત્તાવાર સર્વેક્ષણ અને સ્થળ પર તપાસ કરવાની રહેશે. સરકારના જણાવ્યા અનુસાર, સમય પહેલાં સર્વે કરવામાં આવે તો ખેડૂતોને કેન્દ્ર તરફથી મળનારી સહાયમાં મુશ્કેલી ઊભી થઈ શકે છે. વહેલા કરવામાં આવેલા આકલનને કારણે નુકસાનનો યોગ્ય અંદાજ ન આવી શકે અને અસરગ્રસ્ત ખેડૂતો સત્તાવાર રાહત માટે અયોગ્ય ઠરી શકે છે.

મરાઠવાડા, વિદર્ભ અને પશ્ચિમ મહારાષ્ટ્ર વધુ અસરગ્રસ્ત
સરકાર હાલમાં ખેડૂતો માટે રાહતના વિવિધ ઉપાયોની વિગતવાર યાદી તૈયાર કરી રહી છે અને અધિકારીઓ વચ્ચે વધુ સારા સંકલન માટે સૂચનાઓ આપવામાં આવી છે. સરકારી સૂત્રોના જણાવ્યા અનુસાર, કૃષિ વિભાગે પોતાની રજૂઆતમાં આ સ્થિતિ અંગે માહિતી આપી હતી. કેબિનેટે વિવિધ વિસ્તારોના અહેવાલોની સમીક્ષા કરી હતી. 
અહેવાલો મુજબ 18થી 19 જિલ્લાઓમાં લાંબા સમયથી વરસાદની અછત છે. તેમાં મરાઠવાડા, વિદર્ભ અને પશ્ચિમ મહારાષ્ટ્ર સૌથી વધુ અસરગ્રસ્ત વિસ્તારોમાં સામેલ છે. મહેસૂલ પ્રધાન ચંદ્રશેખર બાવનકુળે અને મુખ્ય પ્રધાને તમામ જિલ્લા કલેક્ટરો તથા ફિલ્ડ એડમિનિસ્ટ્રેશનને હાઈ એલર્ટ પર રહેવા અને પ્રાથમિક રાહત પ્રસ્તાવ તૈયાર કરવાનો આદેશ આપ્યો છે.

ડેમમાં પીવાના પાણી માટે સુરક્ષિત રાખવાનો આદેશ
અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં સ્થાનિક વહીવટીતંત્રને શહેરી તેમજ ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં સંભવિત પાણીની અછતને ધ્યાનમાં રાખીને હાલના ડેમોમાં ઉપલબ્ધ પાણીના જથ્થાને પ્રાથમિકતા આપવા અને તેને માત્ર પીવાના પાણી માટે સુરક્ષિત રાખવા સૂચના આપવામાં આવી છે. પાંચમી ઓક્ટોબરથી સત્તાવાર સર્વે શરૂ થાય ત્યાં સુધી સરકાર કટોકટીની રાહત યાદીઓ તૈયાર કરી રહી છે. આ ઉપરાંત પશુઓ માટે ચારા ઉપલબ્ધતાનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવી રહ્યું છે. કૃષિ વિભાગોને બાકી રહેલા ખરીફ પાકને બચાવવા ખેડૂતોને સુરક્ષાત્મક સિંચાઈ અંગે માર્ગદર્શન આપવા પણ સૂચના આપવામાં આવી છે.

સોયાબીન, મગ, અડદ અને કપાસના પાક સૂકાઈ રહ્યા છે
રાજ્યના કૃષિ વિભાગ દ્વારા તૈયાર કરવામાં આવેલા વિસ્તારવાર પાક સ્થિતિના અહેવાલ મુજબ, બીડમાં વાવેતર થયેલા વિસ્તારમાંથી 37.21 ટકા વિસ્તારને નુકસાન થયું છે. જાલનામાં 27.83 ટકા અને છત્રપતિ સંભાજીનગરમાં 7.06 ટકા વિસ્તારને નુકસાન થયું હોવાનું જણાવાયું છે. લાતુર, ધારાશિવ અને પરભણીમાં હળવી જમીન ધરાવતા વિસ્તારોમાં સોયાબીન, મગ, અડદ અને કપાસના પાક સૂકાઈ રહ્યા છે. સોયાબીનના પાકમાં 'યલો મોઝેક વાયરસ'નો પણ મોટા પ્રમાણમાં પ્રકોપ જોવા મળી રહ્યો છે.

ઉત્પાદન ઘટવાની આશંકા
પશ્ચિમ મહારાષ્ટ્રના સોલાપુર, સતારા, સાંગલી અને અહિલ્યાનગર જેવા વરસાદ આધારિત વિસ્તારોમાં લાંબા સમયથી વરસાદ ન પડતાં મગ, અડદ, સોયાબીન, મકાઈ અને બાજરીના પાકને નુકસાન થઈ રહ્યું છે. આ વિસ્તારોમાં પાકના ઉત્પાદનમાં 20થી 25 ટકા સુધીનો ઘટાડો થવાની આશંકા વ્યક્ત કરવામાં આવી છે. વિદર્ભ વિસ્તારમાં સોયાબીન અને કપાસના પાક પર પણ મોટો ખતરો છે. અમરાવતી, અકોટા, બુલઢાણા અને વાશિમના અનેક તાલુકામાં 2થી 3 અઠવાડિયા સુધી વરસાદ થયો નથી. હળવી જમીન ધરાવતા વિસ્તારોમાં સોયાબીનના પાક સૂકાઈ ગયા છે. જે ખેડૂતો પાસે સિંચાઈની સુવિધા છે, તેઓ પાક બચાવવા માટે સુરક્ષાત્મક સિંચાઈ કરી રહ્યા છે.

કયા જિલ્લાઓમાં વરસાદની અછત?
ઓછા વરસાદના કારણે નાગપુર, ચંદ્રપુર અને ગઢચિરોલીના કેટલાક વિસ્તારોમાં ડાંગરની રોપણીમાં વિલંબ થયો છે. ઉત્તર મહારાષ્ટ્રના નંદુરબાર અને નાસિકના કેટલાક તાલુકામાં વરસાદની અછતના કારણે મકાઈ, કપાસ અને અન્ય પાકની વૃદ્ધિ અટકી ગઈ છે. જોકે, ધુલે અને જળગાંવના કેટલાક વિસ્તારોમાં તાજેતરમાં થયેલા વરસાદથી ખરીફ પાકને થોડી રાહત મળી છે. 
નંદુરબારમાં સામાન્ય વરસાદની સરખામણીએ માત્ર 46.6 ટકા વરસાદ નોંધાયો છે. સોલાપુર, કોલ્હાપુર, બીડ, લાતુર, ધારાશિવ, પરભણી, હિંગોલી, અકોટા, વાશિમ, અમરાવતી, વર્ધા, નાગપુર અને ચંદ્રપુરમાં વરસાદની નોંધપાત્ર અછત નોંધાઈ છે.

અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં તાત્કાલિક દુષ્કાળ જાહેર કરવાની માંગ
દરમિયાન, વિપક્ષના નેતાઓ, જેમાં કોંગ્રેસના વિજય વડેટ્ટીવાર અને સોલાપુરના સાંસદ પ્રણિતિ શિંદે તેમજ શિવસેના (UBT)ના નેતાઓનો સમાવેશ થાય છે, તેમણે અસરગ્રસ્ત જિલ્લાઓમાં તાત્કાલિક દુષ્કાળ જાહેર કરવાની માંગ કરી છે. તેમણે જણાવ્યું છે કે 19 જિલ્લાઓ અને 83થી વધુ તાલુકામાં વરસાદની ગંભીર અછત છે અને ચારા તથા પાણીની અછતનું જોખમ ઊભું થયું છે. 
વિપક્ષે રાજ્ય સરકાર પાસે માંગ કરી છે કે ચોમાસા બાદની સત્તાવાર સમયમર્યાદાની રાહ જોયા વિના તાત્કાલિક કટોકટી રાહત પેકેજ જાહેર કરવામાં આવે, પાક લોન માફ કરવામાં આવે તેમ જ ચારા કેમ્પ અને ટેન્કર મારફતે પાણી પુરવઠાની વ્યવસ્થા કરવામાં આવે.