કેન્દ્ર પાસેથી મદદની રાહ જોયા વગર ખેડૂતોને અપાશે રાહત: ફડણવીસ 

મુંબઈ: મહારાષ્ટ્રના અનેક વિસ્તારોમાં ઓછા વરસાદને કારણે નિર્માણ થયેલી દુકાળ જેવી સ્થિતિ વચ્ચે રાજ્ય સરકારે પરિસ્થિતિનું ત્રણ તબક્કામાં મૂલ્યાંકન કરવાનો નિર્ણય લીધો છે. મુખ્ય પ્રધાન  દેવેન્દ્ર ફડણવીસે સ્પષ્ટ કર્યું છે કે દુકાળની સત્તાવાર જાહેરાત માટેની પ્રક્રિયા અલગ છે, પરંતુ ખેડૂતોને રાહત આપવા માટેની જરૂરી કામગીરી શરૂ કરી દેવામાં આવી છે. તેમણે કહ્યું કે ખેડૂતોને મદદ કરવા માટે રાજ્ય સરકાર કેન્દ્ર પાસેથી સહાયની રાહ જોશે નહીં.

ફડણવીસે જણાવ્યું હતું કે નિયમો મુજબ 5 ઓક્ટોબર બાદ પાક નુકસાનનું સત્તાવાર મૂલ્યાંકન અને પંચનામા કરવામાં આવશે. ત્યારબાદ કેન્દ્ર સરકાર પાસેથી સહાય માંગવામાં આવશે. સરકાર તરફથી હાલ પીવાના પાણી, પશુઓ માટે ચારો અને ખેડૂતોને વધારાની વીજળી સહિતની તાત્કાલિક રાહત વ્યવસ્થાઓ પર ભાર મૂકવામાં આવી રહ્યો છે.

રાહત અને પુનર્વસન પ્રધાન મકરંદ જાધવ પાટીલે જણાવ્યું કે દુકાળ જાહેર કરવાની પ્રક્રિયા માટે 2017માં સુધારેલા નિયમો લાગુ કરવામાં આવ્યા હતા. ખરીફ સિઝનમાં દુકાળ જાહેર કરવાની અંતિમ તારીખ 30 ઓક્ટોબર છે, જ્યારે રબી સિઝન માટે 31 માર્ચ સુધીની સમયમર્યાદા છે. દુકાળગ્રસ્ત ગામોમાં પીવાના પાણીની અછત ઊભી થાય તો સ્થાનિક સ્તરે ટેન્કર દ્વારા પાણી પહોંચાડી શકાય છે.

દુકાળનું મૂલ્યાંકન ત્રણ તબક્કામાં કરવામાં આવશે. પ્રથમ તબક્કામાં વરસાદ સંબંધિત ફરજિયાત માપદંડોની તપાસ થશે. બીજા તબક્કામાં વનસ્પતિ સૂચકાંક, વાવેતર વિસ્તાર, જમીનમાં ભેજ અને ભૂગર્ભજળના સ્તર જેવા સંકેતક માપદંડોના આધારે સ્થિતિની ગંભીરતા નક્કી કરવામાં આવશે. ત્રીજા તબક્કામાં સ્થળ પર સર્વે અને ચકાસણી કરવામાં આવશે. પશુચારા ઉપલબ્ધતા, પીવાના પાણીની અછત, રોજગારની માંગ અને સ્થળાંતર જેવા સામાજિક-આર્થિક પરિબળોને પણ ધ્યાનમાં લેવામાં આવશે.

સરકારના જણાવ્યા મુજબ, રાજ્ય સ્તરે કૃષિ કમિશનરની અધ્યક્ષતામાં દુકાળ મોનિટરિંગ સમિતિ કાર્યરત છે. આ સમિતિના અંતિમ અહેવાલના આધારે દુકાળ જાહેર કરવા અંગેનો અંતિમ નિર્ણય લેવામાં આવશે. અત્રે ઉલ્લેખનીય છે કે જો સ્થળ પરના સર્વેમાં પાકનું નુકસાન 33 ટકાથી વધુ હોવાનું સામે આવે તો ગામ દુકાળ જાહેર કરવાની પાત્રતા મેળવી શકે છે. રાજ્ય અને જિલ્લા સ્તરે પણ દુકાળ મોનિટરિંગ સમિતિઓની રચના કરવામાં આવી છે.

સોલાપુરમાં સ્થિતિ ગંભીર હોવાની માહિતી રાજ્યના ગ્રામ વિકાસ પ્રધાન જયકુમાર ગોરેએ આપી હતી. તેમના જણાવ્યા મુજબ જિલ્લામાં સામાન્ય કરતાં આશરે 50 ટકા ઓછો વરસાદ થયો છે અને 80થી 85 ટકા પાકને નુકસાન થયું છે. સોલાપુરમાં 68 ગામો હાલમાં ટેન્કર દ્વારા પાણી પર નિર્ભર હોવાનું પણ તેમણે જણાવ્યું હતું. ઉઝની ડેમના પાણીના વિતરણ અંગેની સમીક્ષામાં પીવાના પાણીને પ્રથમ પ્રાથમિકતા અને ત્યારબાદ પાક માટે પાણી આપવાનું નક્કી કરવામાં આવ્યું છે.

બીજી તરફ, મહારાષ્ટ્ર કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ હર્ષવર્ધન સપકાળે દુકાળગ્રસ્ત ખેડૂતો માટે પ્રતિ હેક્ટર 1 લાખ રૂપિયાની સહાય અને સંપૂર્ણ કૃષિ લોન માફીની માંગ કરી છે. તેમણે સરકાર પર સહાય આપવામાં વિલંબ કરવાનો આરોપ લગાવ્યો છે. સપકાળે આ મુદ્દે સરકાર ઉપર આક્ષેપ કરતા કહ્યું છે કે દુકાળને રાજકીય મુદ્દો ન બનાવી ખેડૂતોની સ્થિતિને ધ્યાનમાં રાખીને તાત્કાલિક નિર્ણય લેવો જોઈએ. આ દાવાઓ વિપક્ષ તરફથી કરવામાં આવ્યા છે અને સરકારની દુકાળ મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયા હાલમાં ચાલી રહી છે.