ભાર્ગવ ઠાકર 

કલ્પના કરો એક એવા સાધારણ વણકરની, જે પોતાના ચરખા પર માત્ર સૂતરના દોરા જ નથી વણતા, પરંતુ માનવજાતના નૈતિક મૂલ્યોનું એક અખંડ અને શાશ્વત વસ્ત્ર વણી રહ્યા છે. 

જ્યારે ઉત્તર ભારતમાં વેદ અને ઉપનિષદોના દિવ્ય મંત્રોચ્ચાર ગૂંજી રહ્યા હતા, બરાબર એ જ સમયગાળામાં દક્ષિણ ભારતમાં એક એવા દાર્શનિકનો ઉદય થયો જેમના શબ્દો આજે બે સહસ્ત્રાબ્દી પછી પણ એટલા જ પ્રસ્તુત છે. ઇતિહાસકારો અને સાહિત્યકારોના મતે, આ ‘દૈવી કવિ’ સંત તિરુવલ્લુવરનો કાર્યકાળ અને સમયગાળો મુખ્યત્વે ઈ.સ. પૂર્વે 31 થી ઈ.સ. 200ની વચ્ચેનો માનવામાં આવે છે. માયલાપોર (વર્તમાન ચેન્નાઈ)માં જન્મેલા આ સંતે પોતાના જીવનથી એ સાબિત કરી બતાવ્યું કે જ્ઞાન માત્ર વિશાળ આશ્રમોમાં જ નહીં, પરંતુ એક ગરીબ વણકરની ઝૂંપડીમાં પણ પ્રગટી શકે છે. 

વણાટકામ એ અત્યંત ધીરજ અને એકાગ્રતાની સાધના છે. તિરુવલ્લુવર માનતા કે જો વણાટમાં એક પણ દોરો તૂટે તો આખું વસ્ત્ર બગડે છે, તેવી જ રીતે જીવનમાં એક પણ વિચાર દૂષિત થાય તો ચરિત્ર પર ડાઘ લાગે છે. તેમની આ ધીરજ તેમના શ્વાસમાં વણાયેલી હતી. એકવાર એક ઉદ્ધત યુવાને તેમની કસોટી કરવા તેમના જ વણેલા રેશમી વસ્ત્રના ટુકડે-ટુકડા કરી નાખ્યા, છતાં કવિનો સ્વભાવ લેશમાત્ર ન ડગ્યો. આ જ ધીરજને તેમણે ક્રોધ અને સંયમ વિશેના એક અદ્ભુત કાવ્યમાં ઢાળી છે: 

જો તમારે તમારી જાતને બચાવવી હોય, તો ક્રોધ પર કાબૂ રાખો; કારણ કે જો તમે ક્રોધને નહીં રોકો, તો તે ક્રોધ જ તમારો નાશ કરી નાખશે. તેઓ જંગલમાં જઈને સંન્યાસ લેવાને બદલે સંસારમાં રહીને જ મોક્ષ પામવાના પ્રખર હિમાયતી હતા. તેમની પત્ની વાસુકી સાથેનું તેમનું દામ્પત્ય જીવન નિ:સ્વાર્થ સમર્પણનું એક જીવંત મહાકાવ્ય હતું. 

તિરુવલ્લુવરની સાદગી અને અન્ન પ્રત્યેનો આદર એવો હતો કે ભોજન સમયે તેઓ હંમેશાં પોતાની થાળી પાસે એક સોય અને પાણીની વાટકી રાખતા. જો અન્નનો એક પણ દાણો નીચે પડે, તો તેને સોયથી વીંધી, પાણીમાં સાફ કરી ફરીથી ખાઈ શકાય, પરંતુ વાસુકીના અસીમ પ્રેમ અને કાળજીને કારણે આખી જિંદગી એ સોય વાપરવાનો વારો જ ન આવ્યો. પ્રેમની આ જ પરાકાષ્ઠાને તેમણે પોતાના શબ્દોમાં કંઈક આ રીતે વણી લીધી છે: 

જેમના હૃદયમાં પ્રેમ નથી, તેઓ બધું જ પોતાનું સમજે છે; પરંતુ જેમનામાં પ્રેમ છે, તેઓ પોતાનું શરીર અને હાડકાં પણ બીજાના ભલા માટે આપી દે છે.

તેમનો આ અસીમ પ્રેમ માત્ર પરિવાર પૂરતો સીમિત નહોતો, પરંતુ આવનાર અતિથિઓ માટે પણ એટલો જ કોમળ અને આવકારદાયક હતો. અતિથિ સત્કારની નજાકત સમજાવતા તેઓ કહે છે: 

‘અનિચ્ચમ’ ફૂલ માત્ર સૂંઘવાથી કરમાઈ જાય છે, પરંતુ મહેમાન તો માત્ર આપણું ચડેલું મોઢું જોઈને જ કરમાઈ જાય છે.

જ્યારે આ સંવેદનશીલ કવિએ ધર્મ, અર્થ અને કામ જેવા માનવજીવનના મૂળભૂત સ્તંભોને આવરી લેતા 1330 કુરલ ધરાવતા ‘તિરુક્કુરલ’ ગ્રંથની રચના કરી, ત્યારે શરૂઆતમાં મદુરાઈની અહંકારી પંડિત સભાએ તેનો અસ્વીકાર કર્યો હતો. પરંતુ દંતકથા છે કે જ્યારે આ ગ્રંથની કસોટી કરવા તેને મદુરાઈના સુવર્ણ કમળના તળાવમાં એક પાંખડી પર મૂકવામાં આવ્યો ત્યારે તે કોમળ પાંખડીએ આ દિવ્ય ગ્રંથનું વજન ઝીલી લીધું, 

જ્યારે પંડિતોના ભારેખમ અને અહંકારથી ભરેલા પુસ્તકો પાણીમાં ગરકાવ થઈ ગયા. આ ગ્રંથની સૌથી મોટી સુંદરતા એ છે કે તેમાં ક્યાંય કોઈ ધર્મ, સંપ્રદાય કે ચોક્કસ ભગવાનનું નામ નથી, તે તો માત્ર માનવતાનો નિર્મળ અરીસો છે. તેમાં વાણી અને વર્તનની શુદ્ધતા પર ભાર મૂકતા કવિ લખે છે: 

અગ્નિથી લાગેલો ઘા રુઝાઈ જાય છે, પણ જીભથી થયેલો ઘા હૃદયમાં કાયમ માટે રહી જાય છે.
સાથે જ તેઓ જ્ઞાનની અનંત શોધને બિરદાવતા અત્યંત સચોટ ઉદાહરણ આપે છે: 
‘રેતાળ જમીનમાં તમે જેમ જેમ ઊંડું ખોદકામ કરો તેમ તેમ પાણી નીકળે છે; તેવી જ રીતે, માણસ જેમ જેમ વધુ અભ્યાસ કરે છે, તેમ તેમ તેનામાં જ્ઞાનના ઝરણાં ફૂટે છે.’

પોતાના જીવનના અંતિમ શ્વાસે, જ્યારે શિષ્યોએ તેમને સમગ્ર જીવનનો સાર પૂછ્યો, ત્યારે કવિએ કોઈ જ મોટો ઉપદેશ આપ્યા વિના માત્ર પોતાની પત્ની વાસુકી તરફ આંગળી ચીંધી. તેમનો એ શાંત ઇશારો આખી દુનિયાને કહી રહ્યો હતો કે નિ:સ્વાર્થ પ્રેમ અને સમર્પણ એ જ સાચો પરમાત્મા છે. આજે કન્યાકુમારીના ત્રિવેણી સંગમ વચ્ચે, સમુદ્રના પ્રચંડ મોજાંઓનો અડીખમ સામનો કરતી તિરુવલ્લુવરની 133 ફૂટની ભવ્ય પ્રતિમા ઊભી છે, જે તેમના ગ્રંથના 133 પ્રકરણોનું પ્રતીક છે. 

જગતમાં હજારો પુસ્તકો લખાયા અને કાળના ગર્ભમાં વિલીન થઈ ગયા, પરંતુ ‘તિરુવલ્લુવર’ આજેય એક તાજા ખીલેલા ફૂલ જેવું સુગંધિત છે. કારણ કે તેમાં કોઈ શુષ્ક વાદ-વિવાદ નથી, પરંતુ એક અત્યંત સંવેદનશીલ મનુષ્યનો પોતાના જ અંતરાત્મા સાથેનો એવો અતૂટ અને દૈવી સંવાદ છે, જે દરેક યુગમાં વાચકના હૃદય પર હાથ મૂકીને હળવેકથી કહે છે કે જીવનનું સાચું મૂલ્ય પ્રેમ, કરુણા અને આત્મનિરીક્ષણમાં જ સમાયેલું છે.