નવી દિલ્હીઃ અમેરિકાના વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ જણાવ્યું છે કે અમેરિકા રશિયન તેલ (ક્રૂડ ઓઇલ) પર આપવામાં આવેલી છૂટછાટોને વહેલામાં વહેલી તકે ખતમ કરશે. તેમણે કહ્યું કે આ બાબતે આખરી નિર્ણય યુએસ ટ્રેઝરી ડિપાર્ટમેન્ટે (અમેરિકાના નાણાં મંત્રાલયે) લેવાનો છે. રુબિયોએ વધુમાં જણાવ્યું કે આ છૂટછાટ ચાલુ રાખવી કે નહીં, તે વૈશ્વિક ઊર્જા વેપારની વર્તમાન પરિસ્થિતિઓ અને અમેરિકાની વ્યાપક નીતિઓ પર આધાર રાખે છે.

માર્કો રુબિયોના આ નિવેદનને કારણે વૈશ્વિક સ્તરે પહેલેથી જ વધેલી તેલની કિંમતો વચ્ચે ચિંતા વધુ વધી ગઈ છે. જો રશિયન તેલ પરની છૂટછાટો બંધ થશે, તો તેની અસર ભારત પર પણ જોવા મળી શકે છે.

રશિયાના ક્રૂડ ઓઇલ પર ભારતની નિર્ભરતા

રશિયા પાસેથી મળતું ક્રૂડ ઓઇલ ભારતમાં મોંઘવારીથી બચવા માટેનું સૌથી મોટું હથિયાર (કવચ) છે. યુક્રેન યુદ્ધ પછી જ્યારે પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા સાથેના સંબંધો તોડી નાખ્યા, ત્યારે ભારતે તેનો ફાયદો ઉઠાવ્યો અને ઓછા ભાવે તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખ્યું. ભારતે ખરીદી વધારી દીધી અને રશિયાએ પણ સારું ડિસ્કાઉન્ટ આપ્યું. રશિયાના તેલની અર્થવ્યવસ્થા એટલી ફાયદાકારક હતી કે તેને નજરઅંદાજ કરી શકાય તેમ નહોતી. રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ સસ્તું હતું અને માલસામાન લાવવા-લઇ જવાનો રસ્તો પણ અનુકૂળ હતો. આના કારણે ઓઇલ રિફાઇનરીઓએ સારો નફો કમાયો.

સમય જતાં, રશિયા ભારતને ક્રૂડ ઓઇલ સપ્લાય કરનારો સૌથી મોટો દેશ બની ગયો. ત્યારબાદ ઇરાન યુદ્ધ થયું. જેમ-જેમ પર્શિયન ગલ્ફ (ફારસની ખાડી) અને હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (હોર્મુઝની સામુદ્રધુની) આસપાસ તણાવ વધ્યો, તેમ-તેમ વૈશ્વિક તેલ બજારની સ્થિતિ વધુ કડક અને મુશ્કેલ બનતી ગઈ. એવી ચિંતા વધી ગઈ કે સાઉદી અરેબિયા, ઇરાક, કુવૈત અને UAE (યુએઈ) તરફથી થતી સપ્લાય અટકી શકે છે.

બરાબર એ જ સમયે અમેરિકાએ નિયમોમાં થોડી ઢીલ આપીને પ્રતિબંધોમાંથી અસ્થાયી (થોડા સમય માટે) છૂટછાટ આપી. આ છૂટને કારણે દેશો કોઈપણ તાત્કાલિક દંડ વિના, રશિયાથી પહેલાથી જ રવાના થઈ ચૂકેલા ક્રૂડ ઓઇલના જહાજો ખરીદવાનું ચાલુ રાખી શકતા હતા. ભારતે આ છૂટછાટનો સમયગાળો વધારવા માટે ખૂબ ભાર મૂક્યો હતો અને ઇન્ડોનેશિયાએ પણ એવું જ કર્યું હતું.

વૈશ્વિક ઊર્જાની સ્થિરતા ખૂબ મહત્વની છે તેવા તર્ક સાથે વૉશિંગ્ટન (અમેરિકા) થોડા સમય માટે સંમત થઈ ગયું. પરંતુ અમેરિકાની અંદર જ આ મુદ્દે રાજકીય દબાણ સતત વધવા લાગ્યું. અમેરિકી સાંસદો અને યુરોપિયન સાથી દેશોએ દલીલ કરી કે આ છૂટછાટ વાસ્તવમાં મોસ્કો (રશિયા)ને વધુ કમાણી કરવામાં મદદ કરી રહી છે, અને તે પણ એવા સમયે જ્યારે પશ્ચિમી દેશો યુક્રેન યુદ્ધના કારણે રશિયાને આર્થિક રીતે એકલું-અટૂલું પાડવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

છૂટછાટ ખતમ થવાથી ભારત પર શું અસર થશે?

અમેરિકી વિદેશ મંત્રી માર્કો રુબિયોએ જણાવ્યું છે કે અમેરિકા આ છૂટછાટને ખતમ કરશે. જ્યારે આ છૂટછાટ બંધ થઈ જશે, ત્યારે ભારતને મળતા તેલની આખી કહાની પણ બદલાઈ શકે છે. ભારત માટે સૌથી મોટી સમસ્યા બીજા દેશો પરની નિર્ભરતા છે. ભારત પોતાની ક્રૂડ ઓઇલની જરૂરિયાતોના 85 ટકાથી વધુ ભાગ આયાત (બીજા દેશોમાંથી ખરીદી) કરે છે. આવી સ્થિતિમાં તેલના ભાવમાં થતો કોઈપણ સતત વધારો સીધો જ મોંઘવારી, સરકારી તિજોરી, ઘરના બજેટ અને દેશના આર્થિક વિકાસ (ઇકોનોમિક ગ્રોથ) પર અસર કરે છે.