ભારતીય રેલ્વે એ દેશની લાઈફલાઈન ગણાય છે, જેમાં દરરોજ કરોડો મુસાફરો પ્રવાસ કરે છે. રેલ્વે નેટવર્ક પર દરરોજ હજારો ટ્રેનો દોડે છે. પરંતુ શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે રાજધાની, શતાબ્દી, જનશતાબ્દી, સંપર્ક ક્રાંતિ કે મેલ ટ્રેનોના નામો અલગ-અલગ કેમ હોય છે? દરેક ટ્રેનને આવું ખાસ નામ આપવા પાછળ રેલ્વેનો ચોક્કસ હેતુ અને તેની વિશેષતાઓ જોડાયેલી હોય છે. ચાલો સરળ ભાષામાં સમજીએ કે દરેક ટ્રેનના નામ પાછળ શું રહસ્ય રહેલું છે.

રેલ્વે શા માટે રાખે છે અલગ-અલગ નામ?

ભારતીય રેલ્વે વિવિધ વર્ગના મુસાફરોની જરૂરિયાતોને ધ્યાનમાં રાખીને અલગ-અલગ કેટેગરીની ટ્રેનો ચલાવે છે. કોઈ ટ્રેન સુપરફાસ્ટ સ્પીડ માટે બનાવવામાં આવી હોય છે, તો કોઈનો મુખ્ય હેતુ દેશના વધુને વધુ નાના-મોટા શહેરોને સાંકળવાનો હોય છે. આ જ કારણ છે કે ટ્રેનના નામ, ભાડું અને મળતી સુવિધાઓ એકબીજાથી જુદી હોય છે.

શતાબ્દી એક્સપ્રેસ 

શતાબ્દી એક્સપ્રેસ ભારતની સૌથી ઝડપી અને પ્રીમિયમ ટ્રેનોમાંની એક ગણાય છે. આ ટ્રેનો સામાન્ય રીતે સવારે ઉપડે છે અને તે જ દિવસે પોતાના ડેસ્ટિનેશન (ગંતવ્ય સ્થાને) પહોંચી જાય છે. તેમાં મુસાફરોને ખાવા-પીવાની ઉત્તમ સુવિધા આપવામાં આવે છે. આ ટ્રેન માત્ર મધ્યમ અંતરના મોટા સ્ટેશનો પર જ રોકાય છે, જેથી સમયની બચત થાય છે.

જનશતાબ્દી એક્સપ્રેસ 

જનશતાબ્દીને શતાબ્દી એક્સપ્રેસનો જ એક આર્થિક અને સસ્તો વિકલ્પ માનવામાં આવે છે. સામાન્ય અને મધ્યમ વર્ગના લોકો પણ પ્રીમિયમ ટ્રેન જેવી ઝડપનો અનુભવ કરી શકે તે માટે આ ટ્રેન શરૂ કરવામાં આવી હતી. તેનું ભાડું શતાબ્દી એક્સપ્રેસ કરતાં ઘણું ઓછું હોય છે, જેથી વધુ લોકો તેમાં મુસાફરી કરી શકે. જોકે, શતાબ્દીની સરખામણીએ તેમાં સુવિધાઓ થોડી મર્યાદિત હોય છે.

રાજધાની એક્સપ્રેસ 

રાજધાની એક્સપ્રેસ દેશની સૌથી હાઇ-પ્રોફાઇલ ટ્રેનોમાં સામેલ છે. આ ટ્રેન દેશની રાજધાની નવી દિલ્હીને દેશના વિવિધ રાજ્યોની રાજધાનીઓ અને મહત્વના મેટ્રો સિટીઝ સાથે જોડે છે. આ એક સંપૂર્ણ એસી (AC) ટ્રેન હોય છે. લાંબા અંતરની આ હાઇસ્પીડ ટ્રેનમાં મુસાફરોને કેટરિંગ (ખોરાક અને નાસ્તો) ની શ્રેષ્ઠ સુવિધાઓ આપવામાં આવે છે.

સંપર્ક ક્રાંતિ એક્સપ્રેસ 

સંપર્ક ક્રાંતિ એક્સપ્રેસ શરૂ કરવાનો મુખ્ય હેતુ રાજધાની એક્સપ્રેસના વિકલ્પ તરીકે દેશના રાજ્યોને દિલ્હી સાથે ઝડપી અને આર્થિક રીતે જોડવાનો હતો. આ ટ્રેનોના સ્ટોપેજ (રોકાણ) ખૂબ જ ઓછા હોય છે, જેના કારણે તે લાંબુ અંતર ઓછા સમયમાં કાપી લે છે. રાજધાની કરતાં તેનું ભાડું ઓછું હોય છે અને તેમાં નોન-એસી ડબ્બા પણ હોય છે.

મેલ ટ્રેન 

મેલ ટ્રેનોની શરૂઆત મૂળભૂત રીતે ટપાલ (ડાક) અને પાર્સલ પહોંચાડવા માટે કરવામાં આવી હતી. સમય જતાં તેમાં મુસાફરો માટે પણ ડબ્બાઓ ઉમેરવામાં આવ્યા. આ ટ્રેનો નાના-મોટા અસંખ્ય સ્ટેશનો પર રોકાય છે. તેથી ગ્રામીણ અને નાના શહેરોના લોકો માટે આ ટ્રેનો આજે પણ મુસાફરીનો મુખ્ય આધાર ગણાય છે.

તમારા માટે કઈ ટ્રેન શ્રેષ્ઠ રહેશે?

જો તમારે ઝડપથી અને આરામદાયક મુસાફરી કરવી હોય, તો શતાબ્દી કે રાજધાની એક્સપ્રેસ શ્રેષ્ઠ વિકલ્પ છે. જો ઓછા ખર્ચમાં ઝડપી પ્રવાસ કરવો હોય, તો જનશતાબ્દી ઉત્તમ પસંદગી છે. લાંબા અંતર અને નાના સ્ટેશનો માટે સંપર્ક ક્રાંતિ અને મેલ ટ્રેનો સૌથી વધુ ઉપયોગી નીવડે છે.