રશ્મિ શુકલ
દેશના ઘણા ભાગોમાં તાપમાન સતત વધી રહ્યું છે, નાનાં બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર આની નોંધપાત્ર અસર કરી શકે છે. આનાથી ડિહાઇડ્રેશન થઈ શકે છે; તેથી તેનાં લક્ષણો અને તેને રોકવા માટેની પદ્ધતિઓથી વાકેફ રહેવું ખૂબ જ મહત્ત્વપૂર્ણ છે. ચાલો નજીકથી આના પર એક નજર કરીએ.
વધતી ગરમીની અસર હવે દેશના ઘણા રાજ્યોમાં સ્પષ્ટપણે દેખાય છે, નાનાં બાળકો અને તેમના સ્વાસ્થ્ય પર તેની અસર થાય છે. ઉચ્ચ તાપમાન અને ગરમીથી બાળકોના શરીરમાંથી પરસેવો ઝડપથી નીકળતો હોવાથી પાણીનું સ્તર ઘટે છે, જે ડિહાઇડ્રેશન તરફ દોરી શકે છે. વધુમાં ઊલટી અને ઝાડા, અપૂરતું પાણીનું સેવન અને સીધા સૂર્યપ્રકાશમાં લાંબા સમય સુધી સંપર્કમાં રહેવાનાં મુખ્ય પરિબળો છે.
નાનાં બાળકો ખાસ કરીને પાણી ઓછું પીતા હોય છે કારણ કે તેમના શરીર હજુ સુધી આંતરિક તાપમાનને અસરકારક રીતે નિયંત્રિત કરવામાં સંપૂર્ણપણે સક્ષમ નથી. નવજાત શિશુઓ, નાના બાળકો, નબળી રોગપ્રતિકારક શક્તિવાળા બાળકો અને બહાર રમવામાં સમય વિતાવતા લોકો માટે જોખમ ખાસ કરીને ઊંચું છે. માતાપિતા ઘણીવાર આવી શરૂઆતી ચેતવણીને અવગણે છે, જે સ્થિતિને વધુ ખરાબ કરી શકે છે. તેથી આ મુદ્દા અંગે સચોટ માહિતી રાખવી એકદમ જરૂરી છે. ચાલો નાનાં બાળકોમાં ડિહાઇડ્રેશનનાં ચોક્કસ લક્ષણો પર ધ્યાન દઇએ અને તેને કેવી રીતે અટકાવવું તેના વિશે માહિતી મેળવીએ.
ડિહાઇડ્રેશનનાં લક્ષણ
નેમોર્સ કિડ્સહેલ્થ મુજબ જ્યારે ડિહાઇડ્રેશન થાય છે, ત્યારે બાળકનું શરીર વિવિધ સંકેતો દર્શાવે છે જે ઓળખવા માટે મહત્ત્વપૂર્ણ છે. વધુ પડતી તરસ, શુષ્ક મોં અને હોઠ એ શરૂઆતના લક્ષણો હોય છે. વધુમાં બાળક સુસ્ત અથવા ચીડિયા દેખાઈ શકે છે અને રમવામાં રસ ઓછો બતાવી શકે છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં પેશાબનું પ્રમાણ ઓછું થવું અથવા ઘેરો પીળો રંગનો પેશાબ દેખાતો હોય તે પણ ચેતવણીનો સંકેત હોઈ શકે છે.
બાળકની આંખો ડૂબી ગયેલી દેખાઈ શકે છે, અને રડતી વખતે તે ઓછા આંસુ આવવા - અથવા બિલકુલ આંસુ નહીં -. ગંભીર ડિહાઇડ્રેશનના કિસ્સામાં બાળક નબળાઈ અનુભવી શકે છે અને ઊર્જાનો નોંધપાત્ર અભાવ દર્શાવી શકે છે. જો ધ્યાન ન આપવામાં આવે તો, પરિસ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે; તેથી આ લક્ષણોને ક્યારેય અવગણવા જોઈએ નહીં.
ડિહાઇડ્રેશન કેવી રીતે અટકાવવું?
બાળકોને ડિહાઇડ્રેશનથી બચાવવા માટે, ખાતરી કરો કે તેઓ નિયમિત પાણી પીવે છે. ઉનાળા દરમિયાન માત્ર પાણી જ નહીં પણ નાળિયેર પાણી, છાશ અને ઘરે બનાવેલા ઘછજ પણ આપવાનું ફાયદાકારક છે.
બાળકોને લાંબા સમય સુધી તડકામાં રમવાથી રોકો અને બહાર જતી વખતે તેમના માથા ઢાંકેલા રાખવાની ખાતરી કરો. તેમના શરીરને જરૂરી પોષક તત્ત્વો મળે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે હળવું છતાં પૌષ્ટિક ભોજન આપો. ચેપનું જોખમ ઓછું કરવા માટે સ્વચ્છતા પર ખૂબ ધ્યાન આપો. યોગ્ય કાળજી રાખીને આ સમસ્યાને સરળતાથી અટકાવી શકાય છે.
જો બાળકમાં ડિહાઇડ્રેશનનાં ગંભીર લક્ષણો દેખાય છે - જેમ કે અતિશય સુસ્તી, વારંવાર ઊલટી થવી અથવા પેશાબ ન કરવો-તો તાત્કાલિક ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો. જો સમયસર તબીબી સારવાર ન મળે તો સ્થિતિ ગંભીર બની શકે છે. તેથી માતાપિતાએ સતર્ક રહીને તેમનાં બાળકોના સ્વાસ્થ્ય પર ખાસ ધ્યાન આપવું જોઈએ.
