વિશ્વની સૌથી આધુનિક ટેકનોલોજી અને શિસ્તબદ્ધ જીવનશૈલી માટે જાણીતો દેશ જાપાન હાલ એક ગંભીર જનસંખ્યાકીય સંકટનો સામનો કરી રહ્યો છે. દેશમાં યુવા પેઢીની વસતી ઝડપથી ઘટી રહી છે અને વૃદ્ધ વસતીનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે. ઘટતો જન્મદર અને યુવાનોમાં લગ્ન તેમજ બાળકો પ્રત્યેની ઘટતી રુચિને કારણે સ્થિતિ એવી સર્જાઈ છે કે જાપાન હવે વિશ્વમાં સૌથી ઝડપથી 'વૃદ્ધ થતા દેશ' તરીકે ઊભરી રહ્યું છે. જો આ સ્થિતિ આવી જ રહી તો ભવિષ્યમાં દેશના અર્થતંત્ર, વર્કફોર્સ અને સામાજિક સુરક્ષા વ્યવસ્થા પર અત્યંત વિનાશક અસરો પડી શકે છે.

આંકડાકીય વાસ્તવિકતા અને ભયજનક સ્થિતિ:
જાપાનમાં દર વર્ષે જન્મ લેતા બાળકોની સંખ્યામાં ઐતિહાસિક ઘટાડો નોંધાઈ રહ્યો છે. યુવાનોની સંખ્યા ઘટવાના કારણે દેશમાં શાળાઓ અને કોલેજો બંધ કરવી પડી રહી છે. જાપાનની કુલ વસતીમાં 65 વર્ષ કે તેથી વધુ ઉંમરના વૃદ્ધોનો હિસ્સો લગભગ 30 ટકા આસપાસ પહોંચી ગયો છે, જે વિશ્વના કોઈપણ દેશ કરતાં સૌથી વધુ છે. તેના પરિણામે સરકાર પર પેન્શન અને હેલ્થકેરનો મોટો આર્થિક બોજ પડી રહ્યો છે.

યુવાનોની ઘટતી વસતી પાછળના મુખ્ય કારણો:
મોંઘી જીવનશૈલી અને શિક્ષણ ખર્ચ: 
જાપાનમાં રહેઠાણ, જીવનનિર્વાહ અને બાળકોના શિક્ષણનો ખર્ચ અત્યંત ઊંચો છે. આ આર્થિક બોજને લીધે મોટાભાગના યુવા દંપતીઓ કાં તો એક જ બાળક રાખવાનું પસંદ કરે છે અથવા બાળકો પેદા કરવાનું જ ટાળે છે.

હેવી વર્ક કલ્ચર અને ઓવરટાઇમ: 
જાપાનનું અત્યંત તણાવપૂર્ણ કામકાજી વાતાવરણ જાણીતું છે. સતત લાંબા કલાકો સુધી કામ કરવું અને કરિયરની સ્પર્ધાને લીધે યુવાનોને વ્યક્તિગત જીવન કે પરિવાર માટે સમય મળતો નથી.

લગ્ન પ્રત્યે ઉદાસીનતા અને એકલતા: 
આજના જાપાની યુવાનોમાં લગ્ન ન કરવા અને એકલા રહેવાનો ક્રેઝ ઝડપથી વધ્યો છે. સામાજિક જવાબદારીઓથી દૂર રહીને પોતાની રીતે જીવન જીવવાની માનસિકતાને લીધે લગ્નના દરમાં મોટો ઘટાડો નોંધાયો છે.

મહિલાઓ માટે કરિયર અને પરિવાર વચ્ચે સંતુલનનો અભાવ: 
જાપાની કાર્યસ્થળો પર હજુ પણ બાળકના જન્મ બાદ મહિલાઓ માટે કરિયરમાં પાછા ફરવું મુશ્કેલ બને છે, જેથી શિક્ષિત અને નોકરિયાત યુવતીઓ લગ્ન અને માતૃત્વથી અંતર જાળવી રહી છે.

સરકારના પ્રયાસો છતાં પરિણામ શૂન્ય:
જાપાનની સરકારે બાળઉછેર માટે ખાસ સબસિડી, ફ્રી ડે-કેર સુવિધાઓ, ડેટિંગ એપ્સને પ્રોત્સાહન અને માતા-પિતા બંને માટે પેરેન્ટલ લીવ જેવા અનેક પ્રોત્સાહક પગલાં શરૂ કર્યા છે. તેમ છતાં, મોંઘવારી અને આધુનિક વિચારસરણી વચ્ચે આ સુવિધાઓ યુવાનોને પરિવાર શરૂ કરવા માટે પૂરતી પ્રેરણા આપી શકી નથી.