ડો.યોગેશ દડકે

સેન્ટ્રલ બૅન્ક વ્યાજદર વધારે તો તેની કરન્સી મજબૂત બનવી જ જોઈએ આ તાર્કિક છે અને અનેક વાર એમ થયું છે. જોકે ગયા અઠવાડિયાએ ઉપયોગી રિમાઇન્ડર આપ્યો કે ફૉરેન એક્સચેન્જ માર્કેટ આવા સાદા સમીકરણનું પાલન કરતી નથી. અમેરિકાની ફેડરલ રિઝર્વ બૅન્કે વ્યાજદરમાં 25 બેસિસ પૉઇન્ટનો વધારો કર્યો, બૅન્ક ઑફ જપાને પણ તેની નીતિ કડક કરી હતી. બીજી બાજું બૅન્ક ઑફ ઇંગ્લૅન્ડે વ્યાજદર જાળવી રાખ્યા હતા. 

આ નિર્ણયોને પગલે ડૉલર મજબૂત થયો હતો, યેન નબળો પડ્યો હતો. વૈશ્ર્વિક બજારો આજે તેલ-ફુગાવો અને જિયોપૉલિટિક્સનો સામનો કરી રહી છે. આનો પદાર્થપાઠ એ  છે કે મહત્ત્વની કરન્સી નીતિ ઘડનારા શું કરે છે એના પર બજાર પ્રતિક્રિયા દેતું નથી, પરંતુ બજારો શેની અપેક્ષા રાખે છે, ભવિષ્યમાં શું બનવાનું છે અને એક અર્થતંત્ર બીજા જોડે કેવી તુલના કરે છે એ મુજબ બજારો ચાલે છે.

ફેડરલ રિઝર્વ બૅન્કનું પગલું મહત્ત્વનું છે, કારણ કે એ અમેરિકાની મૉનેટરી પૉલિસીને વધુ નિયંત્રણવાળી બનાવવાનો ટ્રેન્ડ સૂચવે છે. ફેડરલ ફંડ રેટની ટાર્ગેટ રેન્જ 3.75 ટકાથી 4 ટકા સુધી પહોંચી ગઈ. ફેડરલ બૅન્કે સર્વાનુમતે નિર્ણય લીધો હતો કે આર્થિક પ્રવૃત્તિ સારી છે, ઘરેલુ ખર્ચ પણ ઉત્સાહ વધારનારો છે અને ફુગાવો વધી ગયો છે. 

અમેરિકાના ઊંચા વ્યાજદરને લીધે ડૉલરનું આકર્ષણ વધી જશે, વિશ્ર્વમાં નાણાં ઉછીના લેવાની કૉસ્ટ વધારશે અને અમેરિકા અને બીજે મૂડીનો પ્રવાહ વધારશે. જોકે ટ્રેન્ડ એકદમ બદલાયો નથી. તેલના ભાવ વિકાસની અપેક્ષા, રાજકોષીય સ્થિતિ અને ભાવિ દરનો અંદાજિત ટ્રેન્ડ વગેરેએ કરન્સીના પ્રતિસાદ લેવાની ફરજ પાડી હતી.

જપાને અઠવાડિયાનો સૌથી ઉલ્લેખનીય દાખલો આપ્યો હતો. બૅન્ક ઑફ જાપાને વ્યાજદરમાં 1.25 ટકાનો વધારો કર્યો હતો જે 31 વર્ષમાં સૌથી વધારે છે. જોકે યેન મજબૂત થવાને બદલે નબળો પડ્યો. રોકાણકારોએ નિર્ણય લેતી વખતે મતોના વિભાજન અને વ્યાજદર ભવિષ્યમાં વધશે એવી સ્પષ્ટતાના અભાવ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું હતું. બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો વ્યાજદર વધે એ બધાને ખબર હતી, પરંતુ આવતી કાલ અંગે કોઈ સંદેશો દેવામાં આવ્યો નહોતો. કરન્સી માર્કેટમાં આ મહત્ત્વનો સિદ્ધાંત છે કે હેડલાઇન બનાવતા નિર્ણય કરતાં ભાવિ આશાવાદ વધુ મહત્ત્વનો છે.

બ્રિટને બીજી વિવિધતા બતાડી હતી. બૅન્ક ઑફ ઇંગ્લૅન્ડે તેનો વ્યાજદર 3.75 ટકા રાખ્યો હતો. નવમાંથી ત્રણ નીતિ ઘડનારાઓએ તત્કાળ વ્યાજદર વધારવાની તરફેણ કરી હતી. બૅન્કે એ પણ ચેતવણી આપી હતી કે લાંબા સમય સુધી ઊંચા ઊર્જા ભાવ ફુગાવાને વધુ સ્થિર બનાવી શકે છે. તેથી  આ અર્થતંત્રોમાં, સામાન્ય વાત ફક્ત ‘ઉચ્ચ દરો" નથી. તે એક અસ્વસ્થતાપૂર્ણ નીતિ પ્રશ્ર્નનો જવાબ છે. જ્યારે ઊર્જા આંચકાઓ એકસાથે ઘરો અને વ્યવસાયો પર દબાણ લાવી રહ્યા હોય ત્યારે કેન્દ્રીય બૅન્કોએ ફુગાવા સામે લડવામાં કેટલી આક્રમકતા રાખવી જોઈએ?

બીજી તરફ, ભારત તુલનાત્મક રીતે મજબૂત વૃદ્ધિ દરની સ્થિતિ સાથે આ વ્યાજદરના વૈશ્ર્વિક વધારામાં પ્રવેશે છે. એપ્રિલ-જૂન ક્વાર્ટરમાં રિયલ જીડીપી વાર્ષિક ધોરણે 7.8 ટકા વધ્યો જે બજારની અપેક્ષાઓ કરતાં વધુ અને રોકાણ, ઉત્પાદન અને વપરાશ દ્વારા સમર્થિત હતો. ત્યાર બાદ મૂડીઝે તેના 2026-27 વર્ષનો ભારતના વૃદ્ધિ દરની આગાહીને 7 ટકા સુધી વધારી. 

આ આંકડા ભારતની આસપાસ આંતરરાષ્ટ્રીય રોકાણ કથાને મજબૂત બનાવે છે, પરંતુ વૃદ્ધિ અર્થતંત્રને બાહ્ય આંચકાઓથી બચાવી ન શકે. ભારત એક મુખ્ય ઊર્જા આયાતકાર રહે છે, તેથી મોંઘું ક્રૂડ આયાત બિલને તગડું કરી શકે છે, ડૉલરની માગમાં વધારો થઈ શકે છે અને ફુગાવા અને રૂપિયા પર દબાણ આાવી શકે છે.

આ અઠવાડિયે તે સંબંધ ફરીથી દૃશ્યમાન થયો. 96 ડૉલર પ્રતિ ડૉલરના દબાણ હેઠળ ટ્રેડિંગ કર્યા પછી, ગયા મંગળવારે રૂપિયો લગભગ 95.59 પર બંધ થયો, જેને તેલના ભાવમાં ઘટાડો અને સત્તાવાર સમર્થનના સંકેતોથી મદદ મળી. ગલ્ફ સપ્લાયની સ્થિતિમાં સુધારો થવાની આશા જાગતાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ પણ 100 ડૉલરથી નીચે આવી ગયું. આ દર્શાવે છે કે ચલણનો એક દિવસીય નિર્ણય શા માટે નવા ટ્રેન્ડ તરીકે ભૂલથી ન ગણવો જોઈએ. ભારતનો રૂપિયો યુએસ વ્યાજ દરો, તેલ, મૂડી પ્રવાહ, સ્થાનિક વૃદ્ધિ અને રિઝર્વ બૅન્ક ઑફ ઇન્ડિયાના ઑપરેશને એકસાથે પ્રતિભાવ આપી રહ્યો છે.

વિદેશમાં ટ્યુશન ફી ચૂકવતાં માતા-પિતા માટે આ પરિબળો આખરે રૂપિયાના શિક્ષણ ખર્ચ અને જીવન ખર્ચમાં ફેરફાર કરે છે. નૉન રેસિડન્ટ ઇન્ડિયન કે હાઈ નેટવર્થ ઇન્ડિવિજ્યુઅલ માટે સંબંધિત ગણતરી એ રોકાણ વળતર છે જે તેને ચલણમાં પાછું અનુવાદિત કર્યા પછી મળે છે, જેમાં સંપત્તિ માપવામાં આવે છે. આયાતકાર અથવા બિઝનેસ ઓનર માટે તેલ અને ડૉલરની મજબૂતાઈ માલની મૂળ કિંમતને અને વર્કિંગ કૅપિટલને અસર કરી શકે છે. 

નિકાસકારો ચલણના વિનિમયથી લાભ મેળવી શકે છે, પરંતુ ઉચ્ચ આયાતી-ઇનપુટ ખર્ચનો પણ સામનો કરી શકે છે. સીએફઓ માટે મુખ્ય પ્રશ્ર્ન એ છે કે આવક, ખર્ચ, દેવું અને હેજીસનાં ચલણો વચ્ચે મેળ ખાતો નથી. વૈશ્ર્વિક સ્તરે કાર્યરત પ્રોફેશનલ્સ માટે ચલણ અને વ્યાજ દરમાં ફેરફાર કૉર્પોરેટ બજેટ, વળતર અર્થશાસ્ત્ર અને જ્યાં કંપનીઓ રોકાણ અથવા ભાડે રાખવાનું પસંદ કરે છે તેને પ્રભાવિત કરી શકે છે.

એક વધારાનો મુદ્દો આગાહી કરવાને બદલે જોવા યોગ્ય છે. હાલમાં બહાલ થયેલો અમેરિકાનો નવો કાયદો નોંધપાત્ર પ્રમાણમાં રશિયન તેલ ખરીદતા દેશો પર 100 ટકા સુધીના ટૅરિફને મંજૂરી આપે છે. રશિયન ક્રૂડનો મુખ્ય ખરીદદાર ભારતના સામે આવાં પગલાં લાગુ કરવામાં આવે તો તેને અસર થઈ શકે છે. તે શક્યતાને રૂપિયાની આગાહીમાં રૂપાંતરિત કરવાનું હજુ સુધી કોઈ કારણ નથી, પરંતુ ટ્રાન્સમિશન પાઠ સમજવા યોગ્ય છે કે ઊર્જા સોર્સિંગ પરના પ્રતિબંધો ક્રૂડ ખર્ચ અને વેપાર પ્રવાહને બદલી શકે છે જે પછી ફુગાવા, ડૉલરની માગ અને ચલણની સ્થિતિને પ્રભાવિત કરી શકે છે.  

તેથી અઠવાડિયાનો મોટો સંદેશ એ નથી કે ઊંચા દર આપમેળે ચલણમાં મજબૂતાઈ લાવે છે. નાણાકીય નીતિ અપેક્ષાઓ, સંબંધિત વળતર, ઊર્જા ભાવો દ્વારા કાર્ય કરે છે. વૃદ્ધિ અને મૂડી પ્રવાહ ઘણીવાર એકસાથે થાય છે. ભારત માટે, મજબૂત વૃદ્ધિ સ્થિતિસ્થાપકતા અને રોકાણ આકર્ષણનો મહત્ત્વપૂર્ણ સ્ત્રોત પ્રદાન કરે છે, જ્યારે તેલ અને વૈશ્ર્વિક નાણાકીય પરિસ્થિતિઓ બાહ્ય નબળાઈ રહે છે. ‘કરન્સી કંપાસ’ તે સમીકરણની બંને બાજુઓ પર નજર રાખશે. સોય ક્યાં નિર્દેશિત થવી જોઈએ તેની આગાહી નહીં, પરંતુ તેને ખસેડતાં પરિબળોને સમજો.   

ડિસ્ક્લેમર 
‘કરન્સી કંપાસ’ કૉલમ  માત્ર માહિતીપ્રદ હેતુ માટે છે અને તે નાણાકીય રોકાણ અથવા ટ્રેડિંગની  સલાહ  આપતું  કે સૂચવતું નથી  - તે બજારની હિલચાલની આગાહી કરવાને બદલે તેનું અર્થઘટન કરે છે. અહીં વ્યક્ત કરેલાં મંતવ્યો વ્યક્તિગત છે અને કોઈ પણ સંસ્થા અથવા સંગઠનનું પ્રતિનિધિત્વ કરતાં નથી.