ભુજ: નૈઋત્યના ચોમાસાની વિદાયના દિવસો નજીક આવી રહ્યા છે ત્યારે કચ્છમાં ગરમીએ ફરી માથું ઊંચક્યું છે. ભુજમાં મહત્તમ તાપમાન ૩૮.૬ ડિગ્રી સેલ્સિયસ નોંધાયું હતું, જે સામાન્ય કરતાં ૩.૭ ડિગ્રી વધુ હતું. દિવસ દરમિયાન ભેજમાં ભારે વધઘટ નોંધાતાં ગરમી સાથે બફારાની અસર પણ અનુભવાઈ હતી.
ભુજમાં માત્ર દિવસનો પારો જ ઊંચો રહ્યો નહોતો, રાત્રે પણ ગરમીમાંથી ખાસ રાહત મળી નહોતી. લઘુતમ તાપમાન ૨૬.૪ ડિગ્રી નોંધાયું હતું, જે સામાન્ય કરતાં ૨.૧ ડિગ્રી વધારે હતું. આમ દિવસ અને રાત બંને સમયે તાપમાન સામાન્ય કરતાં ઊંચું રહેતાં ઉકળાટની અસર અનુભવાઈ હતી. હવામાન વિભાગના અનુમાન મુજબ ભુજમાં આગામી દિવસોમાં પણ મહત્તમ તાપમાન ૩૭થી ૩૯ ડિગ્રીની આસપાસ રહેવાની શક્યતા દર્શાવવામાં આવી હતી.
બીજી તરફ, કચ્છમાં આ ચોમાસું વરસાદની દૃષ્ટિએ નબળું રહ્યું છે. સપ્ટેમ્બરની શરૂઆતમાં જ સત્તાવાર આંકડાઓમાં સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છ વિભાગમાં વરસાદ સામાન્ય કરતાં નોંધપાત્ર ઓછો હતો. ૨ સપ્ટેમ્બરે સૌરાષ્ટ્ર-કચ્છમાં સિઝનનો વરસાદ સામાન્ય કરતાં આશરે ૩૬ ટકા ઓછો હતો અને કચ્છમાં ત્યારે ખાધ આશરે ૬૦ ટકા સુધી નોંધાઈ હતી.
જોકે સપ્ટેમ્બરના મધ્યમાં કચ્છ અને સૌરાષ્ટ્રમાં વરસાદી સિસ્ટમ સક્રિય થતાં પરિસ્થિતિમાં સુધારો થયો હતો. ૧૫ સપ્ટેમ્બરે આઈએમડીએ સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છમાં કેટલીક જગ્યાએ અત્યંત ભારે વરસાદની સંભાવના પણ વ્યક્ત કરી હતી. આ પાછોતરા વરસાદે વરસાદની ખાધમાં ઘટાડો કર્યો છે, પરંતુ જિલ્લાની સમગ્ર મોસમની સ્થિતિને જોતા હજુ પણ વરસાદ સામાન્ય કરતાં ઓછો રહેવાની સ્થિતિ છે. સ્થાનિક વહીવટી આંકડા મુજબ હાલ કચ્છમાં સિઝનનો વરસાદ આશરે ૫૭.૬૦ ટકા સુધી પહોંચ્યો હોય તો સામાન્ય સામે ખાધ આશરે ૩૪ ટકા રહે છે. આ આંકડો પ્રકાશિત કરતા પહેલાં જિલ્લા વહીવટીતંત્રના તાજા વરસાદી બુલેટિન સાથે એકવાર મેળવણી કરવી યોગ્ય રહેશે.
કચ્છના પશ્ચિમ ભાગમાં વરસાદની ખાધ વધુ ગંભીર હોવાનું સ્થાનિક આંકડાઓ દર્શાવે છે. લખપત, અબડાસા અને નખત્રાણા જેવા તાલુકાઓમાં મોસમનો વરસાદ અન્ય વિસ્તારોની તુલનાએ ઓછો રહ્યો છે, જ્યારે રાપરમાં વરસાદનું પ્રમાણ સરખામણીએ વધુ રહ્યું છે. સપ્ટેમ્બરના મધ્યમાં વરસેલા વરસાદે ખેતી અને ઘાસચારાને ચોક્કસ રાહત આપી છે, પરંતુ વરસાદના પાણીનો સંગ્રહ અને જળાશયોમાં આવક આગામી ઉનાળાની સ્થિતિ માટે મહત્વની રહેશે. ઓછો વરસાદ હોય ત્યારે માત્ર ખેતરમાં પડેલો વરસાદ પૂરતો નથી; ભૂગર્ભજળ રિચાર્જ, તળાવો-ડેમોમાં સંગ્રહ અને પીવાના પાણીની ઉપલબ્ધિ પણ એટલી જ મહત્વની બની રહે છે.
હવામાન વિભાગના જણાવ્યા મુજબ ચોમાસાની વિદાય કોઈ એક તારીખથી આપમેળે થતી નથી. વરસાદી પ્રવૃત્તિમાં સતત ઘટાડો, વાતાવરણમાં ભેજનું પ્રમાણ ઘટવું અને ચોક્કસ હવામાન પરિસ્થિતિ જેવા માપદંડોને આધારે ચોમાસાની વિદાય જાહેર કરવામાં આવે છે. હાલ કચ્છ માટે વધુ એક વરસાદી રાઉન્ડ થાય તો વરસાદની ખાધમાં થોડો ઘટાડો થઈ શકે છે. પરંતુ ચોમાસું પાછું ખેંચાવાની પ્રક્રિયા શરૂ થઈ ગયા બાદ ભારે વરસાદ માટેની તક મર્યાદિત થતી જાય છે. તેથી હવે કચ્છ માટે પડેલા વરસાદ કરતાં તેમાંથી કેટલું પાણી સંગ્રહાયું અને આગામી ઉનાળા માટે કેટલું ટકશે તે વધુ મહત્વનું બની રહ્યું છે.
આસો નવરાત્રી પર્વ નજીક આવી રહ્યું હોવાથી માતાના મઢ તરફ પગપાળા અને સાઇકલ યાત્રા કરીને જતા માઈભક્તો માટે આકરી ગરમી પડકારરૂપ બની શકે છે. ખાસ કરીને દિવસ દરમિયાન ઊંચું તાપમાન અને ભેજના કારણે લાંબી પદયાત્રા તથા સાઇકલ યાત્રા કરનારાઓને ડિહાઇડ્રેશન અને થાકની તકલીફ થઈ શકે છે. યાત્રાળુઓએ શક્ય હોય તો વહેલી સવારે અથવા સાંજના સમયે મુસાફરી કરવી અને વચ્ચે-વચ્ચે પૂરતું પાણી તથા પ્રવાહી લેવું જરૂરી બનશે.
ભુજ સહિત કચ્છના બજારોમાં પણ બપોરના આકરા તાપને કારણે લોકોની અવરજવર ઘટી રહી છે. બપોરના સમયે મુખ્ય બજારો અને માર્ગો પર જાણે 'સ્વયંભૂ કર્ફ્યુ' જેવી સ્થિતિ જોવા મળી રહી છે અને વેપારીઓ પણ ગરમી ઓસરવાની રાહ જોતા જોવા મળે છે. ચોમાસાની વિદાયના ટાણે નવરાત્રીમાં ગરમીનો આ વધેલો પ્રકોપ માઈભક્તો અને વેપારીઓ બંને માટે નવી મુશ્કેલી ઊભી કરી શકે છે.
(ઉત્સવ વૈદ્ય)
