તહેવારોની સિઝન આવી ગઈ છે. દરેક ઘરમાં દિવાળીની તૈયારીઓ પૂરજોશમાં ચાલી રહી છે, પરંતુ મિઠાશથી ભરેલા આ તહેવારમાં ખાંડના વધતા ભાવ સામાન્ય માણસનું બજેટ બગાડી શકે છે. માત્ર છ દિવસની અંદર જ દેશના મુખ્ય રાજ્યોમાં ખાંડના ભાવ 13 થી 17 ટકા સુધી વધી ગયા છે. આ સિઝનમાં ઘરોથી લઈને કંદોઈઓ સુધી ખાંડની ભારે માંગ રહેતી હોય છે, પરંતુ બજારમાં સપ્લાય ખૂબ જ ઓછો છે. માંગ અને સપ્લાય વચ્ચેના આ અસંતુલનને કારણે કિંમતોમાં આ જોરદાર ઉછાળો જોવા મળ્યો છે.
યુપીથી મહારાષ્ટ્ર સુધી આસમાને પહોંચતા ભાવ
ઉત્તર પ્રદેશની વાત કરીએ તો, 6 ઑક્ટોબરે જે એક્સ-મિલ રેટ 4,600 રૂપિયા પ્રતિ ક્વિન્ટલ હતો, તે 12 ઑક્ટોબર સુધીમાં 13 ટકા વધીને 5,200 રૂપિયાના સ્તરે પહોંચી ગયો. એક અહેવાલ મુજબ, મહારાષ્ટ્રમાં પણ સ્થિતિ બિલકુલ આવી જ છે. ત્યાં ખાંડના ભાવમાં સીધો 17 ટકાનો ભારે ઉછાળો આવ્યો છે. મહારાષ્ટ્રમાં રેટ 5,100 રૂપિયા પ્રતિ ક્વિન્ટલ થઈ ગયા છે. સ્થાનિક વેપારીઓનું સ્પષ્ટ કહેવું છે કે બજારમાં તહેવારોની માંગની સામે માલ ખૂબ જ ઓછો આવી રહ્યો છે.
બજારમાં આટલી મોટી અછત શા માટે સર્જાઈ?
કૃષિ નિષ્ણાત જી.કે. સૂદના જણાવ્યા અનુસાર, દેશમાં હાલ પૂરતા પ્રમાણમાં ખાંડ ઉપલબ્ધ નથી. બજારને રાહત આપવા માટે વધારાની 3 લાખ ટન ખાંડ બજારમાં મૂકવામાં આવી હતી, પરંતુ તેનાથી કોઈ ખાસ ફાયદો થયો નહીં. આ ઉપરાંત, સ્ટોક સંગ્રહ કરવા પર મૂકવામાં આવેલા કડક પ્રતિબંધોએ પણ વેપારને ખરાબ રીતે પ્રભાવિત કર્યો છે. સામાન્ય રીતે દર વર્ષે ખાંડ મિલો વહેલી પિલાણ (crushing) શરૂ કરી દેતી હતી, પરંતુ આ વખતે એવું શક્ય બન્યું નથી. મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટક જેવા મોટા ઉત્પાદક રાજ્યોમાં શેરડીનો પાક હજુ કાપણી માટે સંપૂર્ણ તૈયાર નથી. આ જ કારણે નવી ખાંડ બજારમાં આવવામાં ઘણો વિલંબ થઈ રહ્યો છે.
સરકારના મોટા એક્શનની શું થઇ અસર
ખાંડના આ સંકટને દૂર કરવા માટે કેન્દ્ર સરકારે ઘણા મહત્વપૂર્ણ પગલાં પણ લીધા છે. બજારમાં સપ્લાય વધારવાના હેતુથી સરકારે 10 લાખ ટન કાચી ખાંડની ડ્યુટી-ફ્રી આયાતને મંજૂરી આપી દીધી છે. આ સાથે જ ડીલરો પર કડક સ્ટોક લિમિટ લાદી દેવામાં આવી છે. જથ્થાબંધ ગ્રાહકોને પણ ખુલ્લા બજારમાંથી સીધી ખાંડ ખરીદવા પર રોક લગાવી દેવામાં આવી છે, જેથી કોઈપણ પ્રકારની સંગ્રહખોરી પર લગામ લગાવી શકાય. આટલા બધા પ્રતિબંધો હોવા છતાં, સરકારને હાલમાં કોઈ રાહત મળતી જણાતી નથી. એક સરકારી અધિકારીએ હિન્દુસ્તાન ટાઇમ્સને જણાવ્યું કે સરકારને ડર છે કે દિવાળી પહેલાં ભાવોમાં વધુ એક મોટો ઉછાળો આવી શકે છે.
ખેડૂતોની નવી માંગથી મામલો ગુંચવાયો
એક તરફ બજારમાં ખાંડના ભાવ સતત વધી રહ્યા છે, તો બીજી તરફ શેરડી પકવતા ખેડૂતો પણ પોતાની માંગણીઓને લઈને જોરશોરથી અવાજ ઉઠાવી રહ્યા છે. ખેડૂતોની દલીલ છે કે ઉત્પાદન ખર્ચમાં ઘણો વધારો થયો છે, તેથી શેરડીના ભાવ પણ વધારવા જોઈએ. તેમની સૌથી મોટી માંગણી એ છે કે ખાંડનું લઘુત્તમ વેચાણ મૂલ્ય (MSP), જે હાલમાં ₹31 પ્રતિ કિલો છે, તેને સીધું વધારીને ₹50 પ્રતિ કિલો કરવામાં આવે.
આ મામલાનો ઉકેલ લાવવા માટે 12 ઑક્ટોબરે દિલ્હીના પુસા કેમ્પસમાં એક મેરેથોન બેઠક યોજાઈ હતી. આ બેઠકમાં કેન્દ્રીય કૃષિ મંત્રી શિવરાજ સિંહ ચૌહાણ, ખાદ્ય મંત્રી પ્રહ્લાદ જોશી ઉપરાંત વિવિધ ખેડૂત સંગઠનોના 80 થી 90 પ્રતિનિધિઓ સામેલ થયા હતા. આશરે ત્રણ કલાક ચાલેલી આ ચર્ચા બાદ કેન્દ્ર સરકારે નિર્ણય લીધો છે કે એક સપ્તાહની અંદર એક ઉચ્ચ સ્તરીય સંયુક્ત સમિતિની રચના કરવામાં આવશે. આ સમિતિ ખાસ કરીને મહારાષ્ટ્ર અને કર્ણાટકના ખેડૂતોની ચિંતાઓને સાંભળશે. 1 ઑક્ટોબરથી 2026-27ની નવી સિઝન શરૂ થઈ ચૂકી છે. આવી સ્થિતિમાં જો ખેડૂતોની નવી માંગણીઓ સ્વીકારી લેવામાં આવશે, તો આગામી દિવસોમાં ગ્રાહકોને વધુ મોંઘી ખાંડ ખરીદવી પડી શકે છે.
