નવી દિલ્હીઃ ભારતમાં 1980 અને 1990ના દાયકાને ભારતીય ટેલિવિઝન જગત માટે સુવર્ણ યુગ માનવામાં આવે છે. આ એ સમય હતો જ્યારે 'રામાયણ' અને 'મહાભારત' જેવા શોઝ જોવા માટે આખેઆખા ગામ ટીવી સ્ક્રીન સામે ગોઠવાઈ જતા હતા. આ એવા શો હતા જેણે લોકોને ટીવી સામે જકડી રાખ્યાં હતાં. પરંતુ શું તમને ખબર છે, રામાયણ અને મહાભારતને પણ ટક્કર આપે તેવો પણ એક શો આ દરમિયાન આવ્યો હતો. આ જ સમયગાળા દરમિયાન દૂરદર્શન પર એક અનોખો અને ઐતિહાસિક ધારાવાહિક રજૂ થયો, જેણે દર્શકોને ભારતના ભવ્ય ઈતિહાસ અને સંસ્કૃતિની સફર કરાવી હતી. પ્રખ્યાત ડાયરેક્ટર શ્યામ બેનેગલના નિર્દેશનમાં બનેલા આ શોનું નામ હતું 'ભારત એક ખોજ' (Bharat Ek Khoj). 

નેહરુના પુસ્તક પર આધારિત હતો ટીવી શો

આ શોએ તે સમયે લોકપ્રિયતાના તમામ રેકોર્ડ તોડી નાખ્યા હતા. આ ક્લાસિક સિરીઝ મૂળભૂત રીતે ભારતના પ્રથમ વડાપ્રધાન પંડિત જવાહરલાલ નેહરુના પ્રખ્યાત પુસ્તક ‘ધ ડિસ્કવરી ઑફ ઇન્ડિયા’ (The Discovery of India) પર આધારિત હતી. આ પુસ્તક સિંધુ ખીણની સભ્યતાની શરૂઆતથી લઈને ભારતની આઝાદી સુધીના અંદાજે 5,000 વર્ષના ગૌરવશાળી ઈતિહાસની ઊંડી માહિતી આપે છે. આ શોના નિર્માણમાં તત્કાલીન વડાપ્રધાન રાજીવ ગાંધીએ પણ અત્યંત મહત્વની ભૂમિકા ભજવી હતી અને પ્રોજેક્ટને પૂરો સપોર્ટ આપ્યો હતો.

'ભારત એક ખોજ' પાછળની અદ્ભુત મહેનત

આ શોનું શૂટિંગ શરૂ કરતા પહેલા મેકર્સ અને 22 પ્રખ્યાત ઇતિહાસકારો તેમજ 10 લેખકોની ટીમે સતત 3 વર્ષ સુધી સંશોધન કર્યું હતું. આ આખી સિરીઝમાં નાના-મોટા થઈને અંદાજે 500 જેટલા કલાકારોએ કામ કર્યું હતું. સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે, હડપ્પા સંસ્કૃતિથી લઈને 19મી સદીના અલગ-અલગ યુગની સુંદરતા અને વાસ્તવિકતા પડદા પર બતાવવા માટે મેકર્સ દ્વારા 144 ભવ્ય સેટ તૈયાર કરવામાં આવ્યાં હતાં. બીજી ખાસ વાત એ છે કે, કલાકારોના કપડાંથી લઈને સેટ ડિઝાઇનિંગમાં કોઈ ભૂલ ન રહી જાય તે માટે ભારતીય પુરાતત્વ સર્વેક્ષણ સહિતની સંસ્થાઓની મદદ લેવાઈ હતી અને શૂટિંગમાં 20 મહિનાનો સમય લાગ્યો હતો.

આ શોને IMDb પર 8.9 ની દમદાર રેટિંગ મળ્યું છે. 

‘ભારત એક ખોજ’ શોનું પ્રીમિયર વર્ષ 1988માં થયું હતું અને તે 1989 સુધી પ્રસારિત થયો હતો. દર રવિવારે સવારે લોકો આ શોનો નવો એપિસોડ જોવા માટે ટીવી સામે બેસી જતા હતા. 53 એપિસોડની આ પ્રખ્યાત સિરીઝ આજે પણ એટલી જ લોકપ્રિય છે. જો ડિજિટલ યુગની વાત કરીએ તો, IMDb પર આ શોને 10 માંથી 8.9 ની શાનદાર રેટિંગ મળેલી છે, જે દર્શાવે છે કે કન્ટેન્ટના મામલામાં આજે પણ આ શો સર્વશ્રેષ્ઠ છે. આવા શો હવે બનવા ખૂબ જ અઘરા છે, તે વખતે ઓછા સંસાધનો સાથે પણ ભવ્ય અને ઐતિહાસિક શો બનતા હતા.