અંકિત દેસાઈ

એપ્રિલ મહિનો એટલે માત્ર કેલેન્ડરનાં પાનાં  પર બદલાતી એક તારીખ નથી, પણ એક એવી મનોવૈજ્ઞાનિક અને આર્થિક સરહદ છે, જ્યાંથી દરેક જવાબદાર પુરુષના જીવનનું એક નવું પ્રકરણ શરૂ થાય છે. માર્ચના છેલ્લા દિવસોમાં જ્યારે આખું જગત હિસાબ-કિતાબની ગડમથલ માં વ્યસ્ત હોય છે ત્યારે એપ્રિલના ગરમ દિવસો એક નવી તક લઈને આવે છે, પોતાની ભૂલો સુધારવાની અને આવનારા બાર મહિનાની સુરક્ષાનું કવચ તૈયાર કરવાની. 

ભારતીય પરિવેશમાં, ખાસ કરીને મધ્યમવર્ગીય પરિવારોમાં, પુરુષની ભૂમિકા આજે પણ એક એવા‘ પ્રોવાઈડર’ની છે જેણે માત્ર વર્તમાન જ નહીં પણ ભવિષ્યના વંટોળ સામે પણ પરિવાર ની નૌકાને સ્થિર રાખવાની હોય છે. એપ્રિલ એ આ નૌકાના સઢ સરખા કરવાનો સમય છે. આ મહિનાની શરૂઆત સાથે જ નવા નાણાકીય વર્ષનું બ્યુગલ વાગે છે, જે પુરુષોને એ વાતનો અહેસાસ કરાવે છે કે પરિવર્તન જ સંસારનો નિયમ છે અને આ પરિવર્તન સાથે તાલ મિલાવવા માટે આર્થિક શિસ્ત અનિવાર્ય છે.

મોટાભાગના પુરુષો માટે ફાઈનાન્સિયલ પ્લાનિંગ એ માત્ર આંકડાઓની રમત નથી,પણ પોતાની જવાબદારીઓ પ્રત્યેનો એક મૂક સંકલ્પ છે. એપ્રિલ મહિનામાં જ્યારે ટેક્સના ભારણમાંથી થોડી રાહત મળે છે,ત્યારે સૌથી પહેલું કામ એ હોવું જોઈએ કે ગત વર્ષના ખર્ચાઓનું પોસ્ટમોર્ટમ કરવામાં આવે. આપણે ઘણીવાર જોઈએ છીએ કે પુરુષો આખો મહિનો મહેનત કરે છે,પણ મહિનાના અંતે જ્યારે બેંક બેલેન્સ તપાસે છે ત્યારે એ સમજવું મુશ્કેલ બની જાય છે કે પરસેવાની કમાણી ક્યાં વહી ગઈ. 

એપ્રિલ એ સમય છે જ્યારે તમારે તમારી જરૂરિયાત અને તમારી ઈચ્છાઓ વચ્ચેની પાતળી ભેદરેખાને ઓળખવી પડે. નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં જ જો એક બજેટ નિર્ધારિત કરવામાં ન આવે,તો આખું વર્ષ અનિશ્ચિતતાના અંધકારમાં વીતે છે. આર્થિક આયોજનની ખરી સુંદરતા એ છે કે તે તમને કંજૂસ નથી બનાવતું, પણ તમને તમારાં નાણાં પર નિયંત્રણ આપે છે. જ્યારે તમે એપ્રિલમાં જ નક્કી કરો છો કે આ વર્ષે કેટલું રોકાણ કરવું અને કેટલો ખર્ચ,ત્યારે તમે અનિચ્છનીય માનસિક તણાવમાંથી મુક્તિ મેળવો છો.

પુરુષોના જીવનમાં ‘સિક્યોરિટી’શબ્દનું વજન ઘણું વધારે હોય છે. એપ્રિલ મહિનામાં જ્યારે નવી પોલિસીઓ અને નવા રોકાણના વિકલ્પો ખુલતા હોય છે,ત્યારે ટર્મ ઇન્સ્યોરન્સ અને હેલ્થ ઇન્સ્યોરન્સ જેવા પાયાના મુદ્દાઓ પર ગંભીરતાથી વિચારવું જોઈએ. ઘણીવાર આપણે રોકાણને માત્ર ટેક્સ બચાવવાના સાધન તરીકે જોઈએ છીએ,પણ એપ્રિલ આપણને શીખવે છે કે રોકાણ એ ટેક્સ બચાવવા માટે નહીં પણ સંપત્તિ સર્જન (Wealth Creation)માટે હોવું જોઈએ. 

શિસ્તબદ્ધ રોકાણ એટલે કે SIP જેવી સુવિધાઓનો પ્રારંભ કરવા માટે એપ્રિલથી શ્રેષ્ઠ બીજો કોઈ મહિનો નથી. દર મહિને નાની રકમ અલગ રાખવી એ પુરુષાર્થનો એક ભાગ છે, કારણ કે તે આવતીકાલના સંકટો સામે ઢાલ બને છે. વળી, આ મહિનામાં બાળકોની નવી સ્કૂલ ફી, વેકેશનનાં આયોજનો અને ઘરના અન્ય વાર્ષિક ખર્ચાઓનું લિસ્ટ પણ સામે હોય છે. એક સમજદાર પુરુષ આ તમામ ખર્ચાને એક બોજ તરીકે જોવાને બદલે તેને એક સુવ્યવસ્થિત પ્રોજેક્ટ તરીકે જુએ છે.

આર્થિક આયોજનમાં સૌથી મહત્ત્વનું પાસું ‘ઇમર્જન્સી ફંડ’છે. એપ્રિલમાં જ્યારે નવા પગાર વધારા (Appraisal)ની આશાઓ જાગતી હોય છે ત્યારે વધારાની રકમને લાઈફસ્ટાઈલ વધારવામાં વાપરવાને બદલે છ મહિનાના ઘરખર્ચ જેટલું ભંડોળ સુરક્ષિત કરવા પાછળ વાપરવી જોઈએ. પુરુષો ઘણીવાર સામાજિક પ્રતિષ્ઠા જાળવવાના ચકરાવામાં દેવું કરી બેસે છે, પરંતુ સાચો આત્મવિશ્વાસ એ મોંઘી ગાડી કે ઘડિયાળમાં નથી, પણ તમારી બેંકમાં પડેલા એ સુરક્ષિત ફંડમાં છે જે કોઈ પણ આકસ્મિક પરિસ્થિતિમાં તમને અને તમારા પરિવારને પડવા દેશે નહીં. 

આ ઉપરાંત, એપ્રિલમાં આવતા ‘રિસ્ક મેનેજમેન્ટ’ના વિચારને પણ અવગણી શકાય નહીં. શેરબજાર હોય કે રિયલ એસ્ટેટ, દરેક જગ્યાએ રોકાણ કરતા પહેલા પોતાની રિસ્ક લેવાની ક્ષમતા તપાસવી જોઈએ. વય વધવાની સાથે જવાબદારીઓ વધે છે અને જો એપ્રિલમાં એનું સચોટ ગણિત ન માંડવામાં આવે, તો વર્ષના અંતે ફરીથી એ જ ‘ટેક્સ સેવિંગ’ની દોડધામમાં શક્તિનો વ્યય થાય છે.

લેખન અને વિચારના સ્તરે જોઈએ તો એપ્રિલ મહિનાનું આ આયોજન એક રીતે પુરુષની મૌન તપસ્યા જેવું છે. તે રાત-દિવસ એક કરીને કમાય છે અને એપ્રિલમાં એ કમાણીને યોગ્ય દિશા આપવાનું ભગીરથ કાર્ય કરે છે. આ પ્રક્રિયામાં ઘણીવાર પોતાની નાની-નાની ઈચ્છાનું બલિદાન પણ આપવું પડે છે, પણ એ જ ત્યાગ તેને પરિવારનો સ્તંભ બનાવે છે. નવા નાણાકીય વર્ષની આ શરૂઆત માત્ર પૈસા બચાવવા માટે નથી, પણ એક એવી જીવનશૈલી વિકસાવવા માટે છે જ્યાં આર્થિક સ્વતંત્રતા હોય. 

જે પુરુષ પોતાના નાણાકીય આયોજનમાં સ્પષ્ટ છે, તે પોતાના વ્યવસાય અને અંગત જીવનમાં વધુ ખુશ રહી શકે છે. એપ્રિલ એ આપણને એ યાદ અપાવે છે કે સમય વહેતો રહે છે અને જો આપણે સમયની સાથે આપણા આર્થિક ગણિતને અપડેટ ન કરીએ, તો મોંઘવારી અને અનિશ્ચિતતાના મોજાં આપણને ઘેરી વળશે.

ઈનશોર્ટ, એપ્રિલ મહિનામાં કરેલું ફાઈનાન્સિયલ પ્લાનિંગ એ માત્ર કાગળ પરના લીટા નથી, પણ એક સુરક્ષિત ભવિષ્યનું પોતાની જાતને કે પોતાના પરિવારને આપેલું વચન છે. તે પુરુષને શિસ્તબદ્ધ બનાવે છે, તેને લક્ષ્ય આપે છે અને સૌથી મહત્ત્વનું એટલે કે તેને આત્મનિર્ભરતાનો અહેસાસ કરાવે છે. જ્યારે તમે એપ્રિલના અંત સુધીમાં તમારો આખો રોકાણ પ્લાન અને ખર્ચનું માળખું તૈયાર કરી લો છો, ત્યારે બાકીના અગિયાર મહિના તમે તમારા કામ પર વધુ સારી રીતે ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી શકો છો. 

આ એક નિરંતર ચાલતી પ્રક્રિયા છે, જેમાં દર વર્ષે નવા અનુભવો ઉમેરાય છે. માટે, એપ્રિલને માત્ર કેલેન્ડરનો ચોથો મહિનો ગણવાને બદલે તેને એક નવી શરૂઆત અને મજબૂત પાયા તરીકે જોવો જોઈએ. જે પુરુષ એપ્રિલમાં જાગી જાય છે, તેની આર્થિક સફર આખું વર્ષ સુખદ અને શાંતિપૂર્ણ રહે છે. આ મહિનાની ગરમી કદાચ આકરી લાગે, પણ તેમાં રોકાયેલું આર્થિક આયોજન ભવિષ્યમાં ઠંડક અને શાંતિ જ આપે છે.